Opinia prawna w sprawie zgodności z Konstytucją obwieszczenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z 24.5.2018 r. Nr 127.1.2018 o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, wydanego bez kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów
[hidepost]
Niedopuszczalne prawnie jest zatem traktowanie kompetencji do ogłoszenia obwieszczenia o wolnych stanowiskach sędziowskich w SN, przyznanej Prezydentowi w drodze ustawy o SN z 2017 r., jako prerogatywy na zasadzie aktu pochodnego względem prerogatywy dotyczącej powołania sędziów (art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP). Konstytucyjnych prerogatyw nie można bowiem interpretować rozszerzająco, wywodząc z prawa powoływania sędziów (art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP) uprawnienia do podejmowania czynności z zakresu administrowania Sądem Najwyższym, którą to czynnością jest ogłoszenie obwieszczenia o wolnych stanowiskach sędziowskich w tym sądzie. W stanie prawnym obowiązującym przed wejściem w życie ustawy o SN z 2017 r. były to – jak już zauważono – dwie różne kompetencje przyznane dwóm różnym organom władzy publicznej. Połączenie ich obecnie w ręku Prezydenta bynajmniej nie oznacza, że kompetencje te mają ze sobą instrumentalny związek. Kompetencja pochodna jest bowiem kompetencją, której wykonywanie jest niezbędne dla prawidłowej realizacji kompetencji zasadniczej będącej prerogatywą, a dotychczas ogłaszanie obwieszczenia o wolnym stanowisku nie było konieczne dla prawidłowego wykonywania przez Prezydenta kompetencji polegającej na powołaniu sędziego. Nie można również uznać, że są to kompetencje analogiczne, bowiem dotyczą one jakościowo innych czynności, z których jedna ma charakter informacyjny (informacja o wolnych stanowiskach sędziowskich), a druga charakter władczy (akt powołania sędziego).
Ogłoszenie obwieszczenia o wolnych stanowiskach sędziowskich w SN jest elementem szeroko rozumianej procedury wyłaniania kandydata na sędziego oraz administrowania sądownictwem. W art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP nie ma mowy o udziale Prezydenta w procesie wyłaniania kandydatów na sędziów, lecz o ich powołaniu na funkcje publiczne na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, który to akt stanowi wyłączną konstytucyjną kompetencję głowy państwa. Należy przyjąć, że na procedurę powołania sędziego w szerokim rozumieniu składa się szereg czynności podejmowanych przez różne podmioty począwszy od ogłoszenia obwieszczenia o wolnych stanowiskach sędziowskich, przez zgłoszenia kandydatów na te stanowiska, weryfikowanie przez KRS tych kandydatur, wnioskowanie przez ten organ o powołanie konkretnych osób na sędziów, aż po prezydencki akt powołania sędziów. Kompetencja określona w art. 144 ust. 3 pkt 17 Konstytucji RP jako „powoływanie sędziów” nie oznacza każdej z tych czynności, lecz jedynie czynność ostatnią (konstytutywną) w postaci aktu powołania na konkretne stanowisko sędziowskie osoby, która przeszła wszystkie wcześniejsze stadia postępowania prowadzonego przez sądy oraz Krajową Radę Sądownictwa.
Zasadność powyższych tez potwierdza treść art. 179 Konstytucji RP, zgodnie z którą „Sędziowie są powoływani przez Prezydenta, na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa, na czas nieoznaczony”. Przepis ten „powołanie sędziów” traktuje jako akt urzędowy Prezydenta podejmowany po wpłynięciu wniosku KRS. Tym bardziej zatem czynności podejmowane przed tym wnioskiem, a nawet przed zgłoszeniem kandydatur na sędziów, takie jak ogłoszenie obwieszczenia o wolnych stanowiskach sędziowskich, nie mogą być traktowane jako „powoływanie sędziów” w rozumieniu art. 144 ust. 3 pkt 17 i art. 179 Konstytucji RP.
Powyższe rozważania prowadzą zatem do wniosku, że ogłoszenie przez Prezydenta obwieszczenia o wolnych stanowiskach sędziowskich w SN jest kompetencją odmienną od kompetencji polegającej na powoływaniu sędziów, a tym samym przedmiotowy akt urzędowy Prezydenta wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów.
Pragniemy podkreślić, że kompetencja, o której mowa wyżej, w kształcie nadanym jej przez ustawę o SN z 2017 r. jest sprzeczna z Konstytucją RP. Narusza bowiem art. 10 i 173 Konstytucji RP, dając rządowi – poprzez instytucję kontrasygnaty – wpływ na uruchomienie procedury, której efektem finalnym jest powoływanie sędziów SN. Konstytucja wpływ rządu w tym obszarze wyklucza jako sprzeczny z zasadami podziału władzy oraz niezależności sądów i niezawisłości sędziów. Orzeczenie o niekonstytucyjności analizowanego przepisu art. 31 § 1 ustawy o SN z 2017 r. w chwili obecnej nie jest, naszym zdaniem, możliwe z uwagi na to, że TK nie realizuje w sposób rzetelny swojej funkcji ustrojowej, a ponadto nie posiada niezbędnych do wydania orzeczenia przymiotów niezależności i niezawisłości. W jego skład wchodzą również osoby nieuprawnione do orzekania, a postępowania prowadzone z ich udziałem są nieważne.
4. Skutki braku wymaganej kontrasygnaty
Jak stwierdzono wyżej, akt urzędowy Prezydenta, polegający na wydaniu na podstawie art. 31 § 1 ustawy o SN z 2017 r. obwieszczenia o wolnych stanowiskach sędziego w Sądzie Najwyższym, wymaga kontrasygnaty Prezesa Rady Ministrów. Obwieszczenie z 24.5.2018 r. nie zostało jednak opatrzone kontrasygnatą, a tym samym zgodnie z art. 144 ust. 2 Konstytucji RP jest ono nieważne.
Należy zatem zastanowić się jakie skutki pociąga za sobą nieważność wspomnianego obwieszczenia. Na temat skutków wydania przez Prezydenta aktu urzędowego bez wymaganej kontrasygnaty wypowiada się w sposób jednoznaczny doktryna prawa konstytucyjnego. Jak pisał P. Sarnecki „Kontrasygnata aktów urzędowych prezydenta wymagana jest dla ich „ważności” – tzn. że skutki, przewidziane przez prawo jako konsekwencje wydania danego aktu urzędowego, zaczynają występować dopiero po jego podpisaniu przez premiera. Akt niekontrasygnowany skutków takich nie wywiera, choćby nawet Kancelaria Prezydenta spowodowała ich rozesłanie, doręczenie, zawiadomienie itp. Organom zobowiązanym do realizacji aktów prezydenta nie wolno realizować aktów niekontrasygnowanych, podmioty „uprawnione” na ich podstawie nie mogą podnosić żadnych roszczeń, akty te nie mogą być ogłaszane w oficjalnych organach publikacyjnych itd.”.
[/hidepost]