Osoby niepełnoletnie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka
[hidepost]
Odnośnie legitymacji do złożenia skargi w imieniu osoby w młodym wieku ciekawa kwestia wyłoniła się w sprawie Center for Legal Ressources
on behalf of Valentin Campeanu przeciwko Rumunii5. W sprawie tej powstało pytanie odopuszczalność skargi złożonej przez organizację pozarządową w imieniu zmarłej domniemanej ofiary naruszenia Konwencji w sytuacji braku innego podmiotu potencjalnie uprawnionego do wszczęcia postępowania przed Trybunałem. Skarga została złożona przez organizację pozarządową zajmująca się prawami człowieka w imieniu zmarłego 4 lata wcześniej 19-letniego Roma. Był to człowiek całkowicie samotny, od dziecka przebywający w placówkach państwowych, dodatkowo nosiciel wirusa HIV obarczony niepełnosprawnością umysłową w stopniu ciężkim. Organizacja skarżąca zarzuciła m.in., że śmierć chłopca była wynikiem zaniedbań ze strony personelu placówek, w których był umieszczony; poruszono problem braku gwarancji, jakie powinny mu przysługiwać w związku z pobytem w tych placówkach, w szczególności w zakresie kontroli sądowej oraz niedoskonałości procedur krajowych związanych z ustanowieniem opiekuna czy kuratora. Tradycyjne orzecznictwo zasadniczo wyklucza możliwość przyjęcia skargi złożonej po śmierci domniemanej ofiary naruszenia EKPCz. Wyjątek stanowi przypadek, gdy skargę składają bliscy krewni nieżyjącej domniemanej ofiary,
a okoliczności sprawy wskazują na to, że śmierć mogła nastąpić w wyniku okoliczności, za które państwo może ponosić odpowiedzialność. Dodatkowo, organizacje są uprawnione do złożenia skargi wyłącznie w imieniu własnym lub w imieniu członka. W sprawie uznano konieczność wyjaśnienia przez Wielka Izbę kwestii legitymacji organizacji skarżącej do złożenia skargi przede wszystkim ze względu na wyjątkowość i powagę sytuacji.
W wydanym wyroku Trybunał stwierdził, że organizacja skarżąca była legitymowana do złożenia skargi w imieniu zmarłego skarżącego i uznał skargę za dopuszczalną. W uzasadnieniu orzeczenia Trybunał zauważył, że organizacja skarżąca działała uprzednio w imieniu zmarłego w postępowaniach krajowych wszczętych w celu wyjaśnienia okoliczności jego śmierci oraz że brak było jakiegokolwiek innego podmiotu (krewnego czy opiekuna), który mógłby złożyć skargę
w imieniu zmarłego, który przez całe życie był zależny od państwa. Za dopuszczalnością skargi przemawiał dodatkowo fundamentalny charakter praw, których ona dotyczyła. Trybunał podkreślił, ze skarżący nie miał możliwości działania we własnych sprawach z powodu niezwykle trudnej sytuacji osobistej, w jakiej się znajdował,a władze krajowe w sposób sprzeczny z prawem krajowym nie ustanowiły kuratora w celu ochrony jego praw i interesów.
Zagadnienia dotyczące procedury przed Trybunałem w sprawach z udziałem osób niepełnoletnich
Ze względu na specyfikę spraw z udziałem osób niepełnoletnich, przy ich rozpatrywaniu Trybunał może stosować pewne środki przewidziane swoim Regulaminem6
w celu ochrony interesów skarżących i usprawnienia postępowania.
Zgodnie z art. 47 § 4 Regulaminu, Trybunał może, na umotywowany wniosek skarżącego, wydać zgodę na utajnienie jego tożsamości. W przypadku udzielenia takiej zgody sprawa może być oznaczona inicjałami skarżącego albo – na jego uzasadniony wniosek – inicjałami niemającymi nic wspólnego z jego prawdziwym imieniem i nazwiskiem.
Zgodnie z art. 33 § 2 Regulaminu, Trybunał może zadecydować o wyłączeniu publicznego dostępu do akt sprawy, m.in. gdy wymaga tego dobro małoletniego lub gdy jest to konieczne dla ochrony życia prywatnego stron (jest to odstępstwo od zasady ogólnej, zgodnie z którą dokumenty złożone w sekretariacie Trybunału mają charakter jawny). Wyłączenie publicznego dostępu do akt następuje na umotywowany wniosek strony lub innej osoby zainteresowanej w formie zarządzenia Przewodniczącego izby.
W przypadku wyznaczenia rozprawy, Trybunał może wyjątkowo zadecydować o wyłączeniu jej jawności w interesie skarżącego w okolicznościach przewidzianych w art. 63 Regulaminu, m.in. gdy jest to konieczne dla dobra małoletniego lub dla ochrony życia prywatnego stron.
W praktyce zdarza się często, że sprawy dotyczące osób niepełnoletnich traktowane są priorytetowo w oparciu o art. 41 Regulaminu, szczególnie w sytuacjach,
gdy wymaga tego dobro małoletniego. Decyzja o nadaniu sprawie charakteru priorytetowego podejmowana jest w sprawach dotyczących prawa do kontaktów
z dzieckiem, gdzie upływ czasu może mieć istotne znaczenie dla zachowania więzi emocjonalnych małoletniego z rodzicem. O nadaniu sprawie charakteru priorytetowego decyduje Przewodniczący izby w formie zarządzenia. Zasadniczo sprawa, której nadano charakter priorytetowy, jest szybko przedstawiana stronie rządowej, terminy do przedstawienia obserwacji przez strony ulegają skróceniu (z 16 do 8 tygodni), a rozstrzygnięcie podejmowane jest, co do zasady, najpóźniej w ciągu roku od zakończenia wymiany pism.
[/hidepost]