Odpowiedź SSP „Iustitia” na „Białą Księgę w sprawie reform wymiaru sprawiedliwości” – Postępowania dyscyplinarne

[hidepost]

Poniżej wskazano najważniejsze rozwiązania tworzące nowy model postępowania dyscyplinarnego wobec sędziów:

1. Wprowadzenie 24-godzinnego trybu przyspieszonego dla rozpoznania wniosku o zezwolenie na pociągnięcie do odpowiedzialności karnej lub tymczasowe aresztowanie sędziego ujętego na gorącym uczynku niektórych przestępstw oraz wprowadzenie natychmiastowej wykonalności uchwały w tym przedmiocie

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 28.11.2007 r. w sprawie K 39/07² uznał za niekonstytucyjne przepisy przewidujące szczególny, przyspieszony tryb postępowania przy rozpoznawaniu wniosku o uchylenie immunitetu.

W ustawie z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych³ wprowadzono obowiązek zakończenia „zwykłego” postępowania immunitetowego w ciągu 14 dni. To rozwiązanie nie budzi większych zastrzeżeń. Jednak w wypadku niektórych przestępstw, wbrew wyrokowi TK, wprowadzono przyspieszony, specjalny tryb postępowania immunitetowego, który ma się zakończyć w ciągu 24 godzin. Termin ten jest nierealny w toku rzetelnego postępowania.

Termin 24-godzinny pozbawia postępowanie immunitetowe funkcji gwarancyjnej i usuwa jedną z gwarancji niezawisłości sędziowskiej. Jest przy tym zbędny w sytuacji, gdy wprowadza się krótki 14-dniowy termin „zwykłego postępowania” immunitetowego. W ciągu ostatnich 6 lat miało miejsce 12 wypadków wystąpienia o uchylenie immunitetu w sytuacjach objętych wprowadzonym trybem przyspieszonym. Tak więc dla dwóch wypadków rocznie buduje się nowy, niekonstytucyjny tryb postępowania. Rozwiązanie takie uznać trzeba za nieproporcjonalne. Zwykły tryb pozbawiania immunitetu wystarczająco dyscyplinuje co do terminu sądy, a jednocześnie zachowuje rzetelność postępowania.

Konstytucja RP w art. 181 wyłącza zatrzymania sędziego – bez uprzedniej zgody sądu – poza przypadkiem ujęcia na gorącym uczynku przestępstwa. Każde orzeczenie nieostateczne może być w toku instancji zmienione, a zatem zgoda udzielona „nieostatecznie”, nie jest „wyrażeniem zgody”. Tym samym, przepisy specjalnego postępowania immunitetowego, które mówią o natychmiastowej wykonalności orzeczenia sądu dyscyplinarnego w kwestii immunitetu nie mogą być uznane za zgodne z art. 181 Konstytucji RP, gdzie jest mowa o „zgodzie sądu”.

Na szczególnie negatywną ocenę zasługuje rozwiązanie, zgodnie z którym niestawiennictwo obrońcy na posiedzenie w sprawie o uchylenie immunitetu nie wstrzymuje rozpoznania wniosku. Taka regulacja stanowi zaprzeczenie prawa do obrony sędziego, wobec którego toczy się postępowanie. Nie może on ponosić ujemnych konsekwencji niestawiennictwa obrońcy ustanowionego lub wyznaczonego z urzędu, które to niestawiennictwo może być niezależne od obrońcy i wynikłe ze zdarzeń losowych.

2. Przyznanie Ministrowi Sprawiedliwości arbitralnego prawa do wyznaczania sędziów mających pełnić służbę w sądzie dyscyplinarnym

W sytuacji, w której sędziów do KRS (mającej zasadniczy wpływ na powoływanie sędziów) wybiera Sejm (koalicja rządząca) i Minister Sprawiedliwości, jako przedstawiciel tej samej opcji politycznej, wyznacza sędziów dyscyplinarnych, powstaje ryzyko wprowadzenia do sądów sędziów uzależnionych politycznie i sprzyjających rządzącym politykom. Sędziowie ci, jako sędziowie dyscyplinarni, będą mogli w drodze postępowań dyscyplinarnych usuwać z urzędu sędziów niewygodnych dla rządzących lub groźbą postępowania dyscyplinarnego wpływać na ich orzecznictwo. Już obecnie w Polsce politycy rządzącej partii podają publicznie nazwiska sędziów, którzy ich zdaniem nie powinni być sędziami, z powodu wydawania wyroków niekorzystnych dla przedstawicieli obozu rządzącego.

Sędziowie dyscyplinarni powinni być wybierani przez organy samorządu sędziowskiego lub, jak obecnie, obowiązki sędziego dyscyplinarnego powinni pełnić wszyscy sędziowie danego sądu, wybierani do rozpoznania konkretnej sprawy dyscyplinarnej losowo.

3. Zmiany w zakresie przedawnienia

Uchylono regulację przewidującą przedawnienie prze­winienia dyscyplinarnego za wykroczenie w momencie przedawnienia karalności czynu będącego wykroczeniem, a także wprowadzono przerwę biegu przedawnienia przewinienia dyscyplinarnego w czasie trwania postępowania przed sądem. Takie rozwiązanie nie jest przewidziane w przypadku odpowiedzialności karnej nawet za najpoważniejsze przestępstwa, czy odpowiedzialności zawodowej innych osób.

4. Zmiany w zakresie rzeczników dyscyplinarnych

Minister Sprawiedliwości uzyskał uprawnienie do wyboru Rzecznika Dyscyplinarnego Sędziów Sądów Powszechnych oraz dwóch jego zastępców według ­swego swobodnego uznania. Rzecznik ten może przejąć do rozpoznania sprawę dyscyplinarną każdego ­sędziego.

Ponadto przyznano temu Ministrowi prawo do powołania specjalnego Rzecznika Dyscyplinarnego Ministra Sprawiedliwości do prowadzenia sprawy indywidualnego sędziego. Rzecznik ten może wszcząć postępowanie dyscyplinarne na wniosek Ministra Sprawiedliwości wobec każdego sędziego lub wstąpić do każdego toczącego się postępowania.

[/hidepost]