Prawo, jako targowisko opinii? Jednolitość orzecznictwa czy jego zróżnicowanie?
Przykłady kreowania treści przepisu prawa za pomocą sędziowskiej wykładni
[hidepost]
SUMMARY
The law as the opinion fair? Uniformity or diversity of judgments?
Examples of creating the contents of a legal regulation upon judicial interpretation
Presentation of divergences in the case law without commenting on their causes or evaluation of correctness of individual decisions must lead to a reflection on the actual place of the case law in the system of the sources of law. Whether right are those who point out that the theory of the division of powers as a theory of separation of the functions of creating and applying the law is dead and functions exclusively as a mechanism regulating the rules of exercising power and determining political responsibility for its execution, and therefore the law making role of the judiciary is a fact? Or one should rather say that the errors of the legislator force the judiciary to make attempts at – to the extent allowed by the law and not leading to law making – correcting the applicable laws without overstepping the system of judicial passivity?
* Autorka jest sędzią Sądu Apelacyjnego w Łodzi
** Autor jest sędzią Sądu Okręgowego w Łodzi.
1 Niezależnie od faktu, że sam Monteskiusz nie przedstawiał w sposób tak zdecydowany odrębności władzy sądowniczej, por. Monteskiusz, O duchu praw, Kęty, 1997; R.M. Małajny, Trzy teorie podzielonej władzy, Warszawa 2011; L. Dubel, Historia doktryn politycznych i prawnych do schyłku XX wieku, Warszawa 2012, s. 238–239.
2 Problem jednolitości orzecznictwa sądów jest niewątpliwie jednym z szerzej dyskutowanych, w ramach niezawisłości sądów, problemem, również sądowego tworzenia prawa. Zmiany lat 1989/1990 przyniosły również zmiany w postrzeganiu jednolitości sądownictwa, jako wartości. Wykreślono przepisy dotyczące mocy wiążącej wytycznych Sądu Najwyższego. Jednocześnie, stosownie do art. 1 pkt 1 lit. a ustawy z 23.11.2002 r. o Sądzie Najwyższym (t. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 499 ze zm.), do zadań SN należy m.in. zapewnienie w ramach nadzoru zgodności z prawem oraz jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych i wojskowych przez rozpoznawanie kasacji oraz innych środków odwoławczych; stosownie zaś do przepisów § 57–58 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 23.2.2007 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania sądów powszechnych (t.jedn.: Dz.U. z 2014 r. poz. 259) – obowiązkiem przewodniczącego wydziału jest organizowanie narad sędziów w sytuacji niejednolitości orzecznictwa wydziału.
3 Na płaszczyźnie prawoznawstwa, stosownie do rozważań zawartych w wykładzie prof. Jerzego Leszczyńskiego na tymże szkoleniu, por. tenże, Teoria prawa wobec prawotwórstwa sądowego [w:] Wielowymiarowość prawa, pod red. J. Czapskiej, M. Dudek, M. Stępień, Toruń 2014, s. 200–214.
4 R. Dworkin, Law’s Empire, London 1986, s. 407 [„(…) lecz nie jego prorokami”]. Dworkin jest filozofem prawa anglosaskiego, ale, w naszej ocenie, linia jego argumentacji w polemice z pozytywizmem prawniczym Harta, oparta na koncepcji związania sędziego prawem również w tzw. hard cases (dla których rozwiązania pozornie nie ma podstaw prawnych), w oparciu o zasady wynikające z samego systemu może być użyteczna również w analizie klauzul generalnych w wybranych przykładach orzeczeń.
5 L. Morawski, Główne problemy współczesnej filozofii prawa. Prawo w toku przemian, Warszawa 2000, s. 198 i literatura tam cytowana, w zakresie refleksji dotyczącej aktywizmu sędziowskiego na poziomie orzecznictwa konstytucyjnego w ujęciu komparatystycznym – por. B. Banaszak, M. Bednarczyk, Aktywizm sędziowski we współczesnym państwie demokratycznym, Warszawa 2012.
6 Tak klauzul normatywnych wskazujących kryteria i skalę oceny sędziowskiej, jak i regulatywnych – wyraźnie lub domyślnie przekazujących sędziemu obowiązek sformułowania normy na podstawie konkretnych okoliczności badanego przypadku, por. m.in. R. Dębski, Pozaustawowe znamiona przestępstwa. O ustawowym charakterze norm prawa karnego i znamionach typu czynu zabronionego nieokreślonych w ustawie, Łódź 1995, s. 219 i n.
7 Jak wskazał SN w postanowieniu z 23.3.2011 r. (I KZP 29/10, OSNKW Nr 3/2011, poz. 24): „na koniec zaś, ale jest to najistotniejszy argument, zauważyć trzeba, że sięganie po analogię w prawie karnym jest obarczone ze względów gwarancyjnych najdalej idącymi ograniczeniami. Generalnie jednak określić należy, że jest to metoda wypełniania luk w prawie. Natomiast w omawianej kwestii, nie sposób stwierdzić istnienia takiej luki, gdyż zagadnienie warunkowego zawieszenia wykonania kary łącznej zostało wyczerpująco uregulowane w art. 89 § 1 KK. Co więcej, w ślad za L. Morawskim (L. Morawski, Wykładnia w orzecznictwie sądów, Toruń 2002, s. 296) »przypomnieć należy jeszcze raz, że odnosi się to (możliwość uzupełniania luk w drodze analogii – przyp. SN) wyłącznie do luk rzeczywistych, a więc konstrukcyjnych, technicznych, a nie luk pozornych uznawanych za luki czysto ocenne (aksjologiczne), ponieważ w ich przypadku żaden rzeczywisty brak regulacji, który uniemożliwiałby podjęcie decyzji, nie występuje i mamy do wyłącznie z negatywną oceną regulacji (podkr. SN)«”.
8 J. Nowacki, Z. Tobor, Wstęp do prawoznawstwa, Warszawa 1994, s. 204–205; L. Morawski, Wykładnia…, op. cit., s. 158 i n.
9 T. jedn.: Dz.U. z 2012 r. poz. 124 ze zm.; dalej jako: NarkU.
[/hidepost]