Sprawiedliwość kary a koncepcja three strikes and you are out
[hidepost=1]
Podsumowanie
Reasumując, należy postawić tezę, że zasady teorii Three Strikes Laws to nic innego jak dyrektywy sądowego wymiaru kary, ujęte właściwie dla systemu amerykańskiego w odrębnym akcie prawnym, nakazujące określony sposób postępowania z określonymi przestępcami. Zauważyć też wypada, że koncepcja ta, jako przejaw nowej penologii, oparta jest na założeniach utylitarnych, przy czym nie jest to jednak utylitaryzm rozumiany w tradycyjnym znaczeniu, mający swoje korzenie w myśli prawno-politycznej J. Benthama, C. Beccarii czy J. S. Milla, a utylitaryzm prowadzący do podziału społeczeństwa na klasy. „Trzecie uderzenie” jest de facto murem, który izoluje najgroźniejsze jednostki, pozbawiając je jakichkolwiek możliwości poprawy. Na pierwszy rzut oka rozumowanie to jest trafne, bo skoro delikwent dwukrotnie już skazywany popełnił podobny czyn, to jakiej poprawy należy od niego wymagać po trzecim. Zapomina się jednak o tym, że test przeprowadzany jest na ludzkim organizmie, najbardziej nieprzewidywalnym i tajemniczym. Porażką tego testu będzie więc to, że w razie jednego przypadku „nawrócenia” złoczyńcy, cała idea legnie w gruzach. Skutkami tak pojmowanego modelu jest też większy stopień pryzonizacji (wzrost populacji więziennej), wymierzanie większej ilości kar długookresowego pozbawienia wolności oraz wprowadzenie sztywnych reguły wymiaru kary, nie tyle zgodnie z wypaczonym systemem mandatory sentencing20, co z zaprzeczeniem idei sprawiedliwości.
Wracając zatem do poglądu M. Cieślaka, że społecznym poczuciem sprawiedliwości jest to, „co dane społeczeństwo w swej konkretnej masie uważa za sprawiedliwe”, nie sposób zaakceptować tego, żeby społeczeństwo część swoich członków bezpowrotnie odrzucało na margines. Kłóciłoby się to z ideą demokratycznego państwa prawa.
Jakub M. Iwaniec - autor jest sędzią Sądu Rejonowego dla Warszawy-Mokotowa w Warszawie.
1 Zob.: Platon, The Republic (Państwo), s. 45, Collier rev. edition 1901 (B. Jowett transl.), cyt. za: A.W. Auschuler, Changing Purposes of Criminal Punishment: A Retrospective on the Past Century and Some Thoughts about the Next, „The University of Chicago Review”, Vol. 70, Winter 2003, Number 1, s. 16.
2 M. Cieślak, Polskie prawo karne. Zarys systemowego ujęcia, Warszawa 1995, s. 127.
3 M. Cieślak, Polskie prawo karne…, op. cit., s. 126 oraz podany tam przyp. 31. Zob. też: M. Cieślak, O węzłowych pojęciach związanych z sensem kary, „Nowe Prawo” Nr 2/1969, s. 208–209.
4 M. Cieślak, Polskie prawo karne…, op. cit., s. 126.
5 Ibidem, s. 127.
6 O proporcjonalności kary wspomniałem w artykule „Kara celowa a sprawiedliwa”, PS Nr 1/2004, s. 140–142, przytaczając tam jedynie najważniejsze poglądy polskiej nauki prawa karnego. Zdecydowanie szerzej i pełniej problem ten zaprezentował M. Królikowski [w:] Sprawiedliwość karania w społeczeństwach liberalnych. Zasada proporcjonalności, Warszawa 2005, s. 11 i n.
7 M. Cieślak, O węzłowych…, op. cit., s. 212.
8 W. Mącior, Stopień społecznego niebezpieczeństwa czynu jako priorytetowa dyrektywa sądowego wymiaru kary, PiP Nr 12/1973, s. 103.
9 M. Królikowski, op. cit., s. 30 i n.
10 Zob. M. Królikowski, T. Krawczyk, Raport o raporcie. Rzecz o poszukiwaniu kary sprawiedliwej, „Studia Iuridica” Nr XXXIX/2001, s. 129 i n.
11 Literatura anglosaska jest tu niezwykle bogata i samo przytoczenie jej najważniejszych pozycji zdecydowanie przekraczałoby kilkakrotnie objętość tego artykułu. Niemniej jednak, w drodze subiektywnej selekcji, warto wskazać w szczególności na: A. von Hirsh, Doing Justice: The Choice of Punishment, New York 1976; tegoż, Penal Theories [w:] The Handbook of Crime & Punishment, M. Tonry edition, Oxford 1998, s. 659–679 i przytoczona
na s. 679–682 literatura, a zwłaszcza A. von Hirsh and N. Jareborg, Gauging Criminal Harm: A Living Standard Analysis, „Oxford Journal of Legal Studies” Vol. 11, Nr 1/1991, s. 1–38; F. R. Kellogg, From Retribution to Desert: The Evolution of Criminal Punishment, „Criminology” Vol. 15, Nr 2/August 1977; A. Ashworth, Criminal Justice and Deserved Sentences, „Criminal Law Review”, May 1989, s. 340–356.
12 G. Ritzer, The McDonaldization of Society, Newbury Park 1993, s. 1.
13 Chodzi tu o koncepcję zaprezentowaną przez M. Webera w książce Economy of Society, wydanej w 1968 r. Szerzej zob.: D. Shichor, Three Strikes as a Public Policy: The Convergence of the New Penology and the McDonaldization of Punishment, „Crime and Delinquency”, Vol. 43, No. 4, 1997, s. 476.
14 D. Shichor, op. cit., s. 476.
15 Szerzej zob. w szczególności: M. Tonry, Reforming Sentencing [w:] Sentencing Matters, pod red. M. Tonry’ego, New York, Oxford, 1996, s. 25 i n. W literaturze polskiej zob.: B. Stańdo-Kawecka, Prawne podstawy resocjalizacji, Kraków 2000, s. 35–37; M. Królikowski, T. Krawczyk, op. cit., s. 129–131, a także, A. Marek, Nowy realizm w polityce kryminalnej Stanów Zjednoczonych – założenia i efekty, PiP 4/1980, s. 99–109.
16 B. Stańdo-Kawecka, op. cit., s. 36.
17 M. Królikowski, op. cit., s. 140–142.
18 D. Shichor, op. cit., s. 474.
19 W. Bonger, Criminality and Economic Conditions, Bloomington, 1969 (cyt. za: D. Shichor, op. cit., s. 474).
20 D. Shichor, op. cit., s. 473.
[/hidepost]