Redakcja postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku w sprawie z elementem transgranicznym
[hidepost=1]
5. Wzmianka o ograniczonym zakresie skutków prawnych orzeczenia
Należy wspomnieć jeszcze o kwestii zawierania w sentencji postanowienia wzmianki o ograniczeniu stwierdzenia nabycia spadku do określonej części masy spadkowej podyktowanym ograniczoną jurysdykcją krajową polskiego sądu. Przeciwko takiej praktyce można by podnosić, że zakres jurysdykcji krajowej wynika z odpowiednich przepisów procedury cywilnej lub umów bilateralnych, a skutki prawne orzeczenia nie mogą sięgać dalej. Stwierdzając w sposób abstrakcyjny nabycie spadku w stosunku do całości majątku spadkowego sąd spadku wydaje jednak, moim zdaniem, postanowienie obarczone wadą nieważności w zakresie wykraczającym poza zakres przysługującej mu jurysdykcji krajowej (art. 1099 § 2 KPC), jeśli nie ograniczy odpowiednio skutków prawnych swojego orzeczenia28. Chodzi zatem nie tylko o względy informacyjne. Walor informacyjny postulowanego rozwiązania jest jednak niewątpliwy. Problem zasięgu jurysdykcji krajowej pojawia się siłą rzeczy w sprawach transgranicznych, a przy wykorzystywaniu polskiego orzeczenia za granicą kwestia jurysdykcji krajowej polskiego sądu nie musi być jasna dla podmiotów konfrontowanych z polskim postanowieniem.
Z uwagi na to, że punktem wyjścia jest abstrakcyjne stwierdzanie sukcesji prawnej po spadkodawcy29, wzmianka taka powinna mieć charakter negatywny (chodzi głównie o wyłączenie z zakresu orzekania sukcesji co do nieruchomości położonych za granicą). Sąd nie musi więc pozytywnie wymieniać części spadku, co do których orzeka stwierdzenie nabycia spadku (np. spadek nieruchomy i nieruchomości położone w Polsce, ewentualnie także nieruchomości w państwach trzecich). W praktyce zagadnienie pojawiało będzie się nieczęsto; głównie w wypadku przyznania w umowach bilateralnych wyłącznej jurysdykcji krajowej co do majątku nieruchomego sądom miejsca położenia nieruchomości (patrz wzór 3)30.
Podsumowanie
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jest dokumentem o dużym znaczeniu w obrocie prawnym. Sposób jego redagowania powinien pozostać ustandaryzowany. Sprawy spadkowe z elementem transgranicznym wymuszają jednak konieczność dostosowywania wzorców wypracowanych w „czysto polskich” sprawach spadkowych. Do najpilniejszych korekt, których dokonać powinna praktyka sądowa, należy każdorazowe uwzględnianie w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku informacji o obcym statucie spadkowym. Jest to niezbędne do prawidłowego określenia podstawy nabycia spadku i procesowej implementacji normy zawartej w art. 34 PrPrywM. Ogólną regułą jest, że postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie uwzględnia takich aspektów dziedziczenia w oparciu o prawo obce, które nie są uwzględniane w analogicznej sprawie polskiej. Systemowe różnice między konstrukcją polskiego i obcego prawa spadkowego oraz konflikty z zasadą zamkniętego katalogu praw rzeczowych w prawie polskim powodować mogą konieczność dokonania przez polski sąd dostosowania. W sytuacjach ograniczonej jurysdykcji krajowej ograniczony charakter skutków prawnych orzeczenia powinien znaleźć odbicie w jego treści.
Powyższe rozważania zilustrować można następującymi przykładami i wzorami sentencji postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku:
Wzór 1
Spadkodawca był obywatelem niemieckim. Spadkobierca jest obywatelem Polski i Niemiec. Niemieckie prawo kolizyjne nakazuje w sprawach spadkowych stosować prawo obywatelstwa spadkodawcy z momentu śmierci. Jurysdykcja krajowa polskiego sądu wynika z art. 1108 § 1 KPC (ostatnie miejsce zamieszkania w Polsce).
Wzór sentencji:
stwierdza, że spadek po Antonie (Antonim) Turla, zmarłym dnia 15 maja 2007 r. w Opolu, ostatnio stale zamieszkałym w Raciborzu, przy zastosowaniu prawa niemieckiego na podstawie ustawy nabył syn Henryk (Heinrich) Turla, syn Antoniego i Marty, w całości.
Wzór 2
Spadkodawca był obywatelem brytyjskim zamieszkałym ostatnio w Londynie. Zgodnie z angielskim prawem kolizyjnym, w zakresie majątku nieruchomego położonego w Polsce następuje odesłanie zwrotne do prawa polskiego, a w zakresie majątku ruchomego sukcesja następuje w oparciu o prawo angielskie wskazane przez domicyl spadkodawcy. W skład spadku wchodzą nieruchomości położone w Polsce, majątek ruchomy w Polsce i nieznaczny majątek ruchomy w Anglii.
Wzór sentencji:
1) stwierdza, że spadek po Janie Kostka, zmarłym dnia 27 kwietnia 2009 r. w Londynie, ostatnio stale zamieszkałym w Londynie, w zakresie majątku ruchomego przy zastosowaniu prawa angielskiego na podstawie ustawy nabył syn Aleksander Kostka, syn Jana i Teresy, w całości;
2) stwierdza, że spadek po Janie Kostka, zmarłym dnia 20 lutego 2009 r. w Londynie, ostatnio stale zamieszkałym w Londynie, w zakresie majątku nieruchomego położonego w Polsce przy zastosowaniu prawa polskiego na podstawie ustawy nabył syn Aleksander Kostka, syn Jana i Teresy, w całości.
Wzór 3
Spadkodawca był obywatelem austriackim. Zgodnie umową z Republiką Austrii o wzajemnych stosunkach w sprawach z zakresu prawa cywilnego oraz o dokumentach
z 11.12.1963 r. (Dz.U. z 1974 r. Nr 6, poz. 33 ze zm.), statut spadkowy wyznaczany jest przez obywatelstwo spadkodawcy (art. 39 ust. 2, art. 40 ust. 4 ). Jurysdykcja krajowa sądu polskiego wynika z ostatniego miejsca zamieszkania spadkodawcy, miejsca zamieszkania wyłącznej spadkobierczyni w Polsce i zainicjowania w odpowiednim terminie postępowania spadkowego w Polsce (art. 40 ust. 2). Wyłączna jurysdykcja krajowa co do nieruchomości austriackich przysługuje jednak sądom austriackim (art. 39 ust. 1).
Wzór sentencji:
stwierdza, że spadek po Maximilianie Gora (Maksymilianie Góra), zmarłym dnia 17 marca 2007 r. w Wiedniu, ostatnio stale zamieszkałym w Nowym Targu, przy zastosowaniu prawa austriackiego na podstawie ustawy nabyła córka Sylwia Góra, córka Maksymiliana i Justyny, w całości, z zastrzeżeniem, że stwierdzenie to nie dotyczy nieruchomości położonych na terytorium Republiki Austrii.
[/hidepost]