Krytycznie o karalności stalkingu po nowelizacji Kodeksu karnego (art. 190a)

(inne teksty tego autora)

[hidepost=1]

Stalking w innych systemach prawnych

Problematykę karalności stalkingu warto zilustrować doświadczeniami innych państw, w których nowelizacje prawa karnego w tym zakresie nie są wolne od kontrowersji.

We Włoszech przestępstwo stalkingu uregulowane jest w art. 612-bis Kodeksu karnego. Przepis wprowadzono na skutek nowelizacji z 23.2.2009 r.18 Zgodnie z tym przepisem „podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 4 lat, kto poprzez działania powtarzalne (condotte reiterate), grozi lub dokucza (molesta) w taki sposób, że powoduje ciągły i ciężki stan niepokoju lub strachu albo też wzbudza uzasadnioną obawę o własną nienaruszalność innej osoby lub jej najbliższego krewnego, a także osoby pozostającej z pokrzywdzonym w bliskich stosunkach albo też zmusza do zmiany własnych zwyczajów życiowych”. Kara podlega zaostrzeniu, jeśli czyn został popełniony przez małżonka „prawnie rozwiedzionego lub pozostającego w separacji albo przez osobę, która pozostawała z pokrzywdzonym w bliskich stosunkach”. Kara podlega również zaostrzeniu (i to o połowę ustawowego zagrożenia), jeśli czyn został popełniony na szkodę małoletniego, kobiety w ciąży lub osoby znajdującej się w stanie niestabilności, z użyciem broni albo przez osobę pod zmienionym wyglądem zewnętrznym19.

Jak podkreśla Marco Ghezzi20, Prokurator Republiki z Mediolanu, największe problemy praktyczne w stosowaniu omawianego przepisu polegają na określeniu relacji pomiędzy przestępstwem stalkingu (art. 612-bis włoskiego KK) a przestępstwem znęcania się (maltrattamento) z art. 572 włoskiego KK. Zgodnie z tym ostatnim przepisem: „kto znęca się nad osobą z rodziny lub małoletnim albo osobą poddaną jego władzy lub mu powierzoną ze względów edukacyjnych, szkoleniowych, opiekuńczych, podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 5. Jeśli czyn spowodował ciężkie uszkodzenie ciała, stosuje się karę pozbawienia wolności od 4 do 8 lat21”. Jak wskazuje jednak praktyka orzecznicza, w razie wątpliwości organy procesowe chętniej korzystają z kwalifikacji przewidzianej z art. 572 włoskiego KK (znęcanie się). W ostatnich latach zanotowano aż 40% wzrost skazań na podstawie tego przepisu22. Nie można zatem wykluczyć, że powyższe wynika m.in. ze wzrostu postępowań karnych na skutek wprowadzenia do włoskiego KK art. 612-bis (stalking), podczas, gdy na etapie orzekania sąd decyduje się jednak na przyjęcie kwalifikacji z art. 572 włoskiego KK (znęcanie się).

Wprowadzenie stalkingu do włoskiego KK nie spowodowało również usunięcia z niego wykroczenia polegającego na złośliwym niepokojeniu (odpowiednik art. 107 polskiego Kodeksu wykroczeń)23. Jest to przepis art. 660 włoskiego KK, który brzmi: „kto w miejscu publicznym lub otwartym dla publiczności albo poprzez telefon poprzez arogancję (impertynencję) lub w wyniku innego zamiaru zasługującego na naganę stosuje dokuczanie (molesta) lub niepokojenie innej osoby, podlega karze aresztu do 6 miesięcy lub grzywnie do 516 euro”24. Łatwo więc zauważyć, że powyższy przepis określa czynność sprawczą, podobnie jak art. 612-bis włoskiego KK (posługując się znamieniem „molesta”, czyli dokuczania). W związku z tym w praktyce pojawiają się problemy dotyczące odróżnienia obydwu czynów zabronionych25.

Kolejne wątpliwości związane z karalnością stalkingu w prawie włoskim dotyczą sfery dowodowej. W praktyce notowane są liczne przypadki bezzasadnych oskarżeń. W związku z tym w doktrynie zaproponowano, aby warunkiem koniecznym poddania prywatnego aktu oskarżenia pod merytoryczny osąd było udowodnienie przez pokrzywdzonych deklarowanego przez nich stanu niepokoju lub strachu stosownymi zaświadczeniami medycznymi („dovra essere provato almeno da certificati medici”). Na etapie postępowania wskazuje się zaś na konieczność badania psychiatrycznego pokrzywdzonego („un approfondimento psichiatrico”)26.

W praktyce nierzadkie są również sytuacje, kiedy pokrzywdzony wycofuje akt oskarżenia, zaś wobec oskarżonego stosowane było tymczasowe aresztowanie w związku z zagrożeniem dla ofiary27.

Od 1.7.2006 r. stalking jest przestępstwem również w Austrii. Występuje on pod nazwą Beharrliche Verfolgung, tj. trwałe prześladowanie. W tym wypadku ustawodawca podjął próbę precyzyjnego, lecz rozbudowanego zarazem, opisu znamion. Na skutek nowelizacji w austriackim Kodeksie karnym wprowadzono przepis art. 107a, który brzmi: „Kto bezprawnie prześladuje inną osobę, podlega karze pozbawienia wolności do roku”28. Uporczywe prześladowanie oznacza postępowanie, które w niedopuszczalny sposób może oddziaływać przez dłuższy czas na sposób życia innej osoby poprzez:

• zbliżanie się do jej miejsc pobytu;
• nawiązywanie z nią kontaktu poprzez środki telekomunikacyjne, za pomocą innej formy kontaktu lub za pośrednictwem osób trzecich;
• zamawianie towarów lub usług z wykorzystaniem danych osobowych pokrzywdzonego;
• posługiwanie się danymi osobowymi pokrzywdzonego w taki sposób, że osoby trzecie nawiązują z nim kontakt.

Warto jednak podkreślić, że wprowadzenie powyższego przepisu poprzedzała burzliwa dyskusja. Pierwsza wersja nowelizacji, przedstawiona przez Ministerstwo Sprawiedliwości, sprowokowała falę krytyki. Główny zarzut dotyczył niejasności użytych sformułowań i obawy, że nawet „wysyłanie róż” mogłoby zostać zakwalifikowane jako karalny stalking29.

[/hidepost]