Usprawnienie postępowań w sprawach działowych
[hidepost=1]
8 ) Należy też dostrzec, że rodzaj rozpoznawanej sprawy jest jednym z kryteriów, który decyduje o rozgraniczeniu właściwości rzeczowej sądów okręgowych i sądów rejonowych (ratio materiae). Sprawy o szczególnym stopniu skomplikowania lub o poważniejszej randze społecznej powinny być (i przeważnie są) kierowane do rozpoznawania w I instancji przez sądy okręgowe, w których orzekają sędziowie o większym doświadczeniu i dłuższym stażu zawodowym53. Kryterium to jest wykorzystywane przy określaniu właściwości rzeczowej także w postępowaniu nieprocesowym (por. np. art. 544 § 1 i art. 5671 KPC), w którym w szerszym zakresie została zrealizowana zasada jednolitego sądu I instancji. Znaczny stopień skomplikowania spraw działowych i ich doniosłość społeczna stanowią dostateczną podstawę do tego, aby przynajmniej część z nich, co do zasady, została przekazana do właściwości rzeczowej sądów okręgowych54. W obecnym stanie prawnym sądy okręgowe mogą rozpoznawać sprawy o podział majątku wspólnego jedynie w ramach spraw o rozwód lub separację, jeżeli nie spowoduje to nadmiernej zwłoki w postępowaniu (art. 58 § 3 i art. 613 § 1 KRO). Można by w szczególności rozważyć rozgraniczenie właściwości rzeczowej sądów okręgowych i sądów rejonowych w sprawach działowych według kryterium wartości przedmiotu sprawy (ratio valoris). Byłby to zresztą powrót do rozwiązań, które swego czasu obowiązywały w naszym prawie55. Właśnie takim probierzem prawodawca posłużył się przy określaniu kategorii spraw działowych, w których skarga kasacyjna nie jest dopuszczalna. Skarga ta nie przysługuje bowiem, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest w tych sprawach niższa niż 150 000 zł (art. 5191 § 2 i 4 pkt 4 KPC). Wartość przedmiotu sprawy ustalona na takim samym lub zbliżonym poziomie mogłaby również decydować o rozdzieleniu właściwości rzeczowej sądów okręgowych i rejonowych w postępowaniach działowych.
Podsumowanie
Przedstawione uwagi co do przyczyn braku odpowiedniej sprawności postępowań w sprawach działowych stanowią jedynie wstęp do dyskusji na ten temat. Podobny stosunek należy mieć także do zaproponowanego katalogu i kształtu rozwiązań, które mają zaradzić temu stanowi rzeczy. Pewne jest jednak, że trudności w zachowaniu właściwej dynamiki postępowań działowych wynikają nie tylko ze specyfiki rozpatrywanych w nich spraw, lecz również są konsekwencją często niedoskonałych unormowań, które przychodzi stosować przy ich prowadzeniu. W szczególności rewizji wymagają założenia i normy prawne określające reżim procesowy, w którym rozpoznaje się sprawy działowe. Nie można wobec tego oczekiwać, że bez gruntownej interwencji legislacyjnej nastąpi znacząca poprawa sprawności postępowań w tych sprawach.
[/hidepost]