Problem dopuszczalności uzupełnienia lub zmiany zarzutów
w sposób uproszczony

(inne teksty tego autora)

[hidepost]

4) Czynności procesowe prowadzone w niezbędnym zakresie

Wreszcie, możliwość dokonania uzupełnienia lub zmiany zarzutów w sposób odformalizowany powinna być dopuszczona także w ramach, prowadzonych
w trybie art. 308 KPK, czynności procesowych w niezbędnym zakresie. Chociaż już na wstępie zaznaczyć trzeba, że zapewne raczej rzadko występują sytuacje,
w których dokonanie tych czynności „nie może poczekać” na wydanie postanowienia i musi odbyć się bez zbędnej zwłoki. Jeżeli jednak ­wystąpi sytuacja, gdy nie ma czasu na wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów, gdyż jakiekolwiek opóźnienie mogłoby doprowadzić do utraty, zniszczenia, zniekształcenia lub zatarcia dowodów – zachodzi zatem potrzeba nagłego i szybkiego działania – i zdecydowano się na „uproszczone” przedstawienie zarzutów, po którym nastąpiła zmiana okoliczności dowodowych sprawy, to – z zachowaniem warunków określonych w art. 308 § 1 i 2 KPK – w takim samym trybie powinno być dopuszczalne dokonanie uzupełnienia lub zmiany zarzutów. W szczególności bowiem w trybie czynności prowadzonych w oparciu o art. 308 KPK, górę powinny brać względy pragmatyczne⁶⁸. Oczywiście w sytuacji takiej muszą zachodzić warunki do wydania postanowienia określonego w art. 314 KPK. Dodatkowym ograniczeniem będzie
też dopuszczalność przeprowadzenia czynności uzupełnienia lub zmiany zarzutów w okresie 5 dni od podjęcia pierwszej czynności prowadzonej w faktycznie wszczętym postępowaniu (art. 308 § 5 KPK). Bez znaczenia powinno być też to, czy uzupełnienie lub zmiana zarzutów determinuje prowadzenie późniejszego postępowania w formie dochodzenia, czy też śledztwa, skoro nie ma to znaczenia dla samego przedstawienia zarzutów zgodnie z art. 308 § 2 KPK⁶⁹. W później formalnie wszczętym dochodzeniu dalsze zmiany kształtu zarzutów powinny być możliwe w sposób „uproszczony”. Jeżeli zaś postępowanie miałoby się toczyć dalej jako śledztwo, to uzupełnienie lub zmiana zarzutów mogłaby się odbyć poprzez wydanie postanowienia o przedstawieniu zarzutów w oparciu o art. 308 § 3 KPK⁷⁰ albo, po formalnym wszczęciu postępowania, w drodze wydania postanowienia określonego w art. 314 KPK⁷¹. Przepis art. 308 KPK ma charakter szczególny,
a co za tym idzie, nie podlega wykładni rozszerzającej⁷². Oznacza, to że skoro w art. 308 § 2 KPK wprowadzono wyjątek tylko co do sposobu samego przedstawienia zarzutów, umożliwiając przeprowadzenie tej czynności w sposób „uproszczony”, a pominięto możliwość takiego dokonywania uzupełnienia lub zmiany zarzutów, to wolą ustawodawcy jest, aby odbywało się to na zasadach ogólnych, czyli za pomocą postanowienia wydanego w oparciu o art. 314 KPK. Wyżej wskazano, że treść tego przepisu powoduje, iż odpowiedź na pytanie o dopuszczalność uzupełnienia lub zmiany zarzutów w toku czynności prowadzonych w niezbędnym zakresie jest otwarta. W każdym zaś razie, z pewnością, z treści art. 314 KPK nie można wyczytać, że jest to zakazane. Usunięcie tych wątpliwości możliwe jest tylko poprzez zmianę obowiązującej procedury karnej, sprowadzającą się do dodania do przepisu art. 308 KPK nowego § 2a(dla zachowania obecnej systematyki) o treści: „Przepis § 2 stosuje się odpowiednio jeżeli w toku czynności określonych w § 1 podejrzanemu należy zarzucić nowy czyn albo czyn w zmienionej w istotny sposób postaci lub też, że czyn zarzucany należy zakwalifikować z surowszego przepisu”. W ten sposób, z nawiązaniem do stanów określonych w art. 314 KPK
oraz z zachowaniem wszystkich warunków określonych w art. 308 § 1, 2 i 5 KPK, dopuszczalne byłoby korygowanie zarzutów wobec podejrzanego jeszcze przed formalnym wszczęciem postępowania, co z kolei odpowiadałoby regule, że akt pociągnięcia podejrzanego do odpowiedzialności karnej powinien zawsze odpowiadać rzeczywistej sytuacji dowodowej.

SUMMARY

The problem of permissibility to supplement or change charges in a simplified manner

The article attempts to answer a question whether the charges posed to the suspect may be supplemented or changed in the course of the preparatory proceedings
by issuing a relevant order or is it also permissible to do it in a „simplified” form, i.e. by informing the suspect of the contents of additional or changed charges
and taking a deposition? Having analysed individual provisions of the Code of Criminal Procedure the author gives a negative answer to the question and finds
that to modify charges in this manner is contrary to the criminal procedure regulations in their currently applicable wording. However, in reference to the doctrine
and the contents of applicable substatutory regulations the author notes that the practice allows for supplementing or changing charges also in a „simplified” manner. Being in favour of the possibility to deformalize this kind of practice the author considers it necessary to make amendments in the Code of Criminal Procedure,
and therefore provides a list of de lege ferenda postulates to conclude his article.

* Autor jest prokuratorem Prokuratury Rejonowej w Chorzowie, doktorantem w Katedrze Prawa Karnego Procesowego Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach.

¹ J. Bednarzak [w:] Kodeks postępowania karnego. Komentarz, pod red. M. Mazura, Warszawa 1976, s. 363; K.T. Boratyńska, A. Górski, A. Sakowicz, A. Ważny, Kodeks postępowania karnego. Komentarz, Warszawa 2012, s. 670; J. Grajewski [w:] Kodeks postępowania karnego. T. I. Komentarz, pod red. J. Grajewskiego, Warszawa 2010, s. 975.

² J. Peczeniuk, Instytucja przedstawienia zarzutów w świetle przepisów Kodeksu postępowania karnego, WPP Nr 3–4/1993, s. 40.

³ R.A. Stefański, Glosa do postanowienia SN z 22.6.2001 r., III KKN 44/01, Prok. i Pr. Nr 5/2002, s. 86.

[/hidepost]