Problem dopuszczalności uzupełnienia lub zmiany zarzutów
w sposób uproszczony
[hidepost]
2) Dochodzenie
Zapewne najłatwiej obronić zasadność możliwości „uproszczonego” dokonywania uzupełnienia lub zmiany zarzutów w przypadku dochodzenia. Skoro obecny KPK został skonstruowany w taki sposób, aby „usprawnił w racjonalny sposób postępowanie karne, czynił je bardziej skutecznym oraz pozwalał szybciej i taniej zwalczać drobną i średnią przestępczość, umożliwiając koncentrację sił i środków na przestępstwach najpoważniejszych szczególnie niebezpiecznych dla porządku publicznego bezpieczeństwa państwa”47, to dziwne jest, że na przeszkodzie ku temu miałaby stać możliwość „uproszczonego” dokonywania modyfikacji zarzutów. Zwłaszcza,
że zapowiadano „radykalne uproszczenie i przyspieszenie postępowania”48. Jeśli zatem miało się to dokonać poprzez „rozszerzenie” i „jeszcze głębsze odformalizowanie dochodzenia uproszczonego” (czyli wtedy tej formy dochodzenia, w której możliwe było „uproszczone” przedstawienie zarzutów)49, to brak regulacji pozwalającej na podobne dokonywanie uzupełnienia i zmiany zarzutów już przedstawionych może być uznany jedynie za niedopatrzenie ustawodawcy,
a nie przejaw świadomie wyrażonej woli niedopuszczalności dokonywania tych czynności w taki sposób50. Przed dochodzeniem stoją szczególne cele. Ma ono realizować dwie istotne zasady: szybkości i oszczędności procesowej. Powinny być one tak rozumiane i traktowane, by nie ucierpiały na tym zasady prawdy obiektywnej oraz prawa podejrzanego51. Odformalizowane dokonanie uzupełnienia lub zmiany zarzutów z pewnością nie rodzi takich obaw, skoro ustawodawca uznał, że zagrożeń tych nie niesie samo „uproszczone” przedstawienie zarzutów. Niezależnie bowiem od tego, czy postanowienie o uzupełnieniu lub zmianie zarzutów będzie sporządzone, czy nie, to i tak podejrzanemu będzie ogłoszony nowy lub zmieniony zarzut i będzie on miał możliwość złożenia wyjaśnień (zasada dążenia do ustalenia prawdy obiektywnej i wzgląd na zapewnienie praw podejrzanego pozostają nienaruszone). Za tym, aby zmiana zarzutów w dochodzeniu nie musiała odbywać się
w drodze wydania postanowienia w oparciu o art. 314 KPK, przemawia też generalna reguła leżąca u podstaw podziału postępowania przygotowawczego na śledztwo
i dochodzenie, stanowiąca o tym, że formy prowadzenia czynności procesowych powinny być adekwatne do wagi i stopnia zawiłości prowadzonej sprawy karnej52. Skoro zatem po przedstawieniu zarzutów w dochodzeniu nie zaistniała konieczność zmiany formy prowadzonego postępowania przygotowawczego na śledztwo
(co m.in. może wynikać z faktu zgromadzenia dowodów świadczących o tym, że zaistniały czyn należy zakwalifikować z przepisu wykluczającego dalsze prowadzenie postępowania przygotowawczego w formie dochodzenia), to nie powinno być przeszkód, aby dalsze czynności procesowe w tym postępowaniu nie miały być dokonywane również w postaci „uproszczonej”53. Jeśli uproszczenie i oszczędność kosztów dochodzenia mają być regułą, to nie jest logiczne, aby zachodził wyjątek akurat dla dokonywania korektury zarzutów54. Wątpliwości co do dopuszczalności „uproszczonego” dokonywania uzupełnienia lub zmiany zarzutów
w dochodzeniu można usunąć jedynie poprzez zmianę obowiązującego Kodeksu postępowania karnego. Opowiadając się zatem za tym, de lege ferenda, można zaproponować dodanie do przepisu art. 325g KPK nowego § 4 o treści: „Przepis § 2 zd. 1 stosuje się odpowiednio, jeżeli w toku dochodzenia okaże się,
że podejrzanemu należy zarzucić nowy czyn albo czyn w zmienionej w istotny sposób postaci lub też, że czyn zarzucany należy zakwalifikować z surowszego przepisu” (nawiązanie do treści art. 314 KPK). Dla spójności rozwiązania konieczna byłaby w tej sytuacji także zmiana treści przepisu art. 325g § 1 KPK, który musiałby przyjąć brzmienie: „Nie jest wymagane sporządzenie postanowienia o przedstawieniu, uzupełnieniu lub zmianie zarzutów oraz wydanie postanowienia
o zamknięciu dochodzenia, chyba że podejrzany jest tymczasowo aresztowany”. O skorzystaniu ze wskazanego uproszczenia decydowałby organ prowadzący dochodzenie, który zawsze miałby możliwość wyboru „zwyczajnej” formy przeprowadzenia tej czynności. Teraz bowiem „nie byłoby wymagane” nie tylko sporządzenie postanowienia o przedstawieniu, ale i postanowienia o uzupełnieniu lub zmianie zarzutów (art. 325g § 1 KPK w proponowanej redakcji). Przedmiotowe uproszczenie, wzorem takiego samego sposobu przedstawienia zarzutów, nie miałoby zatem obligatoryjnego charakteru i w zależności od sytuacji prowadzone dochodzenie mogłoby przybrać postać, od strony rygoru proceduralnego, uproszczoną albo zostać w tym zakresie sformalizowane jak śledztwo55. Ważne byłoby to,
że wybór pomiędzy „uproszczonym” lub „zwyczajnym” sposobem dokonania uzupełnienia lub zmiany zarzutów nie byłby skrępowany tym, w jaki sposób dokonano przedstawienia zarzutów. Nawet zarzut wcześniej przedstawiony (uzupełniony lub zmieniony) w drodze wydania postanowienia (odpowiednio na podstawie art. 313 § 1 albo art. 314 KPK) mógłby być uzupełniony lub zmieniony w dochodzeniu w sposób „uproszczony”. Nie ma powodów, dla których w dochodzeniu wykonanie tej czynności w sposób „zwyczajny” miałoby determinować niemożliwość późniejszej zmiany w sposób „uproszczony”. Wyjątek stanowiłaby sytuacja, gdy wobec podejrzanego stosowane są środki zapobiegawcze, gdyż te można stosować tylko co do osoby, wobec której wydano postanowienie o przedstawieniu zarzutów (art. 258 § 2 KPK) – wtedy konieczność dokonania przedstawienia zarzutów w dochodzeniu w sposób „kwalifikowany” implikowałaby także obowiązek dokonywania ich uzupełnienia lub zmiany w taki sam sposób56. Właściwe byłoby, aby w ślad za taką nowelizacją Kodeksu postępowania karnego dokonano zmiany przepisów § 156 ust. 1 oraz § 157 ust. 1 RegUrzProkR w ten sposób, aby nie krępowały swobody wyboru metody uzupełnienia lub zmiany zarzutów i w razie prowadzenia postępowania przygotowawczego w formie dochodzenia umożliwiały wybór „uproszczonego” trybu wykonania tych czynności niezależnie od tego, w jaki sposób przedstawiono zarzuty. W tej sytuacji również zmianie powinny ulec przepisy § 32 ust. 1 oraz § 35 ust. 1 i 2 Wytycznych nr 3 KGP tak, aby dopuszczając dokonywanie uzupełnienia lub zmiany zarzutów w sposób „uproszczony” (co już ma miejsce), pozostawiały funkcjonariuszowi Policji swobodę wyboru sposobu dokonania tych czynności niezależnie od tego, w jaki sposób przedstawienie, uzupełnienia lub zmiana zarzutów odbyła się na wcześniejszym etapie postępowania.
[/hidepost]