Oświadczenie IAJ po Międzynarodowej Konferencji na temat relacji między władzami państwowymi
Z okazji dorocznego spotkania Międzynarodowego Stowarzyszenia Sędziów (IAJ) w Baku (Azerbejdżan), IAJ i Azerbejdżański Związek Sędziów (AUJ) zorganizowały międzynarodową konferencję na temat „Relacje między sądownictwem a pozostałymi dwiema władzami państwowymi”.
Po wysłuchaniu wystąpień wybitnych prelegentów i dyskusji przeprowadzonych podczas konferencji, obserwując wyzwania, które w wielu krajach utrudniają relacje między trzema władzami państwa – niektóre z nich zostały zgłoszone podczas spotkania IAJ z różnych regionów świata, odnosząc się do istniejących instrumentów prawnych zarówno na poziomie globalnym, jak i regionalnym, które odnoszą się do tej kwestii, IAJ przypomina następujące zasady, które uważa za niezbędne do utrzymania, ponieważ stanowią one podstawowe elementy demokracji zaangażowanej w rządy prawa i ochronę praw człowieka:
1. Władza sądownicza jest jedną z trzech władz państwowych w demokracji. Władza ustawodawcza, wykonawcza i sądownicza wzajemnie się uzupełniają. Wszystkie trzy są niezbędne w demokracji opartej na rządach prawa, służbie społeczeństwu i odpowiedzialności przed nim. W związku z tym wszystkie trzy władze muszą działać w ramach systemu kontroli i równowagi.
2. Władza sądownicza powinna być zaangażowana w sprawy dotyczące sędziów i systemu sądownictwa. Należy co najmniej konsultować się z nim i zapraszać do zgłaszania uwag na temat wszelkich proponowanych zmian lub reform, które mają wpływ na pracę sędziów, a także na kwestie związane z zarządzaniem sądownictwem.
3. Wszystkie trzy władze państwa ponoszą wspólną odpowiedzialność za utrzymanie i obronę demokracji, rządów prawa i praw człowieka. Są to zasady powierzone im przez naród.
4. Niezawisłość sądów jest niezbędna. Władza sądownicza musi mieć swobodę pełnienia swojej roli w stosunku do innych władz państwowych, ogółu społeczeństwa i stron postępowania sądowego.
5. Inne władze państwowe muszą uznać uzasadnioną konstytucyjnie funkcję sądownictwa. Muszą zapewnić mu odpowiednie środki i ochronę przed atakami, groźbami i przemocą.
6. Pomiędzy władzami państwa musi panować wzajemny szacunek. Każda analiza lub krytyka jednej władzy przez drugą powinna być przeprowadzana z szacunkiem.
7. Komentując decyzje sądowe, władza wykonawcza i ustawodawcza muszą unikać krytyki, która mogłaby podważyć niezawisłość sądów lub zaufanie publiczne do sądownictwa.
8. Sędziowie, podobnie jak wszyscy obywatele, mają prawo do udziału w debacie publicznej, pod warunkiem że taki udział jest zgodny z zachowaniem ich niezależności i bezstronności. Przedstawiciele sądownictwa są zobowiązani do zabierania głosu, jeśli sądownictwo, jego funkcjonalność lub niezawisłość są postrzegane jako zagrożone.
9. Orzeczenia sądowe muszą być wykonywane w celu wypełnienia konstytucyjnej roli sądów. Inne władze państwowe muszą zapewnić środki zapewniające wykonanie i same muszą stosować się do orzeczeń sądowych, które nakładają na nie obowiązki.
10. Obowiązek ten dotyczy również orzeczeń sądów międzynarodowych. Wyroki takie muszą być niezwłocznie wykonywane.
11. Sędziowie międzynarodowi muszą korzystać z takiego samego immunitetu przy wykonywaniu swoich obowiązków jak sędziowie krajowi. Sankcje i bojkoty wobec nich powinny być rozwiązywane za pomocą odpowiednich mechanizmów uzgodnionych na szczeblu międzynarodowym.