Dlaczego kodyfikacja ustroju władzy sądowniczej?

Krystian Markiewicz - autor jest adiunktem WPiA UŚ, sędzią Sądu Rejonowego Katowice-Wschód w Katowicach, członkiem zarządu SSP „Iustitia”, redaktorem naczelnym Kwartalnika SSP „Iustitia”.

1 Dz.U. Nr 240, poz. 2052 ze zm.

2 Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.; dalej jako: PrUSA.

3 Dz.U. z 1997 r. Nr 102, poz. 643 ze zm.

4 Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.; dalej jako: PrUSP.

5 T. Kuczyński [w:] T. Kuczyński, M. Masternak-Kubiak, Prawo o ustroju sądów administracyjnych, Warszawa 2009, komentarz do art. 29, nb 2.

6 M. Rulka, Kilka uwag w związku z pracami nad kodeksem wyborczym, „Przegląd Legislacyjny” Nr 1/2010, s. 87.

7 S. Gołąb, Organizacja sądów powszechnych, Kraków 1938, s. 67–68.

8 Zob. T. Ereciński, Ustrój sądów i pozycja wymiaru sprawiedliwości [w:] Sąd dla obywatela, pod red. J. Przyguckiego, Warszawa 2009, s. 135–136.

9 Warto w tym miejscu odesłać do tekstu S. Gołąba, Przekleństwo nowelizacji, „Głos Prawa” Nr 8–9/1932, s. 353–361.

10 M.in. uchwała pełnego składu SN z 14.11.2007 r., BSA I–4110–5/07, OSNC Nr 4/2008, poz. 42; uchwała SN z 17.7.2007 r., III CZP 81/07, OSNC Nr 10/2007, poz. 154.

11 Ustawa z 18.8.2011 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. Nr 203, poz. 1192; dalej jako: ZmPrUSP.

12 Zob. B. Przymusiński, Kwartalnik SSP „Iustitia” Nr 1/2011, s. 39, Nr 2/2011, s. 100–103, Nr 3/2011, s. 152–153 oraz zapis wysłuchania publicznego.

13 Zob. K. Markiewicz, Nadzór Ministra Sprawiedliwości nad sądami i sędziami – de lege lata i de lege ferenda [w:] Aurea praxis, aurea ­theoria. Księga pamiątkowa ku czci Profesora Tadeusza Erecińskiego, pod red. J. Gudowskiego i K. Weitza, t. II, Warszawa 2011, s. 2912 i n.

14 B. Zdziennicki, Kilka uwag o projekcie ustawy – prawo o ustroju sądów powszechnych, PS Nr 6/2001, s. 3; T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Prawo o ustroju sądów powszechnych. Ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Komentarz, pod red. J. Gudowskiego, Warszawa 2010, s. 16–17; T. Ereciński, Wprowadzenie do Prawa o ustroju sądów powszechnych, Warszawa 2009, s. 11.

15 Zob. J. Gudowski, Historia prawa o ustroju sądów powszechnych z 1928 r., PS Nr 1/2003, s. 26–27.

16 B. Zdziennicki, op. cit., s. 4.

17 Ibidem, s. 7.

18 Zob. K. Zawiślak, Czemu mają służyć oceny okresowe sędziów?, Kwartalnik SSP „Iustitia” Nr 1/2010, s. 6.

19 Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z 30.7.1992 r. – Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, t. jedn.: M.P. z 2009 r. Nr 5, poz. 47 ze zm.; dalej jako: RegSej.

20 Swoje negatywne stanowisko co do procesu legislacyjnego wyrazili m.in. I Prezes SN S. Dąbrowski, Przewodniczący KRS SSN A. Górski i inni uczestnicy wysłuchania publicznego.

21 Czym naruszono art. 34 ust. 4 RegSej oraz § 10 pkt 7 uchwały nr 49 Rady Ministrów z 19.3.2002 r. – Regulaminu pracy Rady Ministrów (M.P. Nr 13, poz. 221 ze zm.), na co zwróciła uwagę także Rada Legislacyjna.

22 S. Gołąb, Organizacja…, op. cit., s. 5.

23 Ibidem.

24 T. jedn.: Dz.U. z 2007 r. Nr 14, poz. 89 ze zm.

25 T. jedn.: Dz.U. z 2008 r. Nr 136, poz. 857 ze zm.

26 T. jedn.: Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.

27 T. jedn.: Dz.U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 ze zm.

28 Autor zresztą komentując nominacje parlamentarne dla sędziów TK, opierające się na kryterium partyjnym, widzi pośrednie podporządkowanie „władzy neutralnej” względem władzy politycznej, A. Sylwestrzak, Konstytucja RP z 1997 r. – nowe interpretacje podziału władz [w:] Dziesięć lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, pod red. E. Gdulewicza, H. Zięby-
-Załuckiej, Rzeszów 2007, s. 281–283, wiele wypowiedzi towarzyszyło ostatnim wyborom sędziów TK.

29T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Prawo o ustroju…, op. cit., s. 38–39. Zob. też: P. Sarnecki [w:] Zagadnienia samorządu sędziowskiego, Ratio est anima legis. Księga jubileuszowa ku czci Profesora Janusza Trzcińskiego, pod red. J. Górala, R. Hausera, J. Repela i M. Zirka-Sadowskiego, Warszawa 2007, s. 467–484; K. Kozłowski, Czy jest alternatywa dla sędziowskiego samorządu?, Kwartalnik SSP „Iustitia” Nr 1/2011, s. 3–7; B. Kostyk, Konstytucyjna rola samorządu sędziów, Kwartalnik SSP „Iustitia” Nr 2/2011, s. 87–91.

30 Niemal 13 000 000 spraw w sądach powszechnych (dane ze strony: www.ms.gov.pl) i łącznie 81 493 spraw w 2010 r. w sądach administracyjnych – Informacja o działalności sądów administracyjnych w 2010, Warszawa 2011, s. 11.

31 T. Ereciński, Ustrój…, op. cit., s. 137; tenże, Dobrzy sędziowie są najważniejsi, Kwartalnik SSP „Iustitia” Nr 3/2011, s. 149; S. Dąbrowski, Granice dopuszczalnej ingerencji władzy wykonawczej i ustawodawczej we władzę sądowniczą. Niezależność sądownictwa i zawodów prawniczych jako fundamenty państwa prawa. Wyzwania współczesności, pod red. T. Wardyńskiego i M. Niziołka, Warszawa 2009, s. 118; tenże, Nadzór nad sądami dla prezesa Sądu Najwyższego, GP z 27.2.2008 r.; tenże, Ustrojowa pozycja sędziego [w:] Aurea praxis…, pod red. J. Gudowskiego i K. Weitza, op.cit., s. 2761–2781; P. Sarnecki, Zagadnienia…, op.cit., s. 483; M. Celej, Jaki powinien być nadzór nad sądami i kto ma go sprawować, Rzeczp. z 19.11.2007 r.; Uchwała Zebrania Delegatów Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” z 25.10.2008 r., por. opinia R. Piotrowskiego do artykułu M. Kryszkiewicz, Nadzór ministra zagraża niezawisłości sędziów, GP z 15.10.2007 r.; I. Bujak, E. Sawko, K. Zawiślak, Sędziów uwag kilka w związku z projektem zmian ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, MoP Nr 15/2009, s. 836.

32 Warto tu wspomnieć, że według Rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 6.2.1928 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t. jedn.: Dz.U. z 1964 r. Nr 6, poz. 40) SN był zaliczany do sądów zwyczajnych, zob. B. Szmulik, Pozycja ustrojowa Sądu Najwyższego w Rzeczypospolitej Polskiej, Warszawa 2008, s. 114–115.

33 Zob. A. Skoczylas, Kwestia zasadności odrębnej regulacji ustroju sądów administracyjnych w Polsce, Kwartalnik SSP „Iustitia” Nr 4(6)/2011, s. 182 i n.

34 Np. za pośrednictwem wizytatorów podległych Pierwszemu Prezesowi SN.

35 P. Sarnecki, Zagadnienia…, op. cit., s. 472.

36 S. Dąbrowski, op. cit., s. 118; T. Ereciński, Rola Sądu Najwyższego w systemie sądów powszechnych, Kwartalnik SSP „Iustitia” Nr 4(6)/2011, s. 179 i n.

37 Zob. A. Skoczylas, op. cit., s. 185.

38 P. Sarnecki, Konstytucja RP. Komentarz. T. V, Warszawa 2007, s. 13 uwagi do art. 10; W. Jakimko, Glosa do wyroku TK z 15.1.2009 r.,K 45/07, „Przegląd Sejmowy” Nr 2/2010, s. 160; K. Sobieralski [w:] Nadzór w sądownictwie. Nadzór administracyjny. Od prewencji do weryfikacji, Wrocław 2006, s. 397 i 315.

39 Zob. też M. Zubik [w:] Przyszłość polskiego wymiaru sprawiedliwości, pod red. A. Zielińskiego, M. Zubika, Warszawa 2002, s. 33, który pisał, że istniejący system prowadzi do paraliżu nadzoru administracyjnego.

40 Zob. m.in. ustawa z 16.9.2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 233, poz. 1381).

41 Zob. wyrok TK z 19.10.2010 r. (P 10/10, Dz.U. Nr 202, poz. 1344) oraz L. Garlicki, Przegląd orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego za 2010 rok, PS Nr 9/2011, s. 119.

42 Wyroki TK: z 21.11.1994 r., K 6/94, OTK Nr 2/1994, poz. 39; 24.6.1998 r., K 3/98, OTK Nr 4/1998, poz. 52; z 15.1.2009 r., K 45/07, Dz.U. Nr 9, poz. 57 oraz P. Sarnecki, Konstytucja…, op. cit., s. 13, uwaga do art. 10; A. Mogilnicki, Sędzia a urzędnik, GSW Nr 9/1931, s. 117.

43 Różnice nie są aż tak wielkie, o czym świadczą przekwalifikowania sędziów z sądów powszechnych do administracyjnych. Z uzyskanych danych wynika, że brak jest relacji odwrotnej.

44 Zob. K. Markiewicz, Właściwość sądu w procesie cywilnym wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych [w:] Ewolucja polskiego postępowania cywilnego wobec przemian politycznych, społecznych i gospodarczych, pod red. H. Doleckiego, K. Flagi-Gieruszyńskiej,Warszawa 2008, s. 249.

45 Zob. na ten temat T. Ereciński, Postępowania odrębne de lege lata i de lege ferenda [w:] Ewolucja…, pod red. H. Doleckiego, K. Flagi-Gieruszyńskiej, op.cit., s. 1–14; F. Zedler, Odrębna procedura to relikt, Rzeczp. z 14.5.2008 r., C-3; P. Grzegorczyk, Postępowania odrębne w świetle projektowanych zmian Kodeksu postępowania cywilnego [w:] Reforma postępowania cywilnego w świetle projektów Komisji Kodyfikacyjnej, pod red. K. Markiewicza, Warszawa 2011, s. 71–100.

46 Podobnie A. Semeniuk, Ocena proponowanych zmian w procedurze cywilnej w zakresie utrzymania sądów gospodarczych i likwidacji odrębnego postępowania w sprawach gospodarczych [w:] Reforma…, pod red. K. Markiewicza, op. cit., s. 110.

47 Tak też T. Ereciński, Rola Sądu Najwyższego…, op. cit., s. 181.

48 Zob. wywiad z ministrem K. Kwiatkowskim, Zrobiłem wszystko, by sędziów przekonać do zmian, Rzeczp. z 26.9.2011 r.

49 T. Ereciński, Ustrój sądów…, op. cit., s. 138.

50 K. Markiewicz, Nadzór Ministra…, op. cit., s. 2939–2940.

51 A. Ratajczak [w:] Polityczne i prawne uwarunkowania niezależności sądów oraz niezawisłości sędziów w III Rzeczypospolitej. Prawo – społeczeństwo – jednostka. Księga jubileuszowa dedykowana Profesorowi Leszkowi Kubickiemu, pod red. A. Łopatki, B. Kunickiej-Michalskiej i S. Kiewlicza, Warszawa 2003, s. 111.