Artykuł 75 § 1a Kodeksu karnego – oczekiwania a rzeczywistość

[hidepost=1]

Ponadto kurator musi odpowiedzieć sobie na pytanie, czy wobec skazanego wyczerpane zostały możliwości resocjalizacji w warunkach wolnościowych i w związku z tym zasadne jest wnioskowanie o natychmiastowe umieszczenie go w zakładzie karnym? Niejednokrotnie pozytywne efekty przynosi odwołanie się do pomocy sądu poprzez wnioskowanie o nałożenie nowych lub zmianę uprzednio nałożonych obowiązków probacyjnych. Częste są również sytuacje, w których skazani zaczynają współpracę z kuratorem, kiedy wizja pobytu w zakładzie karnym staje się coraz bardziej realna. Wreszcie, niejednokrotnie osobisty autorytet i zdecydowana postawa kuratora, nie tylko wobec skazanego, ale również i jego najbliższych, pozwalają na osiągnięcie przełomu w pracy resocjalizacyjnej. Nie należy bowiem zapominać, że dla kuratora wnioskowanie o zarządzenie wykonania kary pozbawienia wolności lub odwołanie warunkowego przedterminowego zwolnienia powinno być ostatecznością.

W stosowaniu art. 75 § 1a KK istotne jest również ustalenie, czy negatywne zachowanie skazanego spełnia przesłankę rażącego naruszania porządku prawnego. W doktrynie i orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że rażącym naruszeniem porządku prawnego jest nie tylko popełnienie przestępstwa lub przestępstwa karnego skarbowego, lecz również wystąpienie przeciwko normom m.in. prawa wykroczeń, prawa cywilnego, prawa pracy lub prawa rodzinnego i opiekuńczego15. W przypadku skazanego za przestępstwo z użyciem przemocy wobec osób najbliższych popełnienie w okresie próby innego przestępstwa niż określone w art. 75 § 1 KK nie powinno być brane pod uwagę z dwóch powodów. Po pierwsze, art. 75 § 1a KK znajduje zastosowanie tylko w przypadku, gdy sprawca nadal stosuje przemoc, więc jego ponowne skazanie doprowadzi do spełnienia przesłanki określonej w art. 75 § 1 KK. Natomiast skazanie za inne przestępstwo jest podstawą do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności na podstawie art. 75 § 2 KK. Po drugie, należy zgodzić się z poglądem, że zamiarem ustawodawcy było „zmuszenie” sądu do zarządzenia wykonania kary pozbawienia wolności niezależnie od ponownego skazania sprawcy¹⁶.

Warto jednak pamiętać, że do spełnienia przesłanki rażącego naruszenia porządku prawnego konieczne są dwa elementy. Są nimi, po pierwsze, negatywna postawa sprawcy, w szczególności uporczywość dokonywanych naruszeń¹⁷ i, po drugie, ustalenie wartości prognostycznej, polegającej na stwierdzeniu związku między naruszeniem porządku prawnego w okresie próby a przestępstwem, za które sprawca został skazany¹⁸. Z uwagi na konstrukcję art. 75 § 1a KK określenie wartości prognostycznej nie powinno nasuwać wątpliwości w praktyce. Natomiast wymóg negatywnej postawy sprawcy i uporczywości dokonywanych przez niego naruszeń nie pozwala na stosowanie omawianego przepisu w sytuacji, gdy stwierdzone zostanie, że skazany stosuje przemoc lub groźby bezprawne, jednak zdarzenia takie mają charakter incydentalny.

Ponadto, należy zwrócić uwagę na możliwość wykorzystania omawianych przepisów przeciwko skazanym. W miarę upowszechniania się wiedzy o treści art. 75 § 1a KK oraz art. 160 § 1a KKW można spodziewać się częstszego występowania wspomnianych wyżej sytuacji, w których podejmowane będą próby manipulowania kuratorem, aby dzięki podjętym przez niego czynnościom doprowadzić do osadzenia skazanego w zakładzie karnym. W takich przypadkach doświadczenie zarówno kuratorów, jak i sędziów orzekających w wydziałach wykonawczych, będą nie do przecenienia.

Paweł Ładziak
sądowy kurator zawodowy
przy Sądzie Rejonowym
w Białej Podlaskiej

[/hidepost]