Immunitet materialny a odpowiedzialność sędzieg
[hidepost=1]
Podsumowując zatem istotę immunitetu wskazać trzeba na jego następujące cechy: jest uprawnieniem przysługującym pewnym kategoriom osób, stawiającym je w innej sytuacji procesowej, przyznawany jest ze względu na charakter wykonywanych funkcji, powoduje ograniczenie dopuszczalności ścigania osób nim objętych, bądź całkowitą niedopuszczalność takiego ścigania, stanowi wyjątek od zasady powszechności procesu karnego (szeroko na ten temat: W. Michalski, Immunitety w polskim procesie karnym, Warszawa 1970, s. 9). W doktrynie procesu karnego immunitety dzieli się na immunitety materialne i formalne. Immunitet formalny eliminuje możliwość wszczęcia i prowadzenia postępowania karnego przeciwko osobie, która z niego korzysta, stanowi zatem przeszkodę w toczeniu się procesu, natomiast nie uchyla karalności popełnionego czynu. Jako przeszkoda procesowa, immunitet formalny może być trwały (wywołuje skutki również po zakończeniu pełnienia określonej funkcji) lub nietrwały (obowiązuje tylko w czasie wykonywania funkcji z nim związanej). Oddziaływanie procesowego immunitetu nietrwałego może być bezwzględne, gdy brak jest możliwości jego uchylenia lub względne, gdy przewidziana jest procedura jego uchylania w drodze uchwały albo orzeczenia organu władzy, której podlega posiadacz immunitetu. Po uzyskaniu takiej zgody postępowanie karne może toczyć się na zasadach ogólnych.
Z kolei, immunitet materialny zapewnia wyłączenie pewnych kategorii osób spod działania przepisów prawa karnego materialnego, godzi zatem w sam byt procesu uchylając karalność czynu. Ten aspekt immunitetu materialnego podkreślał już dawno W. Wolter, uznając go za okoliczność, która wprawdzie znajduje się poza zagadnieniem przestępstwa czy winy, ale zrywa normatywny związek między przestępstwem a karą (W. Wolter, Prawo karne, Warszawa 1947, cz. I, s. 403). Podobnie, M. Cieślak wyrażał przekonanie, żeimmunitet gwarantuje bezkarność kryminalną (Zagadnienie…, op. cit.).
Wobec różnie kształtowanego zakresu działania immunitetów ważne znaczenie ma ich podział na immunitety zupełne (całkowite) i częściowe (ograniczone). Immunitet materialny zupełny oznacza całkowite wyłączenie pewnych osób spod działania prawa karnego, natomiast immunitet materialny częściowy prowadzi do wykluczenia działania pewnej części przepisów prawa karnego materialnego w odniesieniu do określonej grupy osób, przy jednoczesnym poddaniu ich przepisom dyscyplinarnym (W. Michalski, op. cit., s. 15).
Istotą immunitetu materialnego jest zatem zniesienie karalności czynu o znamionach opisanych w ustawie karnej. Zachowania, za które przepisy prawa materialnego przewidują odpowiedzialność karną, stają się niekaralne, a ich sprawca – w zakresie objętym immunitetem – uwolniony jest od odpowiedzialności tego rodzaju. Nie musi to oznaczać wcale pełnej bezkarności, czy też całkowitego braku jakiejkolwiek odpowiedzialności, skoro w takich wypadkach ustawodawca zwykle określa inny sposób reakcji na zachowania wyczerpujące znamiona czynów karalnych. Jeżeli taka regulacja jest przewidziana w obowiązującym porządku prawnym, to po wyłączeniu odpowiedzialności karnej ze względu na działanie immunitetu, powinna nastąpić ocena tego zachowania z punktu widzenia zasad tej pozakarnej odpowiedzialności.
W ocenie składu orzekającego w tej sprawie taka sytuacja zachodzi w odniesieniu do instytucji immunitetu sędziowskiego w obszarze wykroczeń. Trzeba w pełni podzielić pogląd wyrażony w piśmiennictwie (por. T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Komentarz do prawa o ustroju sądów powszechnych i ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, Warszawa 2002, s. 229), przez autorów opowiadających się za materialnym charakterem immunitetu sędziowskiego w zakresie wykroczeń. Na szczególne podkreślenie zasługuje odmienne uregulowanie problematyki immunitetu sędziowskiego w omawianym zakresie w porównaniu z regulacją obowiązującą w obszarze przestępstw. Tu nie ma żadnych wątpliwości, że immunitet sędziowski jest na gruncie przestępstw immunitetem formalnym o charakterze względnym. Podlega bowiem procedurze uchylenia w drodze stosownej uchwały sądu dyscyplinarnego o wyrażeniu zgody na ściganie karne sędziego. Całkowicie odmienna natomiast jest regulacja prawna w odniesieniu do wykroczeń, gdzie art. 81 PrUSP, wyraźnie i jednoznacznie redukuje odpowiedzialność sędziego za wykroczenie wyłącznie do odpowiedzialności dyscyplinarnej. Karalność za wykroczenie popełnione przez sędziego – w płaszczyźnie prawa karnego – zostaje w ten sposób zniesiona. Pozostaje natomiast odpowiedzialność dyscyplinarna, której reguły precyzują normy zawarte w ustawie ustrojowej w rozdziale oodpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów.
[/hidepost]