Immunitet materialny a odpowiedzialność sędzieg
[hidepost=1]
Ważnym argumentem jest też porównanie modyfikacji, jaka nastąpiła właśnie w odniesieniu do kształtu immunitetu sędziowskiego w obszarze wykroczeń w obowiązującej ustawie o ustroju sądów powszechnych, w porównaniu z początkową postacią tego immunitetu. Odnotować należy, że w kształcie poprzednio obowiązującym, zakaz pociągania sędziego do odpowiedzialności karnosądowej iodpowiedzialności za wykroczenia znajdował się wjednym przepisie, który wspólnie dla obu tych zakresów odpowiedzialności regulował materię immunitetu. Wyraźnie widać to w podstawowym dla ustroju sądownictwa powszechnego akcie normatywnym, jakim było rozporządzenie Prezydenta RP z 6.2.1928r. (Dz.U. Nr 12, poz. 93). Przepis art. 81 § 1 tego rozporządzenia wymagał zgody sądu dyscyplinarnego na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności karnej, zarówno sądowej, jak i administracyjno-karnej. Podobna regulacja obowiązywała na gruncie ustawy o ustroju sądów powszechnych z 1964 r. (Dz.U. Nr 6, poz. 40), wktórej omawiana materia znajdowała się w art. 49 § 1. Wobeczamieszczenia w dalszych przepisach tej ustawy procedury uchylania w drodze stosownej uchwały sądu dyscyplinarnego, całość tej instytucji (a więc również w zakresie odpowiedzialności za wykroczenia) była zaliczana do immunitetu formalnego względnego o charakterze nietrwałym (por. W. Michalski, op. cit., s. 137 i n.). Sytuacja zmieniła się na gruncie kolejnej ustawy dotyczącej ustroju sądownictwa powszechnego z 20.6.1985 r. (Dz.U. Nr 31, poz. 137), w której do poprzedniej treści zamieszczonej wtedy w art. 52 § 1 PrUSP dodano § 4 – wyraźnie przewidujący w stosunku do sędziów – tylko odpowiedzialność dyscyplinarną za wykroczenia. Odpadła zatem w tym obszarze możliwość wyrażenia zgody przez sąd dyscyplinarny na pociągnięcie sędziego do odpowiedzialności o charakterze karnym. Również w świetle przepisów obecnie obowiązującej ustawy ustrojowej, immunitet sędziowski w zakresie wykroczeń nie podlega uchyleniu, a odpowiedzialność karno-sądowa jest wyłączona, co przesądziło o zmianie jego charakteru z formalnego na materialny.
Znaczenie i skutki immunitetu materialnoprawnego z punktu widzenia uchylenia przestępności czynu nie budzą też wątpliwości we współczesnej doktrynie procesu karnego (por. T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania karnego, Warszawa 2008, s. 117). Na gruncie prawa o wykroczeniach jednoznacznie uznaje się też immunitet sędziowski jako podstawę zniesienia odpowiedzialności karnej (szerzej na ten temat, a także o zakresach innych immunitetów – T. Grzegorczyk, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, Warszawa 2008, s. 78 i n.).
Ważnym punktem odniesienia i istotnym argumentem przemawiającym za traktowaniem normy art. 81PrUSP, jako ustawowej regulacji immunitetu materialnego, jest też analiza porównawcza. Odwołać się trzeba w tym miejscu do regulacji zawartych w ustawach mających charakter ustrojowy dla poszczególnych zawodów prawniczych, a przyznających ich przedstawicielom immunitet w pewnych ściśle określonych granicach. I tak np. w ustawie – Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1058 ze zm.) norma art. 7 uchyla odpowiedzialność karną adwokata za zniewagę ściganą z oskarżenia prywatnego lub zniesławienie strony, jej pełnomocnika lub obrońcy, kuratora, świadka, biegłego lub tłumacza, a zachowanie takie „podlega ściganiu tylko w drodze dyscyplinarnej”. Podobnie, art. 11 ust. 2 ustawy o radcach prawnych (Dz.U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1059) przewiduje, że ten sam rodzaj zachowania podjętego wobec identycznego, jak w wypadku adwokatów, kręgu podmiotów „podlega wyłącznie odpowiedzialności dyscyplinarnej”. Odpowiednio zbliżone unormowania znajdują się też w przepisach ustaw oProkuraturze z 1985 r. i o Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa z 2005 r. W żadnym z tych wypadków nie ma wątpliwości co do tego, że w ten sposób ustawodawca wprowadził immunitet materialny obejmujący zachowania opisane w ustawie, podjęte w okolicznościach tam wskazanych i skierowane w odniesieniu do określonego tam kręgu podmiotów. Jeżeli te, niebudzące wątpliwości, co do ich znaczenia prawnego rozwiązania zestawi się z normą art. 81 PrUSP – „za wykroczenia sędzia odpowiada wyłącznie dyscyplinarnie”, to treść tej regulacji też nie może budzić wątpliwości. Jeżeli bowiem odpowiedzialność sędziego za wykroczenie ma przebiegać „wyłącznie” w płaszczyźnie dyscyplinarnej, to oznacza, że za wykroczenia inna odpowiedzialność niż dyscyplinarna – jest „wyłączona”. Zatem mają do niej zastosowanie „wyłącznie” zasady odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziów, a te określa Rozdział 3 PrUSP. Zasadnicze znaczenie ma zwłaszcza przepis art. 107 § 1 PrUSP, w którym uregulowano w sposób wyczerpujący formy deliktów dyscyplinarnych, za które sędzia odpowiada w tym postępowaniu. Przypomnieć trzeba stanowisko wyrażone w wyroku Sądu Najwyższego Sądu Dyscyplinarnego z 23.1.2008 r., SNO 89/07, w którym sformułowano przekonanie, że to przepis art. 107 § 1 PrUSP, stanowi podstawę odpowiedzialności dyscyplinarnej sędziego i zawiera generalne znamiona deliktu dyscyplinarnego, których konkretyzacja następuje w wyroku sądu dyscyplinarnego ipowinna mieć postać jednoznacznego określenia tego deliktu jako przewinienia służbowego lub uchybienia godności urzędu oraz odpowiednio: precyzyjnego wskazania naruszonych przez sędziego norm konkretnego aktu prawnego albo dokładnego opisu jego zachowania przynoszącego ujmę pełnionemu urzędowi. Relacja między przepisami art. 81 i 107 PrUSP jest zatem jednoznaczna. Ten pierwszy wyłącza odpowiedzialność karną za popełnienie wykroczenia i nakazuje dokonać oceny zarzucanego sędziemu zachowania z punktu widzenia zasad odpowiedzialności dyscyplinarnej, a – drugi – zakreśla ramy tej ostatniej. Słusznie zatem w literaturze przedmiotu zwrócono uwagę na potrzebę łącznego odczytywania regulacji zawartej w wymienionych przepisach, co doprowadziło do w pełni aprobowanego przez niniejszy skład poglądu, że odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów za wykroczenie będzie miała miejsce tylko wówczas, gdy popełnione przez sędziego wykroczenie będzie mogło zostać jednocześnie uznane za przewinienie dyscyplinarne (por. T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, op. cit., s. 229–230).
[/hidepost]