Zwalczanie przestępczości gospodarczej w Polsce na tle doświadczeń brytyjskich – wybrane zagadnienia

Grzegorz Krysztofiuk

[hidepost=1]

Dobrym przykładem wysiłków podjętych w tym kierunku jest bliskie współdziałanie w ramach Economic Crime Directorate funkcjonariuszy Policji Miasta Londynu oraz Policji Metropolitalnej. Funkcjonariusze obu, niezależnych od siebie, służb wspólnie pracują nad sprawami prowadzonymi w Dedicated Cheque and Plastic Crime Unit.

Jednym z najnowszych narzędzi w walce z oszustwami jest, prowadzone przez Policję Miasta Londynu, Narodowe Biuro Wywiadowcze do spraw Oszustw (The National Fraud Intelligence Bureau, NFIB). Biuro gromadzi oraz analizuje raporty dotyczące oszustw, zgłaszane przez osoby fizyczne lub przedsiębiorców, a także informacje posiadane przez agencje policyjne. Podkreślenia wymaga, że źródłem informacji o oszustwach są m.in. podmioty gospodarcze, w tym organizacje z sektora bankowego, ubezpieczeniowego lub telekomunikacyjnego⁴⁶. Zadaniem NFIB, jest identyfikacja zawodowych przestępców oraz zorganizowanych grup, a także ostrzeganie przed niebezpieczeństwem. Ostrzeżenia są przesyłane do instytucji publicznych bądź partnerów z sektora prywatnego, co stanowi kolejny przejaw współdziałania z tym sektorem. Za pośrednictwem mediów, ostrzeżenia są przekazywane także opinii publicznej. Powołanie NFIB ma na celu lepsze wykorzystanie gromadzonych informacji, w szczególności łączenie ich ze sobą, co wcześniej rzadko miało miejsce z uwagi na to, że każda instytucja gromadziła je i analizowała we własnym zakresie. Biuro udostępnia informacje instytucjom zajmującym się ściganiem przestępstw gospodarczych, przy czym pracują w nim oddelegowani pracownicy m.in. z SOCA, FSA, SFO, co stanowi kolejny przejaw działań zmierzających do zapewnienia bliższej współpracy między tymi podmiotami. System analizy informacji posiadany przez NFIB (The NFIB Know Fraud system) jest jednym z najbardziej zaawansowanych na świecie tego typu systemów policyjnych. Dodać przy tym należy, że z NFIB ściśle związane jest kolejne narzędzie usprawniające walkę z oszustwami – Action Fraud. Jest to narodowe centrum informowania o oszustwach, przeznaczone dla osób fizycznych oraz przedstawicieli małego i średniego biznesu. Przekazywanie informacji o oszustwach odbywa się za pośrednictwem Internetu lub telefonu. Action Fraud prowadzone jest przez NFA i stanowi główne źródło informacji dla NFIB.

Przykładem skuteczności obu tych narzędzi (Action Fraud i NFIB) może być sprawa krótkoterminowych pożyczek, które były oferowane przez Internet w Wielkiej Brytanii przez jedną z zagranicznych firm. W ciągu zaledwie 3 dni Action Fraud otrzymało ponad 2000 raportów dotyczących tej sprawy, które zostały połączone i przeanalizowane przez NFIB. Wyniki pracy NFIB zostały przekazane do Policji Miasta Londynu, która wszczęła śledztwo, a jednocześnie zamieszczone zostało publiczne ostrzeżenie dotyczące działalności tej firmy. Ostatecznie ustalono, że jej oszukańcze działania dotknęły około 9000 osób w całej Wielkiej Brytanii oraz innej firmy, od której wyłudzono pożyczki powodując około 3 mln GBP strat⁴⁷.

Wystarczy porównać opisany przykład ze znanymi w Polsce przypadkami oszustw, których skutki objęły terytorium całego kraju, np. Amber Gold, Finroyal. Pokrzywdzeni w tych sprawach składali zawiadomienia w setkach komisariatów, komend oraz prokuratur. Następnie bardzo wiele czasu zajęło skoncentrowanie wszystkich tych spraw w jednym postępowaniu. O szybkim działaniu, wczesnym poznaniu rzeczywistego rozmiaru działalności przestępczej oraz publicznym ostrzeżeniu społeczeństwa, w żadnym z tych przypadków nie mogło być mowy. Wskazane wyżej narzędzia stosowane w Wielkiej Brytanii wydają się być dobrym remedium na bolączki ujawnione przez ostatnie afery gospodarcze w naszym kraju w postaci zbyt długiego i sformalizowanego procesu składania zawiadomień, braku szybkiej koncentracji informacji dotyczącej tej samej działalności przestępczej, a wskutek tego braku wczesnego rozpoznania rzeczywistej skali zagrożenia i podjęcia działań ostrzegawczych. Warto przy tym zwrócić uwagę, że Action Fraud, dzięki ułatwieniu w przekazywaniu informacji o oszustwach, pozwala też na ograniczenie „ciemnej liczby” przestępstw. Jest to szczególnie istotne w odniesieniu do przestępstw gospodarczych, co do których tradycyjnie już uważa się tę liczbę za wysoką⁴⁸.

[/hidepost]