Problem dopuszczalności uzupełnienia lub zmiany zarzutów
w sposób uproszczony
[hidepost]
5) Dochodzenie prowadzone w postępowaniu przyspieszonym (art. 517c § 1 KPK)
Trzecia możliwość „uproszczonego” przedstawienia zarzutów przewidziana jest w tzw. dochodzeniu przyspieszonym (art. 517c § 1 KPK). Gdyby przyjąć,
że dochodzenie „przyspieszone” jest jedynie zmodyfikowaną postacią dochodzenia, cechującą się jeszcze dalej posuniętym odformalizowaniem i uproszczeniami proceduralnymi (art. 517c § 1 zd. 1 i 2 KPK), to wcześniej poczynione uwagi dotyczące dochodzenia „zwyczajnego” i niemożliwości dokonywania w jego toku uzupełnienia lub zmiany zarzutów w sposób „uproszczony” zachowałyby tutaj pełną aktualność. Za przyjęciem, że tzw. dochodzenie przyspieszone nie stanowi innej niż dochodzenie „zwyczajne”, określone w Rozdziale 36a KPK, formy prowadzenia postępowania przygotowawczego przemawia fakt,
że ustawodawca – zamieszczając wprawdzie regulacje dotyczące przebiegu postępowania przyspieszonego „na zewnątrz” działu dotyczącego postępowania przygotowawczego – konsekwentnie operuje pojęciem „dochodzenie” dla określenia czynności podejmowanych dla przygotowania wniosku o rozpoznanie sprawy
w postępowaniu przyspieszonym, a wiadomo przecież, że w obrębie jednego aktu prawnego dla oznaczenia jednakowych pojęć używa się jednakowych określeń,
a różnych pojęć nie oznacza się tymi samymi określeniami36. W przypadku dochodzenia prowadzonego w ramach postępowania przyspieszonego pojawiają się dalsze jeszcze komplikacje. Po pierwsze, niezależnie od sposobu, w rachubę nie wchodzi w ogóle „uzupełnianie” zarzutów o nowe czyny, gdyż postępowanie to może się toczyć tylko co do czynu, w związku którym podejrzany został zatrzymany (art. 517b § 1 KPK)37. Jeśli zaś chodzi o zmianę zarzutów (i to tylko oczywiście taką, która nie wyklucza prowadzenia postępowania przyspieszonego w ogóle), to wydaje się, że brak jest po temu jakiejkolwiek podstawy prawnej. W przepisach Rozdziału 54a KPK pt. „Postępowanie przyspieszone” bowiem w ogóle nie unormowano kwestii dokonywania zmiany zarzutów w toku czynności dochodzenia prowadzonego przed skierowaniem wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu przyspieszonym, zaś art. 517a KPK w kwestiach nieunormowanych nie odsyła do przepisu art. 314 KPK, który jest jedyną kodeksową regulacją przewidującą zmianę przedstawionych zarzutów. Tak więc możliwość dokonywania zmiany zarzutów
w tzw. dochodzeniu przyspieszonym jest w ogóle wątpliwa, a dopiero dalszą kwestią jest forma, w jakiej mogłoby się to odbyć.
Dopuszczalność „uproszczonego” dokonywania uzupełnienia lub zmiany zarzutów w świetle treści przepisów wykonawczych
Z przytoczonych wyżej uwag wynika, że przepisy KPK nie dopuszczają dokonywania uzupełnienia lub zmiany przedstawionych zarzutów w sposób uproszczony. Tymczasem analiza przepisów niższego rzędu prowadzi do wniosku, że odformalizowane dokonywanie modyfikacji zarzutów jest w nich przynajmniej dopuszczalne (rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 24.3.2010 r. – Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury38, a nawet wprost przewidziane (Wytyczne nr 3 Komendanta Głównego Policji z 15.2.2012 r. w sprawie wykonywania czynności dochodzeniowo-śledczych przez policjantów39).
1) Regulamin wewnętrznego urzędowania powszechnych jednostek organizacyjnych prokuratury
Po pierwsze, należy zwrócić uwagę na obowiązujący RegUrzProkR, który zawiera dwa przepisy istotne w rozpatrywanej kwestii40.
Zgodnie z § 156 ust. 1 RegUrzProkR, „Postanowienie o uzupełnieniu zarzutów wydaje się, gdy podejrzanemu należy zarzucić czyn, który nie był objęty uprzednio wydanym postanowieniem o przedstawieniu, zmianie lub uzupełnieniu zarzutów”. Natomiast w myśl przepisu § 157 ust. 1 RegUrzProkR, „Postanowienie o zmianie zarzutów dotyczy czynu, który był objęty uprzednio wydanym postanowieniem o przedstawieniu, zmianie lub uzupełnieniu zarzutów”, a zgodnie z ust. 2 postanowienie to „wydaje się, jeżeli zachodzi potrzeba istotnej zmiany opisu czynu lub też zarzucony czyn należy zakwalifikować z surowszego przepisu albo z przepisu o takim samym zagrożeniu ustawowym lub z łagodniejszego przepisu, gdy ma to znaczenie dla obrony podejrzanego”. Łączne odczytanie treści tych przepisów prowadzi do wniosku, że RegUrzProkR reguluje i narzuca sposób uzupełnienia lub zmiany zarzutów tylko w sytuacji, gdy wcześniej wydano postanowienie
o przedstawieniu, zmianie lub uzupełnieniu zarzutów. Użycie w obydwu przytoczonych przepisach sformułowania „wydaje się” postanowienie o uzupełnieniu
(§ 156 ust. 1 RegUrzProkR) lub zmianie (§ 157 ust. 1 i 2 RegUrzProkR) zarzutów nie pozostawia wątpliwości, że w sytuacji, gdy wcześniej wydano postanowienie
o przedstawieniu, zmianie lub uzupełnieniu zarzutów, ich modyfikacja może być dokonana tylko w drodze wydania nowego, odpowiedniego postanowienia, ale już nie w sposób „uproszczony”. Nie ma tutaj żadnego znaczenia forma prowadzonego postępowania przygotowawczego. Zauważyć trzeba, że wskazane zapisy obydwu przepisów RegUrzProkR idą dalej niż art. 314 KPK, który określa sposób postępowania i metodę dokonywania uzupełnienia lub zmiany zarzutów tylko, gdy wcześniej wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów, gdyż dotyczą także sytuacji powtórnej zmiany zarzutów. Z drugiej zaś strony, analiza obydwu przywołanych przepisów prowadzi do wniosku, że RegUrzProkR nie reguluje, a co za tym idzie i nie krępuje, sposobu uzupełnienia lub zmiany zarzutów uprzednio przedstawionych w sposób „uproszczony”, gdyż odnosi się tylko do sytuacji, gdy wcześniej „wydano postanowienie”, czy to o przedstawieniu, czy też o uzupełnieniu lub zmianie zarzutów. W tym zakresie przepisy te pozostają w zgodzie z art. 314 KPK. Nie będzie w takiej sytuacji stać w sprzeczności z postanowieniami tego aktu prawnego dokonanie czynności uzupełnienia lub zmiany zarzutów w sposób „uproszczony”. Równolegle jednak RegUrzProkR nie zawiera odpowiedzi na pytanie
o dopuszczalność i podstawę takiego trybu działania.
[/hidepost]