Zwalczanie przestępczości gospodarczej w Polsce na tle doświadczeń brytyjskich – wybrane zagadnienia
[hidepost=1]
W Polsce model oparty na bliskim współdziałaniu organów ścigania z sektorem gospodarczym w zasadzie nie istnieje. Trudno sobie nawet wyobrazić w naszym kraju praktykę finansowania przez przedstawicieli danej branży gospodarki wyspecjalizowanych komórek organizacyjnych Policji zajmujących się zwalczaniem przestępczości dotyczącej tej branży. Finansowanie jest przy tym w Wielkiej Brytanii powiązane z uzyskaniem wpływu przez przedstawicieli sektora prywatnego na kierunki pracy i określenie priorytetów Policji. Nie oznacza to uzyskania wpływu na konkretne postępowania, ale może pozwolić na skoncentrowanie wysiłków Policji w obszarze szczególnie istotnym dla danej branży gospodarki. Co więcej, praktycy delegowani przez sektor prywatny udzielają pomocy prowadzącym postępowania karne. Trudno nie docenić, jakie znaczenie może mieć dla tych postępowań wiedza i doświadczenie praktyków pracujących w określonym sektorze gospodarki. Nawet doświadczeni funkcjonariusze organów ścigania z reguły nie mogą równać się wiedzą z praktykami stale zajmującymi się określonymi instrumentami obrotu gospodarczego. W realiach polskiego procesu karnego pomoc praktyków z sektora prywatnego byłaby jeszcze cenniejsza mając na uwadze niski stopień specjalizacji pracowników organów ścigania. W celu umożliwienia tej współpracy należałoby jedynie rozważyć procesowy status takich osób. W tym zakresie zasadne byłoby wprowadzenie do procesu karnego instytucji konsultantów, czyli osób biorących udział w czynnościach procesowych w celu służenia organowi ich dokonującemu fachową radą bądź inspirujących organ do podjęcia stosownych czynności, bez wydawania formalnej opinii42. Nie wydaje się bowiem, aby udział przedstawicieli sektora prywatnego w każdym przypadku można było zakwalifikować jako pomoc biegłego (nawet przy szeroko rozumianych zadaniach biegłego, jak postuluje to T. Tomaszewski43) bądź specjalisty. Mając powyższe na uwadze, należy postulować zainicjowanie przez polskie instytucje zajmujące się przestępczością gospodarczą bliższej współpracy z przedsiębiorcami oraz ich przedstawicielami44. Współpraca ta mogłaby polegać na dopuszczeniu przedsiębiorców do uzgadniania strategii, programów, wytycznych związanych ze zwalczaniem przestępstw gospodarczych, przeprowadzaniu wzajemnych szkoleń, dwustronnym przekazywaniu informacji o nowych zagrożeniach lub trendach w tej kategorii przestępstw. Forum tej współpracy byłoby najlepszym narzędziem wpływania na przedsiębiorców w celu podjęcia przez nich koniecznych narzędzi prewencyjnych, wprowadzeniu w ich firmach rozwiązań prawnych, organizacyjnych lub technicznych, które ograniczą możliwość popełnienia przestępstw na ich szkodę lub przy ich wykorzystaniu. Dzięki pośrednictwu przedsiębiorców możliwe byłoby łatwiejsze dotarcie także do ich klientów (konsumentów) z przekazem dotyczącym środków prewencyjnych. Stała i sformalizowana współpraca instytucji państwowych z przedstawicielami sektora gospodarczego lub poszczególnych branż tego sektora pozwoli również samym przedsiębiorcom na pogłębienie współpracy między sobą w omawianym zakresie, wzajemną wymianę informacji (dotyczącej np. pracowników zwolnionych z powodu nieprawidłowości, nowych metod popełnienia przestępstw)45. Korzystając z rozwiązań brytyjskich należy jednak pamiętać, że większe zaangażowanie sektora prywatnego wymaga nie tylko rozmów z jego przedstawicielami, ale także zapewnienia im pewnego wpływu na pracę instytucji zajmujących przestępstwami ekonomicznymi. Dzięki temu możliwe jest otrzymanie nie tylko fachowej pomocy, ale również wsparcia finansowego na walkę z analizowaną kategorią przestępczości, które jest niezbędne nawet państwom o wiele zamożniejszym od Polski.
Podkreślić przy tym należy, że warunkiem zintensyfikowania współpracy z sektorem prywatnym jest zapewnienie bliższego, bardziej skoordynowanego współdziałania samych instytucji publicznych, do których zadań należy zwalczanie przestępczości gospodarczej. Zacieśnienie i usprawnienie tej współpracy jest kolejnym narzędziem walki z przestępczością, na który kładzie się w Wielkiej Brytanii szczególny nacisk. Ma to tym bardziej istotne znacznie, że nie uniknięto w tym kraju problemów związanych z dużą ilością instytucji zajmujących się walką z omawianą przestępczością, krzyżujących się kompetencji tych instytucji, a także wzajemnej rywalizacji i niechęci do współpracy oraz dzielenia się informacjami.
[/hidepost]