Kilka uwag okonstrukcji prawnej przejęcia długu
[hidepost=1]
34 Krytykę taką zdecydowanie przeprowadził J. Gwiazdomorski [w:] op.cit., s. 154–166, gdzie przedstawił jednak poglądy innych autorów, którzy albo jak, np. S. Dniestrzański (O przejęciu długu…, op. cit.), czy W. Fluhme (Die Theorieen der Passiv-Succession, Dortmund 1896) uważają § 414 BGB za przypadek ekspromisji i w związku z tym nie mają większych zastrzeżeń, albo traktując omawianą instytucję za przejęcie długu wyrażają zapatrywania przeciwne niż J. Gwiazdomorski. Tak przykładowo K. Cosack zalicza umowę oprzejęcie długu między wierzycielem iprzejemcą do typu czynności rozporządzających na korzyść trzeciego. Zdaniem J. Ungera, przejęcie długu w drodze omawianej umowy polega na tym, że wierzyciel przenosi dług z dotychczasowego dłużnika na przejemcę.
35 Tak J. Gwiazdomorski, op.cit., s. 156.
36 Ibidem, s. 155.
37 Ibidem, s. 157.
38 Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej – Kodeks zobowiązań, Dz.U. Nr 82, poz.598 ze zm.; dalej jako: KZ.
39 Artykuł 183 KZ miał zapewne swój polski archetyp we wzorowanym na § 414 KCN i§ 1406 KCA art. 121 projektu prawa o zobowiązaniach E. Tilla, lub w art.205 ust. 1 projektu takiegoż prawa L. Domańskiego.
40 Por. zwłaszcza J. Korzonek, I. Rosenbluth, Kodeks zobowiązań. Komentarz, Kraków 1934, s. 399–402, szczególnie zamieszczony tam fragment projektu prawa o zobowiązaniach pod red. E. Tilla.
41 Vide R. Longchamps de Bérier, Zobowiązania, Lwów 1939, wydanie anastatyczne, Poznań 1999, s. 311–312.
42 Odpowiednikiem art.523 KC był na gruncie KZ art.183 § 4, zgodnie z którym: „Jeżeli nabywca nieruchomości przejmuje ciążące na niej długi, rozumieć należy, wrazie wątpliwości, że ma wstąpić na miejsce dotychczasowego dłużnika”. Zob. Kodeks zobowiązań…, op.cit., s. 399–402, także R. Longchamps de Bérier, op. cit., s. 313, który preasumptio zart. 183 § 4 KZ uważa za wyjątek od zasady, że nie domniemywa się zamiaru zwolnienia zdługu.
43 Por. E. Łętowska [w:] op.cit., s. 926.
44 Przy czym sytuację wierzyciela uznawano za tak priorytetową, że owa przesłanka to ledwie minimum dla realizacji ochrony interesu wierzyciela. Wielu autorów postulowało, aby przejęcie długu mogło dojść do skutku tylko przez umowę wierzyciela zprzejemcą. Tak przykładowo W. von Blume powoływany przez J. Gwiazdomorskiego, op. cit., s. 89–91.
45 Zob. uwagi wprzyp. 32–34 niniejszego artykułu ipowołaną tam literaturę.
46 Twórcą iżarliwym reprezentantem teorii oferty był wspomniany wyżej W. von Blume.
47 Patrz J. Gwiazdomorski, op. cit., s. 92.
48 Wyrażenie z§ 415 KCN.
49 Tak 1405 KCA.
50 O teorii rozporządzenia vide J. Gwiazdomorski, op. cit., s. 95 i n., który jednak zgłasza wobec niej poważne zastrzeżenia. Podobnie cyt. tam W. von Blume i E. Strohal. Bardziej pobłażliwie H. Dernburg (ibidem).
51 E. Łętowska [w:] op. cit., s. 926, mówi w tym przypadku oteorii kolektywnej oferty.
52 Z.K. Nowakowski [w:] Przejęcie długu według Kodeksu zobowiązań, Poznań 1937, s. 91, dopatrywał się tu jednostronnej czynności prawnej.
53 Pamiętać jednak należy, że oświadczenie woli będące określonym zachowaniem podmiotu (art. 60 KC) też jest określonym stanem faktycznym, podobnie jak i zwarta umowa o przejęcie długu (złożone oświadczenia woli). Stany te mają charakter zewnętrzny, realnie bytujący wrzeczywistości, podczas, gdy stan faktyczny określony w normie prawnej jest tylko semantycznym opisem (pojęciem) rzeczywistości; jest idealnym znaczeniem zjawisk świata.
54 Zob. wtej mierze, J. Korzonek, I. Rosenbluth, op. cit., s. 402–405.
55 Zdaniem W. Czachórskiego [w:] op. cit., s. 272, jest czynnością prawną dwuczłonową, gdzie członem pierwszym jest umowa podmiotów oznaczonych w art.519 § 2 pkt 1 i 2 KC, a drugim, oświadczenie woli wyrażające zgodę na zmianę dłużnika.
56 Które wespół zpodstawowymi założeniami konstruującymi instytucję oświadczenia woli, są naczelnymi aksjomatami w procesie formułowania przez doktrynę dyrektyw interpretacyjnych oświadczenia woli. Co do wykładni oświadczeń woli, vide A. Wolter [w:] op. cit., s. 280–282.
57 Należy bowiem konsekwentnie odróżniać stosunek zobowiązaniowy od umowy, która jest podstawowym źródłem jego powstania. Por. A. Klein, op. cit., s. 9–10.
58 Tak W. Czachórski [w:] op. cit., s. 125. Podobnie W. Popiołek [w:] Kodeks cywilny…, pod red. K. Pietrzykowskiego, op. cit., s. 721–722.
59 Może budzić wątpliwości fakt, że osoba trzecia zostaje, w zasadzie bez swej woli uczyniona stroną zobowiązaną w powstałym stosunku zobowiązaniowym z art.392 w zw. zart. 521 § 2 KC. Niemniej sytuacja ta jest uzasadniona przynajmniej w tej mierze, że zgodnie z zasadą wyrażoną wart. 56 KC, czynność prawna (a więc w tym przypadku oświadczenia woli dłużnika i przejemcy) wywołuje skutki nie tylko oświadczeniem woli objęte, ale także te wynikające z ustawy, zasad współżycia społecznego i ustalonych zwyczajów.
60 Co ciekawe, poprzednik art. 392 KC – art.182 KZ otwierał dział drugi KZ zatytułowany „Zmiana dłużnika”, co systematycznie świadczyło o jego zastosowaniu w sytuacji z art.184 KZ, gdy wierzyciel odmówił zgody na zmianę dłużnika.
61 Za konwersją wtym przypadku – E. Łętowska [w:] op.cit., s. 926, aprobująco również Z. Radwański [w:] Zobowiązania – część ogólna, Warszawa 1995, s. 300. Przeciwnie B. Łubkowski [w:] Kodeks cywilny. T. I. Komentarz, pod red. J. Pietrzykowskiego, Warszawa 1972, s. 1234 uważający, że odpowiedzialność z umowy z art.392 KC ma charakter szerszy niż odpowiedzialność zart. 521 § KC. Podobnie W. Popiołek [w:] op. cit.
62 Tak samo na gruncie KZ (art. 184 KZ), gdzie zgodę wierzyciela na zmianę dłużnika przyjmowano tylko wtedy, gdy ją wierzyciel wyraźnie oświadczył. Stąd nie można było interpretować milczenia jako formy wyrażenia zgody, chyba że ze względu na szczególne okoliczności. Por. J. Korzonek, I. Rosenbluth, op. cit., s. 403 oraz R. Longchamps de Bérier, op.cit., s. 312 i n.
63 Tak E. Łętowska [w:] op.cit., s. 927, która podaje tu przykład praktyki orzeczniczej SN, który odmówił dopatrzenia się przejęcia długu wsytuacji, gdy sprzedawca w dokumencie gwarancyjnym zaznacza, że świadczenie z tytułu gwarancji będzie wykonywane przez osobę trzecią. Nie można wfakcie przyjęcia przez kupującego karty gwarancyjnej upatrywać wyrażenia przez niego jako wierzyciela w stosunku sprzedaży zgody na przejęcie długu.
64 Por. podobny co do treści art. 184 KZ.
65 Ibidem.
66 Tak W. Czachórski [w:] op. cit., s. 273, także A. Ohanowicz, J. Górski [w:] Zarys prawa zobowiązań, Warszawa 1970, s. 235.
67 Na tym stanowisku stoi E. Łętowska [w:] op. cit., s. 927. Niejasne jest stanowisko A. Woltera [w:] op. cit., s. 297, który uważa, że obowiązek zachowania formy pisemnej zarówno dla oświadczenia wierzyciela, jak i dłużnika, wynika wprost z art. 63 § 2 KC. Nie precyzuje jednak, o jaką szczególną formę tu chodzi. Natomiast sam art. 522 KC uważa za zbędny, będący efektem niedopatrzenia. Mianowicie w pierwotnym tekście Kodeksu cywilnego zamieszczono w omawianej materii tylko art. 522 KC. Wprowadzając art.63 KC zapomniano uchylić art.522 zd. 2 KC. Ponadto, należy pamiętać, że ograniczeń dowodowych nie stosuje się do stosunków między przedsiębiorcami (art. 74 § 3).
68 Zastanawiające są dla mnie stanowiska W. Czachórskiego iA. Ohanowicza lub J. Górskiego ze względu na brak odniesienia wnich do treści art. 63 § 2 KC.
[/hidepost]