Zwalczanie przestępczości gospodarczej w Polsce na tle doświadczeń brytyjskich – wybrane zagadnienia
[hidepost=1]
Specjalizacja
Nadal w pełni aktualne jest stanowisko O. Górniok, która już w 1994 r. stwierdziła, że: „o efektach przeciwdziałania przestępczości o tak skomplikowanych mechanizmach, jakie stosują sprawcy przestępstw gospodarczych, decydują specjalistyczne przygotowanie osoby posługującej się prawem (…). Bez takiej rzetelnej specjalizacji, w szczególności organów ścigania i organów wymiaru sprawiedliwości, dla zwalczania przestępczości gospodarczej, wyścig z coraz lepiej zorganizowanymi i doskonalącymi swe metody sprawcami przestępstw gospodarczych będzie nieuchronnie przegrywany”49. Na konieczność specjalizacji wskazała także Rada Europy w zaleceniach z 1981 r. dotyczących przestępstw gospodarczych50. Rada Europy zaleciła w nich państwom członkowskim powołanie specjalnych organów dla ujawniania i ścigania sprawców przestępstw ekonomicznych, usytuowanych w aparacie państwowym jako odrębne bądź połączone z określonymi instytucjami administracyjnymi, bądź też stanowiące specjalne sekcje w ramach policji. Ponadto, Rada Europy zaleciła poddawanie osób pracujących w tych organach oraz sędziów orzekających w sprawach gospodarczych systematycznemu dokształcaniu w zakresie działalności i przestępczości gospodarczej.
Odnosząc powyższe zalecenia do rozwiązań brytyjskich, należy szczególną uwagę zwrócić na wąskie specjalizacje pracowników Wydziału do spraw Przestępstw Gospodarczych Policji Miasta Londynu. W ramach tej struktury funkcjonują komórki wyspecjalizowane niekiedy nawet w jednej kategorii przestępstw, np. prania pieniędzy. Stan ten pokazuje, że obecnie specjalizacja pracowników organów ścigania w zwalczaniu, szeroko rozumianej, przestępczości gospodarczej jest zbyt ogólna i wymaga pogłębienia w węższych dziedzinach. Funkcjonariusze powinni mieć możliwość uzyskiwania wiedzy oraz doświadczenia w zwalczaniu przestępczości dotyczącej określonego sektora gospodarki, np. przestępczości bankowej, ubezpieczeniowej, a nawet w zakresie jednego przestępstwa, co dotyczy prania pieniędzy, z uwagi na wyjątkowo skomplikowany charakter tego czynu zabronionego. Możliwości tak wąskiej specjalizacji są w Polsce rzadkością, co negatywnie odbija się na poziomie przygotowania organów ścigania. Funkcjonujące w komendach wojewódzkich Policji oraz w części komend miejskich i powiatowych wydziały do walki z przestępczością gospodarczą nie pozwalają na wyspecjalizowanie się w wąskich dziedzinach przestępczości gospodarczej z uwagi na zbyt szeroki zakres spraw prowadzonych przez te komórki organizacyjne. Problemem jest także brak przygotowania merytorycznego funkcjonariuszy kierowanych do takich komórek, nawet w zakresie znajomości prawa gospodarczego, a także daleko niewystarczające szkolenie tych funkcjonariuszy w zakresie prawa, ekonomii, rachunkowości oraz kryminalistyki. Specjalizacji pracowników brytyjskich instytucji ścigania sprzyja także zatrudnienie w nich nie tylko pracowników śledczych, ale również prawników, księgowych, audytorów. Pracownicy śledczy mają dzięki temu zapewnioną stałą pomoc specjalistów w kluczowych w sprawach gospodarczych dziedzinach. W naszym kraju na taką pomoc funkcjonariusze nie mogą liczyć, co wydaje się być jednym z powodów małej ich skuteczności w zwalczaniu przestępczości gospodarczej. Przykładem praktycznej realizacji postulatów Rady Europy w Wielkiej Brytanii w zakresie specjalizacji jest także utworzenie specjalnej akademii szkolącej w zakresie przestępstw gospodarczych oraz oszustw (Economic Crime and Fraud Training Academy). Za organizację oraz prowadzenie tej akademii odpowiedzialna jest Policja Miasta Londynu. Zalecanej przez Radę Europy specjalizacji sprzyja również powierzenie w Wielkiej Brytanii uprawnień do prowadzenia śledztw o określone kategorie przestępstw gospodarczych pracownikom wyspecjalizowanych organów nadzoru, jak ma to miejsce we wspomnianych wyżej instytucjach takich jak FSA oraz Office of Fair Trading, a także w Department for Business, Innovation and Skills, który zajmuje się nadużyciami, w tym oszustwami, w spółkach z ograniczoną odpowiedzialnością oraz bankructwami51.
Specjalizacja wprowadzona została także w Prokuraturze Królewskiej52. W 2010 r. w jej ramach został utworzony Centralny Wydział do spraw Oszustw (The Central Fraud Division). Pracownicy tego wydziału specjalizują się w oskarżaniu oraz w doradzaniu innym instytucjom w sprawach dotyczących poważnych i skomplikowanych oszustw (szkoda powyżej 1 mln GBP), przestępstw powiązanych z oszustwami oraz oszustw podatkowych i związanych z eksportem. Dotyczy to w szczególności prania pieniędzy, oszustw wykorzystujących mechanizm piramid finansowych, oszustw hipotecznych, oszustw polegających na sprzedaży bezwartościowych akcji (tzw. „boiler room”), oszustw karuzelowych. W wydziale pracuje 50 prokuratorów, którzy muszą wykazać się doświadczeniem w sprawach dotyczących oszustw, znajomością prawa oraz wiedzą na temat rynków53.
[/hidepost]