Postępowanie wywołane sprzeciwem od orzeczenia SKO
[hidepost=1]
Rozpoznanie sprawy przez sąd
Utrata mocy orzeczenia kolegium oznacza, że sąd rozpatruje sprawę od początku. Nie jest związany dowodami przeprowadzonymi przez kolegium. Powinien przeprowadzić postępowanie dowodowe zgodnie z zasadą bezpośredniości. W doktrynie wskazano, że orzeczenie kolegium może stanowić jeden z dowodów w postępowaniu sądowym67. Mógłby to być co najwyżej dowód na okoliczność treści orzeczenia, która zazwyczaj jest poza sporem.
Zgodnie z art. 78 ust. 3 GospNierU, ciężar dowodu istnienia przesłanek do aktualizacji spoczywa na właściwym organie. Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 23.9.2009 r. wskazał, że jest to przepis o charakterze materialno-prawnym, który – w sensie czasowym – określa ciężar rozkładu dowodu w całym postępowaniu „aktualizacyjnym”, obejmującym fazę postępowania administracyjnego i fazę sądowego postępowania rozpoznawczego. Nie ma przy tym znaczenia, że właściciel nieruchomości pozostaje zawsze stroną pozwaną w postępowaniu sądowym po wniesieniu sprzeciwu przez właściwy organ lub użytkownika wieczystego. Ratio legis takiego rozwiązania prawnego podyktowana została potrzebą ułatwienia sytuacji dowodowej (a tym samym procesowej) użytkownika wieczystego w postępowaniu sądowym68. Stanowisko to zasługuje na aprobatę69.
Wystąpienie przesłanek aktualizacji opłaty może być wykazywane przez właściciela nieruchomości przy pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych70. Nie ulega jednak wątpliwości, że kluczowe znaczenie będzie miał dowód z opinii biegłego z zakresu wyceny nieruchomości. Ustalenie zasadniczej okoliczności, tj. wartości przedmiotowej nieruchomości w dacie wypowiedzenia dotychczasowej wysokości opłaty, będzie wymagało wiadomości specjalnych. Dla rozstrzygnięcia sprawy przez sąd nie ma znaczenia wartość nieruchomości w dacie wyrokowania, czy też w dacie, od której nowa wysokość opłaty ma obowiązywać. Operat szacunkowy, na podstawie którego dokonano wypowiedzenia, nie może być uznany przez sąd za opinię biegłego. W praktyce zdarzają się wnioski właścicieli nieruchomości o dopuszczenie dowodu z zeznań rzeczoznawcy, który przygotował operat, na okoliczność prawidłowości jego sporządzenia. Wobec zakwestionowania przez powoda prawidłowości takiego operatu i wzmiankowanej powyżej niemożności wykorzystania go jako opinii biegłego, przeprowadzenie dowodu z zeznań autora operatu nie będzie miało znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.
W doktrynie wskazano, że zamiast dopuszczać dowód z opinii kolejnego biegłego, zespołu biegłych czy instytutu naukowego, sądy powinny korzystać z trybu określonego w art. 157 GospNierU, tj. możliwości zasięgnięcia opinii organizacji zawodowej rzeczoznawców majątkowych71. W orzecznictwie pojawił się jednak pogląd, że brak jest podstaw prawnych do zastosowania art. 157 ust. 3 GospNierU w przypadku, gdy wartość nieruchomości wynika z treści opinii biegłego sądowego wydanej na polecenie sądu. Ocena środków dowodowych przysługuje wyłącznie sądowi, który nie może wyręczać się w tym zakresie innymi podmiotami72. Należy zgodzić się z A. Prusaczykiem, że takie stanowisko jest sprzeczne z literalnym brzmieniem art. 157 ust. 3 GospNierU73.
Opiniowaniu przez ww. organizacje wiele miejsca poświęcono w orzecznictwie sądów administracyjnych74. Na gruncie postępowania cywilnego trzeba stwierdzić, że wyłącznie do sądu będzie należeć decyzja, czy zwrócić się do organizacji zawodowej, a po zapoznaniu się z jej stanowiskiem ocena, czy konieczne jest dopuszczenie dowodu z opinii kolejnego biegłego75.
Wśród podmiotów dokonujących ocen prawidłowości sporządzenia operatów szacunkowych można wskazać przykładowo Komisję Arbitrażową Polskiej Federacji Stowarzyszeń Rzeczoznawców Majątkowych oraz Polskie Towarzystwo Rzeczoznawców Majątkowych. Z ustawy nie wynika obowiązek sporządzenia opinii przez organizację zawodową. Opinia taka stanowi szczególny środek dowodowy, zbliżony do opinii instytutu naukowego. Nie jest konieczne wskazywanie przez sąd konkretnych osób, które będą dokonywały oceny, ani powoływanie ich jako biegłych do sprawy ad hoc. Niewątpliwie koszt wydania opinii przez organizację zawodową rzeczoznawców majątkowych stanowi wydatek w rozumieniu ustawy z 28.7.2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych76. W grę wchodzi zatem art. 1304 KPC.
W orzecznictwie pojawił się pogląd, że SKO, a w dalszej kolejności sąd powszechny, nie są właściwe do rozstrzygania o ważności i skuteczności uchwał organu samorządu terytorialnego w sprawie wypowiedzenia wysokości opłaty rocznej77. Wynikał on z założenia, że sprzeciw należy traktować jako pozew, a w trybie art. 78–80 GospNierU badaniu podlega jedynie wartość nieruchomości stanowiąca podstawę ustalenia opłaty. Stanowisko to zostało poddane krytyce78. Jak wskazano powyżej sąd powszechny bada nie tylko zasadność, ale także skuteczność dokonanego wypowiedzenia.
W doktrynie przeważyło stanowisko, że termin 30-dniowy określony w art. 78 ust. 2 GospNierU ma charakter materialnoprawny79. Ustalenie przez sąd, że wniosek do SKO został złożony po upływie ww. terminu powinno skutkować oddaleniem powództwa80.
Co do możliwości zmiany powództwa, to należy opowiedzieć się za niedopuszczalnością rozszerzenia żądania w stosunku do treści wniosku, który był przedmiotem rozpoznania przez SKO. Jest to skutek przejściowego (czasowego) braku drogi sądowej81 i uprzedniości rozstrzygnięcia administracyjnego dla późniejszej dopuszczalności postępowania przed sądem. Sąd nie może orzekać o takim żądaniu, które nie podlegało rozstrzygnięciu przez SKO82.
[/hidepost]