List prof. Marcina Matczaka do sędziów TSUE w sprawie praworządności w Polsce1
[hidepost]
Fakt 9
Inne czynniki zagrażające pozycji oskarżonego
Poza faktami opisanymi powyżej, pojawiło się wiele innych czynników wpływających negatywnie na gwarancję sprawiedliwego procesu w Polsce. W latach 2017–2018, obrońcy coraz częściej byli zmuszani do ujawniania informacji objętych tajemnicą adwokacką lub obrończą. Dziekan ORA w Warszawie, Mikołaj Pietrzak stwierdził: „W ubiegłym roku mieliśmy ponad 60 takich przypadków, w tym – już kilkadziesiąt”. Rzecznik Praw Obywatelskich wskazał, że w 2017 r. sądy zwolniły prawników z zachowania tajemnicy adwokackiej i radcowskiej w 67% sprawach, w których prokurator wnioskował o takie zwolnienie. To zjawisko stanowi oczywiste zagrożenie dla podstawowych gwarancji proceduralnych w zakresie wymiaru sprawiedliwości w sprawach karnych.
Nowe narzędzia przekazane Ministrowi Sprawiedliwości poprzez ustawę o SN obejmują również prawo do wniesienia skargi nadzwyczajnej. Przedmiotowe narzędzie zezwala ministrowi na ponowne otwarcie prawie każdej sprawy sądowej z ostatnich 20 lat, jak również praktycznie wszystkich spraw, w tym spraw karnych, co do których decyzja ostateczna zostanie podjęta w przyszłości. Jeżeli sprawa zostanie ponownie otwarta, będzie rozpatrywana przez kolejną nową Izbę Sądu Najwyższego, której członkowie z kolei zostaną wyznaczeni przez KRS kontrolowaną przez Ministra Sprawiedliwości (zob. Fakt 8).
Nowe ustawodawstwo uchwalone w ciągu ostatnich 2 lat pozwala na szeroką inwigilację polskich obywateli. Przedmiotowe regulacje prawne nie mogą być kwestionowane przed Trybunałem Konstytucyjnym z przyczyn opisanych powyżej (Fakt 5). Przepisy te dają władzy państwowej przewagę w postępowaniu karnym, pozostawiając oskarżonemu niezdolność do ochrony jego konstytucyjnych praw.
Fakt 10
Systemowe zagrożenia dla praworządności oraz możliwości prowadzenia sprawiedliwego procesu w Polsce
Ostatnie działania rządu znacząco obniżyły stan praworządności w Polsce, co ma w konsekwencji wpływ na przebieg postępowania karnego i rozstrzygnięcia w sprawach karnych. Do przejawów tego zjawiska należy zaliczyć:
1) uzależnienie prokuratury od władzy wykonawczej;
2) wprowadzenie regulacji prawnych, które zezwalają na użycie w postępowaniu karnym dowodów zdobytych z naruszeniem prawa, co jest niezgodne z Konstytucją RP;
3) paraliż TK, organu powołanego do kontroli konstytucyjności prawa, w tym do ochrony konstytucyjnych praw i wolności jednostki;
4) KRS, będąca wcześniej organem niezależnym, zostaje uzależniona od władzy ustawodawczej oraz Ministra Sprawiedliwości;
5) ryzyko pośredniego wpływania większości parlamentarnej na obsadę urzędów sędziowskich w wydziałach karnych sądów powszechnych;
6) ryzyko wpływu przez władzę wykonawczą na powołanie składu SN, w szczególności Izby Dyscyplinarnej oraz Izby odpowiedzialnej za skargi nadzwyczajne;
7) próby wywierania nacisku ze strony władzy wykonawczej (Ministerstwo Sprawiedliwości) na sędziów, w tym na sędziów dokonujących „rozproszonej kontroli konstytucyjności prawa”;
8) politycznie motywowane powoływania oraz odwoływania na stanowiskach prezesów oraz wiceprezesów sądów;
9) nękanie sędziów i wywoływanie efektu mrożącego, co skutkuje naruszeniem niezawisłości sądów.
Ufam, że przedstawione powyżej fakty będą pomocne w zrozumieniu sytuacji każdego oskarżonego, który aktualnie podlega polskiemu wymiarowi sprawiedliwości.
Z poważaniem,
Marcin Matczak
1 List dostępny na: https://verfassungsblog.de/10-facts-on-poland-for-the-consideration-of-the-european-court-of-justice/
2 Dz.U. z 2016 r. poz. 178 ze zm.
3 Dz.U. z 2017 r. poz. 2481 ze zm.
4 Dz.U. z 2016 r. poz. 437 ze zm.
5 T. jedn. Dz.U. z 2017 r. poz. 1767 ze zm.
6 Wyrok TK z 5.10.2017 r., M.P. z 2017 r. poz. 938.
7 Wyrok TK z 16.3.2017 r., M.P. z 2017 r. poz. 265.
8 Dz.U. z 2016 r. poz. 2072.
9 Zob. https://monitorkonstytucyjny.eu/archiwa/3126
[/hidepost]