Kontrowersje wokół nadawania klauzul wykonalności

[hidepost=1]

Postępowanie klauzulowe, czyli pytanie opraktyczne znaczenie wyroku TK z22.11.2010 r.

W wyroku z 22.11.2010 r.6 TK orzekł o niekonstytucyjności § 182 RegUrzSądPowU. Z komunikatu prasowego TK po rozprawie wynikało, że Minister Sprawiedliwości, nadużywając delegacji danej mu przez PrUSP, uregulował tryb postępowania sądowego, jakim jest postępowanie klauzulowe tak, jak gdyby była to kwesta działalności administracyjnej sądów. Dalsza część uzasadnienia wyroku wskazuje na to, że TK uznał istnienie dwóch odrębnych instytucji prawnych: „postanowienia onadaniu klauzuli wykonalności” oraz „klauzuli wykonalności”.

Nie wskazano tu jednak tego, że podstawą prawną nadawania klauzul wykonalności są normy wynikające art.783 § 1, 2 i3 KPC wraz zwydanym na jej podstawie rozporządzeniem Ministra Sprawiedliwości z 21.1.2005 r. w sprawie określenia brzmienia klauzuli wykonalności7 oraz przepisy szczegółowe KPC dotyczące np. nadania klauzul wykonalności przeciwko małżonkowi dłużnika, nabywcy wierzytelności, przedsiębiorstwa itd., a nie poddany konstytucyjnej kontroli przepis RegUrzSądPowU.

Nie było do tej pory sporu praktycznego czy doktrynalnego dotyczącego kwestii, że przywołane przepisy KPC pozwalały na nadanie klauzul wykonalności tytułom egzekucyjnym pochodzącym od sądu wdwóch postaciach.

W pierwszej, klauzula mogła być nadana przeciwko osobie opisanej w treści tytułu egzekucyjnego jako dłużnik itu przyjmowano, że taki tytuł będzie zaopatrzony tylko w klauzulę w formie pieczęci, gdyż treść pieczęci zawiera wszystkie dane wymagane dla treści orzeczenia ikonieczne uzasadnienie (nazwa sądu, data, polecenie wykonania orzeczenia i uzasadnienie wpostaci stwierdzenia, że orzeczenie jest prawomocne albo natychmiast wykonalne). Wobec umieszczenia pieczęci klauzuli na tytule egzekucyjnym i możliwości określenia, wjakim zakresie tytuł upoważnia do egzekucji, nie było również wątpliwości co do osoby dłużnika i wierzyciela. Taką klauzulę nazywano deklaratywną.

W drugiej zaś sytuacji, klauzula była nadawana przeciwko innej osobie niż wymieniona w treści tytułu egzekucyjnego (klauzula konstytutywna). Wtym przypadku przedmiotem badania sądu była nie tylko kwestia tego, czy orzeczenie nadaje się do wykonania, czy jest prawomocne bądź natychmiast wykonalne. Sąd poddawał analizie podstawy istnienia następstwa prawnego dłużnika (np. spadkobranie), podstawy nabycia wierzytelności czy kwestie związane z udzielaniem przez małżonka zgody na czynność prawną związaną z wierzytelnością stwierdzoną tytułem egzekucyjnym. A więc wtym przypadku sąd wydawał postanowienie na osobnym druku i je uzasadniał.

Analizując kwestię, czym jest klauzula wykonalności, warto zauważyć, że ustawodawca konsekwentnie we wszystkich przepisach KPC definiując czynność sądu udzielającego zezwolenia na przymusowe wykonanie tytułu egzekucyjnego używa określenia „klauzula wykonalności”. Z treści art. 776 KPC wynika wprost, że tytułem wykonawczym jest tytuł ­egzekucyjny zaopatrzony w „klauzulę wykonalności”. Przepisy art. 783 KPC i§ 1 KlauzWykR określają istotne elementy „klauzuli wykonalności”. Z treści art.795 § 1 i art.39822 § 2 KPC, określających środki prawne służące do zwalczania klauzul wykonalności wynika, że ustawodawca zalicza klauzulę do postanowień. Odmienna interpretacja tych przepisów prowadziłaby do nierozsądnego wniosku, że zażalenie dotyczyłoby tylko „postanowień o nadaniu klauzuli wykonalności”, a nie „klauzul wykonalności”. Oznaczałoby to bowiem stworzenie środka zaskarżenia od nieistniejącej instytucji prawnej. Ponadto, porządkowi prawnemu wynikającemu zKPC nie jest znana instytucja zaświadczenia owykonalności, stąd próba rozróżnienia pod nazwą „klauzula wykonalności” dwóch odrębnych instytucji prawnych jest nieuprawniona. Za takim ujęciem instytucji klauzuli wykonalności opowiedział się M. Muliński8 przedstawiając przegląd poglądów na tę kwestię wyrażanych do tej pory przez naukę i praktykę sądową. Warto wtym miejscu powołać się na podobny pogląd K. Korzana9.

Otym, że to nie § 182 RegUrzSądPowU był podstawą nadawania orzeczeniem sądowym klauzul wykonalności wformie pieczęci, może świadczyć również wykładnia historyczna przepisów KPC. Według Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 29.11.1930r. – Kodeks postępowania cywilnego10 klauzula to postanowienie (art. 545 § 1 KPC30), przy czym ówczesny prawodawca powołał pełną treść tego orzeczenia (wymienienie sądu nadającego klauzulę, wzmianka, że tytuł uprawnia do egzekucji, data nadania klauzuli, podpis sędziego, odcisk pieczęci sądu). Adodatkowo, z art.537 § 3 KPC30 wprost wynikało, że: „Jeżeli tytułem egzekucyjnym jest orzeczenie sądu powszechnego lub szczególnego, klauzula umieszczona będzie na wypisie orzeczenia lub sentencji, w innych przypadkach – na tytule egzekucyjnym”.

Reasumując, nie istnieją jakiekolwiek istotne przesłanki do zmiany dotychczasowej praktyki wzakresie orzecznictwa klauzulowego. Artykuł 783 KPC oraz wydane na jej podstawie rozporządzenie obrzmieniu klauzuli wykonalności nie było przedmiotem uwagi TK, zaś językowa, systemowa i historyczna wykładnia przywołanych wyżej regulacji potwierdza prawidłowość tej praktyki.

Zbigniew Ciechanowicz

SSO w Szczecinie

[/hidepost]