Klauzula zakazująca kumulacji w procesie karnym rozstrzygnięć o charakterze kompensacyjnym (art. 415 § 5 zd. 2 KPK) – zagadnienia wybrane
[hidepost=1]
Z punktu widzenia klauzuli uregulowanej w art. 415 § 5 zd. 2 KPK należy rozważyć wreszcie, czy stanowi ona przeszkodę dla zobowiązania sprawcy w procesie karnym na podstawie art. 72 § 1 pkt 8 KK do wykonania orzeczenia rozstrzygającego prawomocnie o roszczeniu związanym z czynem przestępnym.
W wyroku z 8.4.2009 r.39 Sąd Apelacyjny w Katowicach trafnie udzielił na tak postawione pytanie odpowiedzi przeczącej, wskazując, że sformułowany w art. 415 § 5 KPK zakaz orzekania obowiązku naprawienia szkody, w sytuacji gdy o roszczeniu wynikającym z przestępstwa rozstrzygnięto prawomocnie w innym postępowaniu, nie sprzeciwia się zobowiązaniu oskarżonego w trybie art. 72 § 1 pkt 8 KK do wykonania orzeczenia, w którym o roszczeniu tym rozstrzygnięto. W uzasadnieniu wspomnianego orzeczenia Sąd Apelacyjny w Katowicach słusznie argumentował, że choć wykonanie tak określonego obowiązku będzie w istocie rzeczy stanowiło naprawienie szkody
wyrządzonej pokrzywdzonemu, to jednak zastosowany środek probacyjny nie jest tożsamy ze zobowiązaniem do naprawienia szkody, o którym mowa w art. 72 § 2 KK. Wymieniony sąd przekonująco zauważył jednak, że w przeciwieństwie do obowiązku naprawienia szkody orzekanego na podstawie tego przepisu orzeczenie zawierające zobowiązanie określone w art. 72 § 1 pkt 8 KK nie jest uważane za orzeczenie co do roszczeń majątkowych w rozumieniu przepisu art. 107 § 2 KPK i nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji. Sąd Apelacyjny w Katowicach zasadnie przekonywał również, że możliwość nałożenia na sprawcę na podstawie art. 72 § 1 pkt 8 KK zobowiązania do wykonania prawomocnego orzeczenia o roszczeniu wynikającym z przestępstwa zdaje się pozostawać w zgodzie z celowościową wykładnią przepisu art. 415 § 5 KPK. Ratio legis wprowadzenia do tego przepisu klauzuli antykumulacyjnej nie stanowiło przecież – jak wywodził wymieniony sąd – osłabienie pozycji pokrzywdzonego w realizacji swoich uprawnień do uzyskania naprawienia szkody wynikającej z przestępstwa, lecz uniknięcia dwukrotnego orzekania w tym samym przedmiocie i funkcjonowania w obrocie prawnym dwóch tytułów egzekucyjnych dotyczących tego samego roszczenia. Zdaniem Sądu Apelacyjnego w Katowicach odmienna interpretacja normy zawartej w powołanym przepisie stawiałaby w znacznie gorszej sytuacji tych pokrzywdzonych, którzy wykazując właściwą inicjatywę zdecydowali się na dochodzenie roszczeń majątkowych wynikających z przestępstwa w procesie cywilnym. W pełni należy zgodzić się bowiem z wymienionym sądem, że nadanie ciążącej na oskarżonym powinności rygoru środka probacyjnego stymuluje go do pożądanego działania i wydatnie urealnia uzyskanie przez pokrzywdzonego naprawienia szkody.
Podsumowanie
Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że zakres zastosowania klauzuli przewidzianej w art. 415 § 5 zd. 2 KPK zakazującej orzeczenia w procesie karnym obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, czy orzeczenia nawiązki, gdy roszczenie wynikające z przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo prawomocnie o nim orzeczono obejmuje niewątpliwie tytuły egzekucyjne korzystające z powagi rzeczy osądzonej. Stosując wnioskowanie per analogiam należy przyjąć jednak, że wymieniony zakaz orzekania dotyczy również tytułów egzekucyjnych niekorzystających z powagi rzeczy osądzonej. Wydaje się, że ustalony zakres zastosowania klauzuli przewidzianej w art. 415 § 5 zd. 2 KPK gwarantuje osiągnięcie celów towarzyszących jej wprowadzeniu, gdyż ogranicza ryzyko powstania dwóch lub więcej tytułów egzekucyjnych bazujących na tej samej szkodzie związanej z czynem przestępnym, a przez to chroni oskarżonego przed koniecznością obrony w procesie cywilnym za pomocą powództw przeciwegzekucyjnych. Osiągnięcie wymienionego celu klauzuli określonej w art. 415 § 5 zd. 2 KPK nie wydaje się być natomiast zagrożone przez zobowiązanie sprawcy na podstawie art. 72 § 1 pkt 8 KK do wykonania orzeczenia rozstrzygającego prawomocnie o roszczeniu wynikającym z przestępstwa. Rzecz w tym, że wymienione zobowiązanie nie może być uważane za orzeczenie co do roszczeń majątkowych w rozumieniu przepisu art. 107 § 2 KPK, a więc nie jest tytułem egzekucyjnym i nie podlega wykonaniu w drodze egzekucji. Dlatego też klauzula przewidziana w art. 415 § 5 zd. 2 KPK nie stanowi przeszkody dla wydania takiego zobowiązania wobec sprawcy na podstawie art. 72 § 1 pkt 8 KK.
[/hidepost]