Propozycje dotyczące wprowadzenia w KPK art. 11a (umorzenie oportunistyczne)
[hidepost=1]
Możliwość ponownego wszczęcia postępowania karnego o ten sam czyn
Z uwagi na specyficzny charakter umorzenia oportunistycznego należy wreszcie poddać pod rozwagę możliwość ponownego wszczęcia postępowania przeciwko tej samej osobie o ten sam czyn. Przykładowo, może się zdarzyć, że sprawca czynu – wobec którego umorzono postępowanie na podstawie projektowanego przepisu – nie kontynuuje terapii czy nie wykonuje ugody z pokrzywdzonym. Należy więc przeciwdziałać niepożądanym praktykom, gdzie możliwość umorzenia oportunistycznego zostałaby wykorzystana w celu niezasłużonego uniknięcia odpowiedzialności karnej.
Powyższym nadużyciom można przeciwdziałać poprzez wprowadzenie regulacji (na wzór prawa niemieckiego), że postanowienie o umorzeniu postępowania staje się prawomocne dopiero po wypełnieniu warunków określonych przez organ procesowy (np. ukończenie terapii czy naprawienie szkody). Wydaje się jednak, że skuteczniejszym rozwiązaniem byłaby nowelizacja art. 327 KPK, którego ograniczenia we wznowieniu postępowania przygotowawczego nie miałyby zastosowania w przypadku umorzenia postępowania na podstawie art. 11a § 1 KPK. W konsekwencji postępowanie umorzone na podstawie projektowanego przepisu mogłoby zostać wznowione w każdym czasie w przypadku stwierdzenia, że podejrzany nie wykonał ugody zawartej z pokrzywdzonym albo nie wypełnił innych warunków, które były podstawą przyjęcia braku interesu publicznego w pociągnięciu go do odpowiedzialności karnej.
dr Sebastian Ładoś – autor jest sędzią Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie.
1 Propozycja wprowadzenia oportunistycznej podstawy umorzenia postępowania karnego była przedmiotem prac zespołu eksperckiego do spraw poprawy funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości przy Rzeczniku Praw Obywatelskich, które jednak przerwała tragiczna śmierć dra Janusza Kochanowskiego.
2 O planowanych inicjatywach ustawodawczych rządu zob. m.in.: Ciąg dalszy ofensywy legislacyjnej PO: finanse publiczne i deregulacja, „Gazeta Prawna” z 27.9.2010 r.
3 J. Tylman [w:] T. Grzegorczyk, J. Tylman, Polskie postępowanie karne, Warszawa 2007, s. 127 i n.
4 Por. A. Murzynowski, Refleksje na temat kształtu procedury karnej w XXI wieku [w:] Postępowanie karne w XXI wieku, pod red. P. Kruszyńskiego, Warszawa 2002, s. 54 i n.
5 W. Daszkiewicz, Dobrowolne poddanie się karze (de lege ferenda), PiP Nr 5/1993, s. 15 i n.; E. Kruk, Wyrok skazujący sądu pierwszej instancji w trybie art. 335 KPK, Kraków 2005, s. 25.
6 M. Rogacka-Rzewnicka, Oportunizm i legalizm ścigania przestępstw w świetle współczesnych przeobrażeń procesu karnego, Warszawa 2007, s. 14.
7 E. Kruk, op. cit., s. 21 i cyt. tam literatura.
8 Straprozeßordnung, Beck – Texte im dtv, München 1997: dalej jako StPO.
9 Zgodnie z § 12 ust. 2 StGB są to czyny zagrożone – w dolnej granicy – karą pozbawienia wolności poniżej 1 roku lub grzywną.
10 U. Kindhäuser, Strafprozessrecht, Baden-Baden 2006, s. 133 i n.
11 P. Girdwoyń, Zarys niemieckiego procesu karnego, Białystok 2006, s. 132–133 i cyt. tam literatura; B. Kramer, Grundbegriffe des Strafverfahrensrechts. Ermittlung und Verfahren, Stuttgart 2004, s. 240 i n.
12 Ibidem; S. Waltoś, Proces karny. Zarys systemu, Warszawa 2001, s. 116.
13 Zob. przyp. 1.
14 H. Haak, Przymusowe leczenie narkomanów, Warszawa 2000, s. 46.
15 Więcej na ten temat: T. Bojarski, Funkcje pojęcia społecznej szkodliwości czynu [w:] Współzależność prawa materialnego i procesowego, pod red. Z. Ćwiąkalskiego, G. Artymiak, Warszawa 2009, s. 20.
16 Por. postanowienie SN z 9.3.1995 r., II KRN 12/95, Prok. i Pr. Nr 6/1995, poz. 11; uchwała SN z 5.11.1970 r., VI KZP 53/70, OSNK Nr 1/1971, poz. 9; A. Gaberle, Dwie uwagi na temat art. 11 pkt 2 projektu KPK, PiP Nr 3/1969, s. 591–593.
17 Dz.U. Nr 179, poz. 1485 ze zm.; dalej jako: PrzeciwNarkU.
18 Więcej na ten temat K. Krajewski, Zawieszenie postępowania wobec osoby uzależnionej od środków odurzających lub substancji psychotropowych w świetle przepisów ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii z 1997 roku [w:] Zasady procesu karnego wobec wyzwań współczesności. Księga ku czci profesora Stanisława Waltosia, pod red. J. Czapskiej, A. Gaberle, A. Światłowskiego, A. Zolla, Warszawa 2000, s. 533 i n.
19 Por. T. Srogosz, Ustawa o przeciwdziałaniu narkomanii. Komentarz, Warszawa 2006, s. 463.
[/hidepost]