Krytycznie o karalności stalkingu po nowelizacji Kodeksu karnego (art. 190a)
[hidepost=1]
dr Sebastian Ładoś – autor jest sędzią Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie, członkiem zespołu ds. Współpracy Międzynarodowej SSP „Iustitia”.
dr Marcin Warchoł – autor jest adiunktem w Katedrze Postępowania Karnego na Uniwersytecie Warszawskim.
1 Ustawa z 25.2.2011 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny, Dz.U. Nr 72, poz. 381; dalej jako: ZmKKU.
2 J. Skarżyńska-Sernaglia, Stalking w Polsce – występowanie i charakterystyka zjawiska, dostępny na: www.psychologia.net.pl.
3 B. Hołyst, Psychologia kryminalistyczna, Warszawa 2004, s. 241.
4 J. Kosińska, Prawnokarna problematyka stalkingu, Prok. i Pr. Nr 10/2008, s. 33.
5 M. Lattanzi, J. Skarżyńska-Sernaglia, Od wielbiciela do zabójcy, „Niebieska Linia” Nr 5/2009, s. 23.
6 M. Jachimowicz, Penalizacja zjawiska stalkingu, EP Nr 6/2011, s. 3 i n.
7 A. Chlebowska, P. Nalewajko, Stalking – zarys problemu oraz analiza rozwiązań ustawodawcy niemieckiego, austriackiego i polskiego, „Prokurator” Nr 4/2010, s. 30.
8 M. Lattanzi, J. Skarżyńska-Sernaglia, op. cit., s. 23.
9 Dane pochodzą z projektu wprowadzenia art. 190a Kodeksu karnego z uzasadnieniem, przekazanego przez Ministerstwo Sprawiedliwości do konsultacji ze środowiskiem sędziowskim, niepubl.; dalej jako: Projekt zmian z uzasadnieniem.
10 Ibidem, s. 2.
11 M. Lattanzi, J. Skarżyńska-Sernaglia, op. cit., s. 24.
12 J.K. Gierowski, T. Jaśkiewicz-Obydzińska, M. Najda, Psychologia w postępowaniu karnym, Warszawa 2008, s. 40.
13 W polskim Kodeksie karnym podstawą orzeczenia takiego obowiązku jest art. 72 § 1 pkt 6, zgodnie z którym w razie warunkowego zawieszenia wykonania kary sąd może zobowiązać skazanego do poddania się leczeniu, w szczególności odwykowemu lub rehabilitacyjnemu, albo oddziaływaniom terapeutycznym lub uczestnictwu w programach korekcyjno–edukacyjnych. Orzeczenie tego obowiązku wymaga jednak zgody skazanego (art. 74 § 1 KK).
14 Por. H. Haak, Przymusowe leczenie narkomanów, Warszawa 2000, s. 46.
15 Dz.U. Nr 180, poz. 1493 ze zm.; dalej jako: PrzemRodzU.
16 J. Skarżyńska-Sernaglia, Postępowanie w przypadku stalkingu, „Niebieska linia” Nr 5/2009, s. 25 i n.
17 Pierwszy taki punkt powstał przy Komendzie Miejskiej Policji w Chełmie.
18 Gazzetta Ufficiale n. 45 del 24 febbraio 2009.
19 Art. 612-bis. Atti persecutori. Salvo che il fatto costituisca piu grave reato, e punito con la reclusione da sei mesi a quattro anni chiunque, con condotte reiterate, minaccia o molesta taluno in modo da cagionare un perdurante e grave stato di ansia o di paura ovvero da ingenerare un fondato timore per l’incolumita’ propria o di un prossimo congiunto o di persona al medesimo legata da relazione affettiva ovvero da costringere lo stesso ad alterare le proprie abitudini di vita. La pena e aumentata se il fatto č commesso dal coniuge legalmente separato o divorziato o da persona che sia stata legata da relazione affettiva alla persona offesa. La pena e aumentata fino alla metŕ se il fatto č commesso a danno di un minore, di una donna in stato di gravidanza o di una persona con disabilitŕ di cui all’articolo 3 della legge 5 febbraio 1992, n. 104, ovvero con armi o da persona travisata. Il delitto e punito a querela della persona offesa. Il termine per la proposizione della querela e di sei mesi. Si procede tuttavia d’ufficio se il fatto e commesso nei confronti di un minore o di una persona con disabilitŕ di cui all’articolo 3 della legge 5 febbraio 1992, n. 104, nonchč quando il fatto é connesso con altro delitto per il quale si deve procedere d’ufficio, dostępne na: http://www.altalex.com/index.php?idnot=36774.
20 Dott. Marco Ghezzi (10 settembre 2009), Intervista al Sostituto Procuratore della Repubblica di Milano [w:] A. Sorgato, Stalking, Giappichelli–
–Torino 2010, s. 335.
21 Przepis przewiduje dalsze zaostrzenie wymiaru kary. Jeśli efektem czynu jest bardzo ciężkie uszkodzenie ciała, przewidziana jest kara pozbawienia wolności od 7 do 15 lat. Jeśli rezultatem czynu jest śmierć, kara pozbawienia wolności wynosi od 12 do 20 lat, zob. http://www.altalex.com/index.php?idnot=36773.
22 Dott. Marco Ghezzi (10 settembre 2009), Intervista al Sostituto…, op. cit., s. 336.
23 We włoskim prawie karnym przestępstwa i wykroczenia uregulowane są w jednym kodeksie karnym.
24 Art. 660. Molestia odisturbo alle persone. Chiunque, in un luogo pubblico o aperto al pubblico, ovvero col mezzo del telefono, per petulanza o per altro biasimevole motivo, reca a taluno molestia o disturbo č punito con l’arresto fino a sei mesi o con l’ammenda fino a euro 516; dostępne na: http://www.altalex.com/index.php?idnot=36776
25 Dott. Marco Ghezzi (10 settembre 2009), Intervista al Sostituto…, op. cit., s. 335.
26 Ibidem, s. 335.
27 Ibidem, s. 336.
28 (1) Wer eine Person widerrechtlich beharrlich verfolgt (Abs. 2), ist mit Freiheitsstrafe bis zu einem Jahr zu bestrafen. (2) Beharrlich verfolgt eine Person, wer in einer Weise, die geeignet ist, sie in ihrer Lebensführung unzumutbar zu beeinträchtigen, eine längere Zeit hindurch fortgesetzt
1. ihre räumliche Nähe aufsucht,
2. im Wege einer Telekommunikation oder unter Verwendung eines sonstigen Kommunikationsmittels oder über Dritte Kontakt zu ihr herstellt,
3. unter Verwendung ihrer personenbezogenen Daten Waren oder Dienstleistungen für sie bestellt oder
unter Verwendung ihrer personenbezogenen Daten Dritte veranlasst, mit ihr Kontakt aufzunehmen; dostępne na: http://www.jusline.at/index.php?
cpid=ba688068a8c8a95352ed951ddb88783e&lawid=11&paid=107a&
mvpa=117
29 A. Chlebowska, P. Nalewajko, op. cit., s. 34.
30 (1) Wer einem Menschen unbefugt nachstellt, indem er beharrlich 1. seine räumliche Nähe aufsucht, 2. unter Verwendung von Telekommunikationsmitteln oder sonstigen Mitteln der Kommunikation oder über Dritte Kontakt zu ihm herzustellen versucht, 3. unter missbräuchlicher Verwendung von dessen personenbezogenen Daten Bestellungen von Waren oder Dienstleistungen für ihn aufgibt oder Dritte veranlasst, mit diesem Kontakt aufzunehmen, 4. ihn mit der Verletzung von Leben, körperlicher Unversehrtheit, Gesundheit oder Freiheit seiner selbst oder einer ihm nahe stehenden Person bedroht oder 5. eine andere vergleichbare Handlung vornimmt und dadurch seine Lebensgestaltung schwerwiegend beeinträchtigt, wird mit Freiheitsstrafe bis zu drei Jahren oder mit Geldstrafe bestraft. (2) Auf Freiheitsstrafe von drei Monaten bis zu fünf Jahren ist zu erkennen, wenn der Täter das Opfer, einen Angehörigen des Opfers oder eine andere dem Opfer nahe stehende Person durch die Tat in die Gefahr des Todes oder einer schweren Gesundheitsschädigung bringt. (3) Verursacht der Täter durch die Tat den Tod des Opfers, eines Angehörigen des Opfers oder einer anderen dem Opfer nahe stehenden Person, so ist die Strafe Freiheitsstrafe von einem Jahr bis zu zehn Jahren; dostępne na: http://www.gesetze-im-internet.de/stgb/__238.html.
31 Por. A. Chlebowska, P. Nalewajko, op. cit., s. 33.
32 Le fait de harceler autrui par des agissements répétés ayant pour objet ou pour effet une dégradation des conditions de travail susceptible de porter atteinte à ses droits et à sa dignité, d’altérer sa santé physique ou mentale ou de compromettre son avenir professionnel, est puni d’un an d’emprisonnement et de 15000 euros d’amende.http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do;jsessionid=1B1669BE88E2C4F4F56D9D7CC17A6CD9, dostępne na: http://www.tpdjo08v_1?idSectionTA=LEGISCTA000006165282&cidTexte=LEGITEXT000006070719&dateTexte=20111025.
33 Cour de Cassation, chambre criminelle, Audience publique du 2 settembre 2009, N. de pourvoi: 09-80144, dostępne na: http://droit-finances.commentcamarche.net/jurisprudence/cour-de-cassation-1/indedits-2/2917145-cour-de-cassation-criminelle-chambre-criminelle-2-septembre-2009-09-80-144-inedit.
34 Termin ten występuje również w art. 222–33 franc. Kodeksu karnego, który reguluje tzw. nękanie seksualne („harcèlement sexuel”). Zob.
http://www.legifrance.gouv.fr/affichCode.do;jsessionid=1B1669BE88E2C4F4F56D9D7CC17A6CD9.tpdjo08v_1?idSectionTA=LEGISCTA000021796946&cidTexte=LEGITEXT000006070719&dateTexte=20111025.
35 J.C. Planque, Droit penal special, Les infractions de harc element, Breal, Rosnysour– Bois 2009, s. 121.
36 Section 264. (1) of the Criminal Code specifies: CRIMINAL HARASSMENT 264 (1) No person shall, without lawful authority and knowing that another person is harassed or recklessly as to whether the other person is harassed, engage in conduct referred to in subsection (2) that causes that other person reasonably, in all the circumstances, to fear for their safety or the safety of anyone known to them. Prohibited Conduct. (2) The conduct mentioned in subsection (1) consists of (a) repeatedly following from place to place the other person or anyone known to them; (b) repeatedly communicating with, either directly or indirectly, the other person or anyone known to them; (c) besetting or watching the dwelling-house, or place where the other person, or anyone known to them, resides, works, carries on business or happens to be; or (d) engaging in threatening conduct directed at the other person or any member of their family. Punishment (3) Every person who contravenes this section is guilty of (a) an indictable offence and is liable to imprisonment for a term not exceeding ten years; or (b) an offence punishable on summary conviction. Factors to be Considered (4) Where a person is convicted of an offence under this section, the court imposing the sentence on the person shall consider as an aggravating factor that, at the time the offence was committed, the person contravened (a) the terms or conditions of an order made pursuant to section 161 or a recognizance entered into pursuant to section 810, 810.1 or 810.2; or (b) the terms or conditions of any other order or recognizance made or entered into under the common law or a provision of this or any other Act of Parliament or of a province that is similar in effect to an order or recognizance referred to in paragraph (a). Reasons (5) Where the court is satisfied of the existence of an aggravating factor referred to in subsection (4), but decides not to give effect to it for sentencing purposes, the court shall give reasons for its decision; dostępne na: http://www.justice.gc.ca/eng/pi/fv-vf/pub/har/har_e-har_a.pdf
37 Dla przykładu warto wskazać: Code of Alabama § 13A-6-90. Stalking. (1992) (a) A person who intentionally and repeatedly follows or harasses another person and who makes a credible threat, either expressed or implied, with the intent to place that person in reasonable fear of death or serious bodily harm is guilty of the crime of stalking. Pozostałe regulacje stanowe oraz federalne dotyczące stalkingu dostępne na: http://www.ncvc.org/
src/main.aspx?dbID=DB_State-byState_Statutes117.
38 People przeciwko Ewing, 90 Cal. Rptr. 2d 177 (Cal. Ct App. 1999).
39 People przeciwko Falck, 60 Cal. Rptr. 2d 624 (Cal. Ct. App 1997).
40 Washington przeciwko Ainslie, 102 Wn. App 1, 11, P. 3d 318 (Wash. Ct. App. 2000).
41 Por. wyrok z 5.1.2001 r., V KKN 504/00, OSNKW Nr 7–8/2001, poz. 57.
42 Projekt zmian z uzasadnieniem, op. cit., s. 4 i n.
43 Por. Kodeks karny. Komentarz, pod red. M. Filara, Warszawa 2008, s. 856.
44 Słownik języka polskiego. T. II, pod red. M. Szymczaka, Warszawa 1979, s. 317.
[/hidepost]