• Artykuły, Prawo cywilne
  • Artykuł pochodzi z numeru IUSTITIA 3(5)/2011, dodano 31 grudnia 2011.

Podział majątku wspólnego obciążonego hipoteką w orzecznictwie SN

Marta Knotz

(inne teksty tego autora)

W praktyce sądów powszechnych wielokrotnie pojawia się problem uregulowania sytuacji prawnej byłych małżonków, których podstawowym dorobkiem małżeńskim jest mieszkanie lub dom, często wiążące się z zaciągnięciem kredytu hipotecznego. Pomimo, że sprawy o podział majątku wspólnego rozpoznawane są w postępowaniu nieprocesowym, teoretycznie więc niespornym i pozostawione są do rozpoznania w I instancji wyłącznie sądom rejonowym, bywają bardzo skomplikowane1. Poziom trudności tych spraw jeszcze wzrasta, gdy nieruchomość wspólna obciążona jest hipoteką. Oczywiste jest, że każdą z metod podziału majątku z rozliczeniem hipoteki da się uzasadnić. Prawdziwym problemem jest jednak rozwiązanie sporu w sposób definitywny (by strony nie wróciły do sądu) i sprawiedliwy (by orzeczenie nie było obiektywnie krzywdzące dla jednej lub obu stron, a jego skutki w przyszłości nie powodowały naruszenia ich praw). Niniejszy artykuł prezentuje poglądy utrwalone w orzecznictwie SN oraz krytyczne wobec niego uwagi autorki i jej odmienny, uzasadniony potrzebami praktyki pogląd co do dokonywania podziału majątku rozwiedzionych małżonków bez uwzględniania kredytu obciążającego ten majątek.
[hidepost=1]

Stanowisko Sądu Najwyższego

Orzecznictwo SN w zakresie określenia zasad rozliczenia  podziału wspólnej nieruchomości obciążonej hipoteką  podąża w jednym, ukształtowanym już kierunku i stawia  stanowcze tezy. Uzasadnienia orzeczeń, które zostaną przywołane  w dalszej części, nie przytaczają argumentów przemawiających  za stanowiskiem przeciwnym, które w mojej ocenie  częściej jest stosowane w praktyce niż koncepcja SN.

Sąd Najwyższy wypowiadał się w powyższym zakresie  wielokrotnie2. Zdaniem SN, wartość nieruchomości wchodzącej  w skład majątku wspólnego i obciążonej hipoteką  powinna być ustalana przy uwzględnieniu obciążenia hipotecznego  („wartość takich obciążeń odlicza się zarówno  przy ustalaniu składników majątku wspólnego, jak i przy  zaliczeniu wartości przyznanej jednemu z małżonków nieruchomości  na poczet przysługującego mu udziału w majątku  wspólnym”3), a co za tym idzie spłata przypadająca dla strony  nieuzyskującej takiej nieruchomości w wyniku podziału  powinna być obniżona o obciążenie hipoteczne. Co więcej,  w ocenie SN kwestia ta nie budzi poważnych wątpliwości,  gdyż „przedstawione (…) kwestie mogą być rozwiązane, przy  uwzględnieniu poglądów funkcjonujących już w piśmiennictwie  i judykaturze, za pomocą wykładni czy prostego  zastosowania przepisów”4.
[/hidepost]