Problem dopuszczalności uzupełnienia lub zmiany zarzutów
w sposób uproszczony
[hidepost]
Dopuszczalność „uproszczonego” dokonywania uzupełnienia lub zmiany zarzutów w obecnym KPK
1) Uwagi ogólne
Obecny Kodeks postępowania karnego, dopuszczając możliwość przesłuchiwania w charakterze podejrzanego bez wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów,
i wyraźnie podkreślając równouprawnienie tej formy kierowania postępowania przygotowawczego przeciwko osobie względem wydania postanowienia
o przedstawieniu zarzutów, nie zawiera jednak regulacji wprost pozwalających na dokonywanie w taki sam sposób uzupełnienia lub zmiany wcześniej przedstawionych zarzutów. Taka sama sytuacja miała miejsce w okresie obowiązywania poprzednich kodyfikacji. W sytuacji braku uregulowań szczególnych odpowiedź na pytanie o dopuszczalności uzupełnienia lub zmiany zarzutów w sposób „uproszczony” wynika z analizy wewnętrznej systematyki KPK. Postępowanie przygotowawcze uregulowane jest przepisami Działu VII o takiej właśnie nazwie (art. 297–336 KPK) i obejmuje dwie jego formy: śledztwo oraz dochodzenie. Ustawodawca wyraźnie zaakcentował, że śledztwo jest podstawową formą prowadzenia postępowania przygotowawczego31, choć w rzeczywistości większość postępowań przygotowawczych prowadzi się w formie dochodzenia32. Śledztwo zostało ukształtowane jako stosunkowo sformalizowany ciąg czynności składający się z określonych etapów. Z punktu widzenia wewnętrznej systematyki kodeksowej śledztwu poświęcone są 3 kolejne rozdziały w obrębie Działu VII: Rozdział 34 „Wszczęcie śledztwa” (art. 303–308 KPK), Rozdział 35 „Przebieg śledztwa” (art. 309–320 KPK) oraz Rozdział 36 „Zamknięcie śledztwa” (art. 321–325 KPK).
W rozdziale dotyczącym „wszczęcia śledztwa” zamieszczone są przepisy regulujące podjęcie tzw. czynności procesowych prowadzonych w niezbędnym zakresie,
w tym statuujące pierwszą, przewidzianą kodeksowo, możliwość „uproszczonego” przedstawienia zarzutów (art. 308 § 2 KPK). Istotne jest tu też to, że w Rozdziale 35 pt. „Przebieg śledztwa” zawarte są regulacje dotyczące przedstawienia zarzutów w sposób „zwyczajny”, a więc w drodze wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów (art. 313 KPK) oraz jedyna przewidziana przepisami Kodeksu regulacja dotycząca mechanizmu uzupełniania lub zmiany zarzutów (art. 314 KPK). Obok przepisów regulujących śledztwo dodano do Działu VII Rozdział 36a zatytułowany „Dochodzenie” (art. 325a–325i KPK), który zawiera w zasadzie kompleksową regulację dochodzenia, w tym i przepisy art. 325g § 1 i 2 KPK wprowadzające drugą możliwość „uproszczonego” przedstawienia zarzutów. Subsydiarność dochodzenia względem śledztwa wynika z faktu, że do dochodzenia mają zastosowanie przepisy dotyczące śledztwa z uwzględnieniem zmian zawartych w Rozdziale 36a, w którym uregulowano dochodzenie (art. 325a § 2 KPK)33. Trzecia – kodeksowo przewidziana – sytuacja, w której dopuszczalne jest odformalizowane przedstawienie zarzutów, zachodzić może w wypadku tzw. dochodzenia przyspieszonego, a więc prowadzonego w postępowaniu przyspieszonym dochodzenia, kiedy organ procesowy rezygnuje z przedstawienia zarzutu w drodze wydania postanowienia o przedstawieniu zarzutów poprzestając na ogłoszeniu zarzutu osobie podejrzanej i przesłuchaniu jej
w charakterze podejrzanego (art. 517c § 1 KPK). Przepis ten ulokowany jest w Dziale X Kodeksu pt. „Postępowania szczególne”, i dalej w Rozdziale 54a traktującym o „Postępowaniu przyspieszonym”, a więc „na zewnątrz” regulacji dotyczących postępowania przygotowawczego.
2) Śledztwo wszczęte formalnie (art. 303 KPK)
Tak ukształtowana systematyka Kodeksu oraz wynikająca z niej struktura relacji pomiędzy przepisami regulującymi postępowanie przygotowawcze od razu prowadzi do wniosku, że skoro w formalnie wszczętym (a więc poprzez postanowienie wydane w oparciu o art. 303 KPK) śledztwie – jako tej postaci postępowania przygotowawczego, która cechuje się najpełniejszym formalizmem – przedstawienie zarzutów możliwe jest jedynie poprzez wydanie postanowienia
o przedstawieniu zarzutów (wyjątek tutaj nie jest dopuszczony), to również uzupełnienie lub zmiana zarzutów może odbyć się jedynie poprzez wydanie nowego postanowienia, czyli zgodnie z art. 314 KPK. Przepis ten bowiem znajduje się w rozdziale dotyczącym przebiegu śledztwa i jest stosowany wprost w tych sytuacjach, gdy w jego toku zajdzie konieczność uzupełnienia lub zmiany zarzutów. Pozostaje zatem jedynie pytanie o możliwość dokonywania uzupełnienia lub zmiany zarzutów w sposób „uproszczony” w tych sytuacjach, w których samo przedstawienie zarzutów dopuszczalne jest w taki sposób, a więc w: śledztwie lub w dochodzeniu wszczętym w sposób faktyczny (tzw. czynności procesowe prowadzone w niezbędnym zakresie), w dochodzeniu oraz w tzw. dochodzeniu przyspieszonym.
[/hidepost]