• Prawo karne
  • Artykuł pochodzi z numeru IUSTITIA 4(10)/2012, dodano 17 lutego 2013.

Sfera emocjonalna w kontratypie obrony koniecznej

Kinga Widera, Katarzyna Puka

(inne teksty tego autora)

Sfera emocjonalna osoby, która działa w ramach obrony koniecznej, to jeden z najważniejszych składników tego kontratypu. Pomimo to można odnieść wrażenie, że doktryna nie poświęca temu zagadnieniu dostatecznie dużo uwagi. Podobna sytuacja dotyczy próby prześledzenia sfery psychicznej człowieka znajdującego się w stanie bezpośredniego zagrożenia, który to problem traktowany jest marginalnie. Ocena stanu emocjonalnego w praktyce dokonywana jest w wysokim stopniu intuicyjnie. Powstaje zatem pytanie, czy „prawnik praktyk” posiada wystarczające kompetencje do jego oceny, czy też niezbędne jest sięgnięcie do wiadomości specjalnych i powołanie w związku z tym biegłego psychologa? Z jednej bowiem strony, podstawowa wiedza z zakresu psychologii ogólnej, którą powinien dysponować sędzia czy prokurator, może dawać podstawy do oceny danego zdarzenia i przyjęcia prawidłowej kwalifikacji prawnej czynu, jednak z drugiej strony, sfera ta jest niezwykle skomplikowana i ogląd sytuacji może okazać się zbyt pobieżny bez dokładnego wglądu w psychikę ludzką. W celu uzyskania odpowiedzi na wyżej postawione pytanie, w artykule w pierwszej kolejności przedstawione zostały ustawowe znamiona kontratypu obrony koniecznej, przekroczenia granic obrony koniecznej i konsekwencje prawno-karne ekscesu. Podjęto próbę ustalenia definicji strachu i wzburzenia.Omówione zostały psychologiczne aspekty emocji ludzkich, w tym emocji strachu, a następnie poglądy doktryny i orzecznictwa co do strachu i wzburzenia jako znamion ustawowych czynu. Analizie poddano także istnienie okoliczności uzasadniających pojawienie się wskazanego stanu emocjonalnego u konkretnej jednostki. Przedstawione rozważania prowadzą Autorki do wniosku, że sądy dokonując oceny kwestii związanych z obroną konieczną, a w szczególności sytuacji przekroczenia jej granic, powinny posiłkować się wiedzą specjalistyczną biegłych we wszystkich przypadkach, w których pojawiają się chociażby najmniejsze wątpliwości.

Dostęp do pełnych tekstów mają zalogowani (Login) Użytkownicy będący członkami SSP „Iustitia” lub prenumeratorami Kwartalnika (wersji drukowanej lub elektoroniczej - możliwość zakupu prenumeraty www.e-księgarnia.beck.pl)