Refundacja wydatków na najem pojazdu zastępczego
z perspektywy Rzecznika Ubezpieczonych
[hidepost=1]
Stanowisko SN wyrażone w uchwale z 17.11.2011 r.
W dniu 17.11.2011 r., po rozstrzygnięciu zagadnienia prawnego przedstawionego przez Rzecznika Ubezpieczonych, Sąd Najwyższy podjął uchwałę2, w świetle której refundacji przez ubezpieczyciela podlegają celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego, a odpowiedzialność ubezpieczyciela nie może być uzależniona od niemożności korzystania poszkodowanego z komunikacji publicznej.
1) Szkoda majątkowa
W ocenie SN, utrata możliwości korzystania z uszkodzonego lub zniszczonego samochodu nie powoduje samoistnego uszczerbku majątkowego odnoszącego się do tej rzeczy, niezależnie od jej przeznaczenia i od faktu, że nawet w tym ujęciu byłaby w pełni wyliczalna od strony nominalnej, np. według stawek czynszu najmu obowiązujących na lokalnym rynku dla pojazdu mechanicznego o zasadniczo podobnej klasie w określonej jednostce czasu. Utrata możliwości korzystania z rzeczy, np. z pojazdu mechanicznego, nie jest zatem samoistną szkodą majątkową. Szkodą majątkową jest zobowiązanie powstałe z tytułu umowy najmu pojazdu zastępczego – spełniony lub wymagalny czynsz najmu.
W świetle uchwały SN, nie jest dopuszczalne żądanie poszkodowanego dostarczenia przez ubezpieczyciela pojazdu zastępczego na czas naprawy uszkodzonego pojazdu lub na okres niezbędny do zakupu innego pojazdu mechanicznego. Wynika to z faktu, że świadczenie odszkodowawcze należne od ubezpieczyciela
w ramach jego odpowiedzialności gwarancyjnej z tytułu umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych jest zawsze świadczeniem pieniężnym (art. 805 § 2 pkt 1 i art. 822 § 1 KC). Wynajęcie pojazdu zastępczego jest autonomiczną decyzją poszkodowanego, której ubezpieczyciel nie może zakazać lub nakazać. Oczywiście zakład ubezpieczeń jako profesjonalista może sugerować poszkodowanemu źródła wynajmu pojazdu zastępczego, oceniane przez siebie jako korzystne pod względem jakości i ceny usługi.
W ocenie SN, szkodę majątkową stanowią wydatki poniesione przez poszkodowanego na uzyskanie pojazdu zastępczego w okresie remontu uszkodzonego pojazdu albo przez okres niezbędny do nabycia nowego pojazdu. Jest to wydatek, który wprost zmierza do odtworzenia możliwości korzystania z rzeczy,
a wyłączenia lub ograniczenia innej szkody majątkowej. Roszczenie o zwrot poniesionych kosztów najmu pojazdu zastępczego przez osoby fizyczne nieprowadzące działalności gospodarczej zostało natomiast powiązane z obiektywną potrzebą odtworzenia możliwości korzystania z rzeczy – brakiem innego, wolnego i nadającego się do wykorzystania pojazdu mechanicznego w mieniu poszkodowanego oraz autonomią woli poszkodowanego (zachowaniem się poszkodowanego),
tj. wykorzystywaniem przedmiotu najmu do realizacji bieżących czynności życia codziennego w czasie remontu uszkodzonego pojazdu mechanicznego lub w okresie niezbędnym do zakupu innego samochodu. Z tych względów refundacji podlegają celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki na najem pojazdu zastępczego.
2) Celowe i ekonomicznie uzasadnione wydatki
Pojęcie „celowe i ekonomicznie uzasadnione” to desygnaty normatywnej adekwatności przyczynowej (art. 361 KC) z uwzględnieniem zasady współdziałania wierzyciela z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania w sposób, o którym mowa w art. 354 KC. Jeżeli poszkodowany wskutek czynu niedozwolonego utracił możliwość korzystania z rzeczy, a nie posiada innego, wolnego i nadającego się do wykorzystania pojazdu mechanicznego, wynajmie pojazd zastępczy o zasadniczo podobnej klasie, według stawki czynszu najmu obowiązującej na lokalnym rynku i będzie korzystał z przedmiotu najmu w okresie naprawy pojazdu mechanicznego lub w okresie niezbędnym do zakupu innego pojazdu, to koszty poniesione z powyższego tytułu będą mogły być kwalifikowane jako wydatki celowe i ekonomicznie uzasadnione. Wynajęcie pojazdu mechanicznego w takich okolicznościach nie może a priori stanowić naruszenia przez poszkodowanego zasady współdziałania
z dłużnikiem przy wykonaniu zobowiązania, ani nie powoduje zwiększenia rozmiarów szkody. Przy takim ujęciu podstawy i granic odpowiedzialności ubezpieczyciela, roszczenie poszkodowanych wykorzystujących pojazdy mechaniczne do celów prywatnych będzie miało charakter powszechny. Zasadą będzie refundacja, a odmowa lub redukcja wysokości świadczenia odszkodowawczego z tego tytułu będzie miała charakter wyjątkowy. Jednocześnie, przy tak rozumianej szkodzie, poglądy
o nadzwyczajności, wyjątkowości roszczenia osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej oraz istnieniu licznych ograniczeń i ciężarów dowodowych co do „niezbędności” takiego najmu (niezbędności rozumianej głównie jako niemożność odtworzenia możliwości korzystania z rzeczy za pomocą środków komunikacji publicznej lub udowodnienia realizacji każdego celu przy pomocy pojazdu zastępczego) mają charakter nieoperatywny.
[/hidepost]