Ustalenie wartości przedmiotów majątkowych w postępowaniach działowych
[hidepost=1]
Przyjęty model wspólności i model postępowania działowego
Z punktu widzenia zastosowanej przez ustawodawcę techniki legislacyjnej, odwołującej się w przypadku wspólności majątku spadkowego i wspólności majątku wspólnego małżonków do współwłasności rzeczy, a w przypadku postępowania o dział spadku i postępowania o podział majątku wspólnego do postępowania o zniesienie współwłasności, można przyjąć, że jest to zabieg słuszny. Jednak ze względu na złożoność wspólności majątkowych spadkowych i małżeńskich i ich podziałów jest to, moim zdaniem, rozwiązanie niewłaściwe. Wspólności egzystują na kanwie mas majątkowych cechujących się wielością praw majątkowych (zazwyczaj różnego rodzaju), współwłasność natomiast sprowadza się jedynie do rzeczy (najczęściej jednej). Należy również pamiętać, że zawarte w przepisach KC i KPC regulacje dotyczące współwłasności i jej zniesienia stosuje się do innego rodzaju wspólności i ich podziałów, ale tylko odpowiednio. Zastosowany zabieg legislacyjny sprawia, że zachodzą zawsze wątpliwości, które z przepisów o współwłasności i o zniesieniu współwłasności stosujemy do innych wspólności i do ich podziałów wprost, które z pewnymi modyfikacjami, a które nie będą mogły być w ogóle zastosowane.
O ile w poprzedniej formacji społeczno-gospodarczej, z uwagi na skromne i zwykle nieznaczne rozmiary majątku, zastosowana technika legislacyjna mogła uchodzić za właściwą, o tyle w dobie gospodarki wolnorynkowej rozwiązanie to budzi już poważne wątpliwości. Złożoność i różnorodność stosunków prawnych, w jakich pozostawał spadkodawca oraz funkcjonowali małżonkowie sprawia, że przyjęta konstrukcja prawna, wskazująca na współwłasność rzeczy jako podstawowy typ wspólności, przestaje wystarczać do opisu regulacji wspólności spadkowej i małżeńskiej oraz podziału majątku objętego tymi wspólnościami. Wspólności te z istoty swej mieszczą w sobie całą złożoność relacji zachodzących pomiędzy poszczególnymi komponentami składającymi się na egzystujące masy majątkowe. Problem ten będzie narastał, gdyż bogactwo form praw majątkowych, w pewnej części nieznanych poprzednio, będzie wywoływał problemy związane z ich eksploatacją w ramach wspólności oraz będzie sprawiał komplikacje co do prawidłowości ich wyceny.
Przepisy o współwłasności i o zniesieniu współwłasności, zgodnie z wolą ustawodawcy przyjmowane za modelowe, nie zawierają regulacji takiej, jaka ujęta jest w art. 684 KPC5. Za taki analogiczny przepis nie może być przyjmowany art. 619 § 1 KPC, gdyż nie dotyczy on rzeczy, tylko gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo rolne nie może być uważane za rzecz, tylko za kompleks praw powiązanych elementem organizacyjnym (por. art. 553 KC).
Należy zgodzić się z trafną uwagą S. Wójcika6, że wprowadzona 1.10.1990 r. do KC mocą ustawy z 28.7.1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny7 konstrukcja dotycząca zniesienia współwłasności gospodarstwa rolnego, jest błędem legislacyjnym. Współwłasność odnosi się tylko do rzeczy (por. art. 195 KC), gdy tymczasem gospodarstwo rolne nie jest rzeczą. Poprzedni zapis obowiązujący przed zmianą art. 213 KC był właściwy, gdyż dotyczył zniesienia współwłasności nieruchomości rolnej. Podobny wniosek należy wyprowadzić co do obowiązującej od 1.10.1990 r. nowej treści art. 619 § 1 KPC. Wprowadzona na mocy ustawy z 13.7.1990 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania cywilnego8 zmiana art. 619 § 1 KPC narusza zasady przyzwoitej legislacji, gdyż powiela błąd, w zakresie kwalifikacji rzeczy, recypowany do KC. Poprzednia treść przepisu art. 619 § 1 KPC była prawidłowa, gdyż obejmowała „zniesienie współwłasności nieruchomości rolnej”.
Z ustaleń tych ponadto widać, że nie można dostrzec poprawności i precyzji myśli legislacyjnej w zakresie odesłań do modelu współwłasności, za jaki, zdaniem prawodawcy, powinna uchodzić współwłasność jako podstawowy typ wspólności i zniesienie współwłasności jako podstawowy typ postępowania działowego.
[/hidepost]