Opłata od wniosku w przedmiocie władzy rodzicielskiej a wszczęcie postępowania z urzędu
[hidepost=1]
Wniosek dotyczący wszczęcia postępowania a wniosek będący podstawą wszczęcia przez sąd postępowania z urzędu
Uważam, że omawiany problem wynika także z posługiwania się przez ustawodawcę terminami „wniosek” oraz „wniosek będący podstawą wszczęcia przez sąd postępowania z urzędu”. Definicja wniosku objęta jest przepisem art. 511 § 1 KPC. W mojej ocenie „wniosek będący podstawą wszczęcia przez sąd postępowania z urzędu”, nie jest tożsamy z „wnioskiem” z art. 511 § 1 KPC. Wprawdzie SN w uchwale z 26.7.1972 r.6 wskazał, że od wniosku w sprawie, w której postępowanie może być wszczęte z urzędu nie pobiera się wpisu, jednak w tej samej uchwale stwierdził, że: „również w sprawach, w których postępowanie z mocy art.570 KPC może być wszczęte z urzędu, może być złożony wniosek stanowiący podstawę do wszczęcia postępowania z urzędu”. Powyższa uchwała została podjęta na kanwie sprawy o odebranie dziecka od osoby nieuprawnionej, w której to sprawie na gruncie ówcześnie obowiązujących przepisów sąd mógł także wszcząć postępowanie z urzędu. Uzasadnienie tej uchwały jest istotne, ponieważ podkreśla dopuszczalność złożenia wniosku w sprawie, która może być wszczęta z urzędu, jak i posługuje się zwrotem „wniosek stanowiący podstawę do wszczęcia postępowania z urzędu”. Potwierdza to trafność mojego poglądu odnośnie konieczności odróżnienia sytuacji, w której wniosek rzeczywiście inicjuje postępowanie, od sytuacji, gdy wniosek taki inicjuje „wszczęcie z urzędu postępowania przez sąd”. Wniosek inicjujący wszczęcie z urzędu postępowania przez sąd nie powoduje, że sprawa taka jest sprawą „wnioskową”. Uważam, że taka sprawa jest sprawą „z urzędu”. Ponadto, należy zaznaczyć, że uchwałę powyższą podjęto na gruncie wówczas obowiązującego rozporządzenia Rady Ministrów z 13.6.1967 r. w sprawie określenia wysokości wpisów w sprawach cywilnych7, w którym nie było regulacji aktualnie objętej przepisem art. 37 pkt 2 KSCU. Skoro rozporządzenie to nie nakładało obowiązku uiszczenia opłaty od wniosku o zmianę wyroku orzekającego rozwód lub separację w części dotyczącej władzy rodzicielskiej, to analizując obecnie wyżej przytoczoną uchwałę SN nie można nie dostrzegać przepisu art. 37 pkt 2 KSCU i konsekwencji z tego wynikających, tj. obowiązku uiszczania opłaty od każdego wniosku w przedmiocie władzy rodzicielskiej, a nie tylko od wniosku o zmianę wyroku orzekającego rozwód lub separację w części dotyczącej władzy rodzicielskiej. Oczywiście przy ponownym stanowczym podkreśleniu, że w przypadku zwrotu takiego wniosku sąd jest zobligowany do zweryfikowania okoliczności przytoczonych w tym wniosku.
Nasuwa się pytanie, czy wniosek w sprawie, która powinna być wszczęta z urzędu, jest formalnie wnioskiem, czy też tylko sygnałem do wszczęcia postępowania z urzędu i czy wniosek taki podlega wymogom formalnym z art. 511 § 1 KPC? Według J. Gudowskiego tam, gdzie brany jest pod uwagę prewencyjny charakter ochrony sądowej, KPC lub przepisy szczególne przewidują wszczęcie postępowania z urzędu. W nielicznych wypadkach dopuszczalne jest wszczęcie postępowania na wniosek albo z urzędu (np. art. 548 § 1, art. 635 § 1 KPC). W związku z tym należy przyjąć, że tam, gdzie ustawa przewiduje wszczęcie postępowania tylko z urzędu (np. art. 543 lub art. 569 § 2 KPC), wniosek – jeżeli zostanie złożony – może być potraktowany jedynie jako impuls do podjęcia działania przez sąd
z urzędu8.
Przyjmując pogląd wyrażony przez J. Gudowskiego można sformułować tezę, że pismo zawiadamiające sąd o potrzebie wszczęcia postępowania z urzędu formalnie nie jest wnioskiem, osoba je składająca nie jest wnioskodawcą. Tym samym bezprzedmiotowym staje się rozważanie, czy od takiego „wniosku” pobiera się opłatę. Przy takiej interpretacji należałoby jednak przyjąć, że ustawodawca nie przyznał prawa bycia wnioskodawcą np. mężowi, który chciałby złożyć wniosek o ustanowienie go opiekunem ubezwłasnowolnionej całkowicie żony, dziadkom którzy wnoszą o ograniczenie rodzicom władzy rodzicielskiej nad dzieckiem poprzez ustanowienie ich rodziną zastępczą dla wnuka. Należałoby konsekwentnie przyjąć, że w każdej sprawie, która może być wszczęta z urzędu, nie można wystąpić z wnioskiem w rozumieniu art. 511 § 1 KPC.
Taka interpretacja jest sprzeczna z przytoczonymi wcześniej poglądami, a także treścią art. 512 § 2 KPC, który wprost stwierdza, że cofnięcie wniosku o wszczęcie postępowania jest bezskuteczne w sprawie, której wszczęcie mogło nastąpić z urzędu. W tym przepisie ustawodawca dopuścił możliwość złożenia wniosku także w sprawie, w której wszczęcie mogło nastąpić z urzędu. Poprzez zwrot „mogło nastąpić” podkreślił także, że nie w każdej sytuacji, gdy wpłynie wniosek, musi nastąpić wszczęcie postępowania z urzędu. Zdaniem M. Uliasza, jeżeli w sprawie, w której postępowanie może być wszczęte z urzędu, zostanie złożony wniosek inicjujący postępowanie, to postępowanie toczy się na ogólnych zasadach, z zastrzeżeniem niektórych unormowań szczególnych (por. np. art. 512 § 2 KPC)9.
Podsumowanie
Uważam, że należy przyjąć racjonalność ustawodawcy w zakresie konstruowania przepisu art. 95 ust. 1 pkt 4 KSCU, zwłaszcza, że nie wprowadził w nim innej definicji „wniosku”. Oznacza to, że tylko w sprawach, w których przewidziano ustawowy bezwzględny nakaz wszczęcia postępowania przez sąd, wyłączony został obowiązek uiszczenia opłaty od wniosku.
Stoję na stanowisku, że każdy zainteresowany ma prawo wnieść wniosek i być formalnie wnioskodawcą zarówno w sprawach, w których przewidziano ustawowy bezwzględny nakaz wszczęcia postępowania przez sąd, jak i w sprawach, w których sąd może i powinien uprzednio zweryfikować potrzebę wszczęcia postępowania z urzędu.
To rzeczą sądu jest rozważenie, czy w konkretnej sprawie osobie takiej przysługuje legitymacja do złożenia wniosku, czy też nie, jak również rzeczą sądu opiekuńczego – w odniesieniu do sprawy w przedmiocie władzy rodzicielskiej – jest podjęcie dalszych czynności i decyzji w związku z okolicznościami przytoczonymi we wniosku, któremu nie nadano dalszego biegu z uwagi na jego zwrot z powodu nieuiszczenia opłaty lub z powodu jego oddalenia z uwagi na brak legitymacji.
W komentarzach do KSCU przedmiotowe zagadnienie nie jest szerzej analizowane10 lub zostało w ogóle pominięte11. Z poglądu wyrażonego przez A. Zielińskiego na gruncie poprzednio obowiązującej ustawy12 wynika, że w tych sprawach, w których sąd opiekuńczy może wszcząć postępowanie z urzędu, nie pobiera się opłaty sądowej od zgłoszonego wniosku13. Także wówczas obowiązywał przepis nakazujący pobieranie stałego wpisu od wniosku w sprawie o zmianę wyroku rozwodowego, w części dotyczącej władzy rodzicielskiej14.
Podsumowując uważam, że dokonując interpretacji przepisu art. 95 ust. 1 pkt 4 KSCU nie można stosować automatyzmu, lecz należy rozważyć przytoczone powyżej argumenty.
[/hidepost]