Osoby niepełnoletnie przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka

[hidepost]
W sprawach dotyczących osób niepełnoletnich Trybunał często dopuszcza do udziału w postępowaniu podmiot niebędący stroną na prawach interwenienta. Możliwość taka przewidziana jest w art. 44 § 3 Regulaminu, zgodnie z którym w interesie wymiaru sprawiedliwości Trybunał może dopuścić, na wniosek lub z urzędu, zainteresowany podmiot do udziału w postępowaniu. Rozwiązanie to wzorowane jest na wywodzącej się z prawa anglosaskiego instytucji amicus curiae, która ma na celu dostarczenie sądowi informacji co do faktów lub prawa przez osobę lub instytucję niebędącą stroną, a posiadającą specjalistyczną wiedzę. W sprawach dotyczących niepełnoletnich z wnioskiem takim występują najczęściej organizacje pozarządowe zainteresowane przedmiotem sprawy, głównie te działające na rzecz ochrony praw dziecka. Osoba lub instytucja dopuszczona do udziału w sprawie na zasadach interwenienta przedstawia pisemne uwagi, które nie powinny dotyczyć konkretnej skargi, ale koncentrować się na ogólnym krajowym prawnym lub faktycznym kontekście, na tle którego powstały okoliczności sprawy i który mieści się
w obszarze zainteresowań interwenienta. Przewodniczący może również zezwolić interwentowi na uczestniczenie, w tym wystąpienie, w publicznej rozprawie.

W wyjątkowych przypadkach w sprawach z udziałem osób niepełnoletnich Trybunał może skorzystać z przysługującego mu, zgodnie z art. 39 Regulaminu, uprawnienia do stosowania środków tymczasowych. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu, izba lub jej Przewodniczący może, na wniosek strony, innej osoby zainteresowanej lub z urzędu, zalecić stronom środek tymczasowy, jeżeli uzna to za konieczne dla ochrony interesów stron lub zapewnienia właściwego przebiegu postępowania. Zgodnie z przyjętą praktyką, środki tymczasowe podejmowane są w razie konieczności zapobieżenia niepowetowanej stracie. Początkowo środki tymczasowe podejmowane były w sprawach dotyczących wydaleń cudzoziemców w sytuacji ryzyka zagrożenia dla życia lub integralności cielesnej w kraju, do którego miało nastąpić wydalenie. Stopniowo Trybunał rozszerzył zakres stosowania tego przepisu na inne sytuacje, w tym na sprawy dotyczące prawa do poszanowania życia rodzinnego. W razie zastosowania procedury przewidzianej art. 39 Regulaminu, Trybunał zwraca się do rządu państwa „pozwanego” o czasowe zawieszenie wykonania wydanych przez jego władze w stosunku do skarżących rozstrzygnięć, najczęściej wtedy, gdy ich wykonanie mogłoby uniemożliwić rozpatrzenie skargi.

Wybrane problemy w sprawach o charakterze karnym z udziałem osób niepełnoletnich

Osoby niepełnoletnie mogą uczestniczyć w postępowaniu karnym w charakterze ofiary lub sprawcy przestępstwa.

Orzecznictwo dotyczące tej pierwszej grupy koncentruje się na podkreśleniu obowiązków pozytywnych państwa w zakresie ochrony osób niepełnoletnich przed przestępczością i zapobiegania jej.

W szeregu spraw dotyczących przemocy w rodzinie Trybunał podkreślił obowiązek państwa przyjęcia odpowiednich środków w celu ochrony małoletnich przed skutkami działań przestępczych, w tym ze strony członków ich rodziny. Obowiązek ten nie ma charakteru absolutnego w tym znaczeniu, że państwo ponosi odpowiedzialność wtedy, gdy zostanie wykazane, iż odpowiednie instytucje wiedziały lub powinny były wiedzieć o zagrożeniu dla życia czy zdrowia dziecka. Zasady te zostały przypomniane w sprawie Kontrová przeciwko Słowacji⁹, gdzie w wyniku przemocy ze strony ojca zginęła dwójka małoletnich dzieci skarżącej. Trybunał stwierdził naruszenie art. 2 EKPCz zauważając, że władze, a konkretnie funkcjonariusze policji, nie podjęły w odpowiednim czasie właściwych kroków w celu ochrony małoletnich pomimo tego, że wiedziały o sytuacji panującej w rodzinie. Pomimo, że skarżąca kilkakrotnie zawiadamiała policję o zagrożeniu ze strony ojca, a także złożyła przeciwko niemu formalną skargę, skardze nie został nadany bieg i nie wszczęto w sposób właściwy dochodzenia. Policja zlekceważyła również telefoniczne zawiadomienia ze strony członków rodziny o fakcie posiadania broni przez ojca i kierowanych wobec skarżącej groźbach jej użycia. Z kolei w sprawie Eremia przeciwko Mołdawii¹⁰ Trybunał stwierdził m.in. naruszenie art. 8 EKPCz wobec dwójki małoletnich dzieci skarżącej, ofiary przemocy ze strony ich ojca –
– funkcjonariusza policji. Pomimo, że małoletnie nie ucierpiały fizycznie z powodu zachowania ojca, Trybunał uznał, iż okoliczność, że musiały codziennie uczestniczyć w scenach przemocy w charakterze bezsilnych świadków miała niewątpliwie niekorzystny wpływ na ich psychikę, która, jako element integralności człowieka, podlega ochronie na podstawie art. 8 EKPCz. Trybunał przypomniał, że odpowiednie władze mają obowiązek podjęcia środków w celu ochrony jednostki przed aktami naruszającymi jej integralność fizyczną i emocjonalną również w sytuacji, gdy naruszenia są wynikiem działań nie funkcjonariuszy państwa, ale osób prywatnych. Obowiązek ten ma szczególne znaczenie w przypadku ofiar przemocy domowej ze względu na ich bezbronność. Podobnie jak w sprawie Kontrová¹¹, władze mołdawskie miały świadomość sytuacji, ale nie podjęły skutecznych działań w celu zapobieżenia przemocy. W szczególności, pomimo wydania przez sąd na wniosek skarżącej postanowienia zakazującego ojcu kontaktów z dziećmi i naruszania przez niego miru domowego, właściwe władze krajowe nie podjęły żadnych kroków
w celu zapewnienia jego wykonania przez zobowiązanego.
[/hidepost]