Czas pracy sędziów
[hidepost=1]
Respektowanie tej zasady zapobiec ma biologicznej degradacji organizmu pracownika, która z pewnością musiałaby nastąpić, gdyby regularnie świadczył pracę ponad przewidziane normy, z naruszeniem owych proporcji. Jej przestrzeganie wymaga jednak przede wszystkim określenia norm i ogólnego wymiaru czasu pracy pracowników. Ustawodawca zdaje sobie z tego sprawę, tworząc takie normy nie tylko dla pracowników (w tym pracowników państwowej służby cywilnej6), ale także dla funkcjonariuszy służb mundurowych, wykonujących swoje obowiązki w ramach zbliżonych do stosunków pracy stosunków administracyjnoprawnych7. Tym bardziej takiej regulacji powinni podlegać sędziowie mający przecież status pracowników.
Potrzeba interpretacji przepisów krajowych zgodnie z uregulowaniami ponadnarodowymi
Dostrzegł to wprawdzie SN w omawianej uchwale, jednak ograniczył się tylko do zasygnalizowania niezupełności PrUSP w stosunku do wymogów dyrektywy 2003/88/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z 4.11.2003 r. dotyczącej niektórych aspektów organizacji czasu pracy8, nakazującej zapewnienie m.in. czasu pracy w wymiarze nieprzekraczającym przeciętnie 48 godzin tygodniowo9. Świadczy to o pewnej niekonsekwencji SN. Z jednej strony, uznaje on bowiem regulację PrUSP za niekompletną i naruszającą przez to standardy międzynarodowe, co może prowadzić do poniesienia przez Państwo Polskie określonej odpowiedzialności, z drugiej natomiast strony – przyjmuje, że przepis art. 83 PrUSP w pełni normuje czas pracy sędziego i nie pozwala na uzupełnienie tej regulacji przepisami KP. Sąd Najwyższy pominął przy tym wymóg stosowania przepisów prawa krajowego w sposób zgodny z postanowieniami dyrektyw wydawanych przez organy Unii Europejskiej.
Trzeba przede wszystkim zauważyć, że postanowienia dyrektyw Rady UE wpływają na porządek prawny państw członkowskich, które powinny podjąć wszelkie starania zmierzające do osiągnięcia wskazanego w dyrektywie rezultatu (art. 249 TWE). Ponadto, na organach stosujących prawo wewnętrzne spoczywa powinność wykładania przepisów prawa krajowego z uwzględnieniem brzmienia i celu rozpatrywanej dyrektywy, tak by zapewnić uzyskanie przewidzianego w niej rezultatu. Wynika ona z art. 9 i 91 ust. 3 Konstytucji oraz art. 10 TWE.Obowiązek ten dotyczy wszystkich krajowych przepisów prawnych, zarówno wcześniejszych, jak i późniejszych w stosunku do danej dyrektywy. Uważa się go za nieodłączną cechę systemu traktatowego, który umożliwia sądom krajowym zapewnienie w ramach ich właściwości pełnej skuteczności prawa wspólnotowego przy rozstrzyganiu wniesionych przed nie sporów10.
Taki sposób wpływania na interpretację przepisów aktów prawnych tworzących system prawa państwa członkowskiego prowadzić musi do odczytywania norm zawartych m.in. w przepisach ustawowych w sposób niekolidujący z postanowieniami obowiązujących dyrektyw. Skoro zatem, również zdaniem SN, PrUSP nie zawiera przepisów statuujących normy i ogólny wymiar czasu pracy sędziów, należało zinterpretować omawiane przepisy w sposób zgodny z wymogami dyrektywy 2003/88, a więc poprzez ustalenie takich powiązań normatywnych między aktami prawnymi, dzięki którym regulacja ta stanie się kompletna i zbieżna z dyrektywą. Możliwość taką daje przepis art. 5 KP, nakazujący stosowanie przepisów Kodeksu pracy w zakresie nieuregulowanym przez przepisy szczególne. Za pośrednictwem tego przepisu można by zatem odwołać się – przy ustalaniu norm czasu pracy sędziów – do art. 129 KP.
Należy odnieść się do jeszcze jednej kwestii poruszonej przez SN w uzasadnieniu omawianej uchwały. Wykluczył on mianowicie stosowanie w niniejszym przypadku przepisów KP, by uniknąć sytuacji, w której sędziowie jako jedyna kategoria pracowników państwowej służby cywilnej podlegałaby powszechnej regulacji prawa pracy. Takiego stanowiska nie można akceptować. Znaczenia pracy pozostałych pracowników państwowej służby cywilnej nie sposób oczywiście przecenić. Jednak sędziowie są jedyną grupą pracowników, którzy bezpośrednio sprawują władzę (władzę sądowniczą). Ze względu na doniosłość działalności sędziów i ich znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania państwa oraz właściwego realizowania się obywateli w ramach różnorakich stosunków społecznych, grupa ta zasługuje na wyróżnienie i szczególne traktowanie. Gwarantuje to Konstytucja, która w art. 178 ust. 2 nakazuje zapewnienie sędziom warunków pracy – z czym wiąże się również organizacja czasu ich pracy – odpowiadających godności urzędu. Specyficzna pozycja sędziów wymaga zatem stosowania wobec nich prawa w sposób eliminujący jakiekolwiek gorsze – w stosunku do innych grup pracowniczych – traktowanie, nawet jeżeli wiąże się z tym potrzeba odpowiedniej interpretacji przepisów. n
Jakub Litowsk – autor jest sędzią Sądu Rejonowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Toruniu.
1 II PZP 2/09, OSNAP Nr 19–20/2009, poz. 249.
2 Dz.U. Nr 98, poz. 1070 ze zm.; dalej jako: PrUSP.
3 Por. T. Ereciński, J. Gudowski, J. Iwulski, Komentarz do Prawa o ustroju sądów powszechnych, Warszawa 2002, uwagi do art. 83; zob. także A. Rycak, Czas pracy sędziów – zagadnienia problemowe, MoPr Nr 5/2008, s. 239 i n. oraz A. Rycak, Czy sędziowie pracują w zadaniowym czasie pracy, MoPr Nr 4/2009, s. 187 i n., w którym to artykule autor stara się wykazać, że sędziowie pracują w mieszanym, zadaniowo-czasowym systemie czasu pracy.
4 Zob. art. 129–131 KP.
5 Zob. uchwała SN z 23.7.1993 r., I PZP 30/93,OSNCP Nr 6/1994, poz. 123; wyrok SN z 19.9.1996 r., I PRN 101/95, OSNAP Nr 7/1997, poz. 112.
6 Art. 97 ust. 1 i 2 ustawy z 21.11.2008 r. o służbie cywilnej, Dz.U. Nr 227, poz. 1505 ze zm.
7 Por. np. art. 33 ust. 2 ustawy z 6.4.1990 r. o Policji, t. jedn.: Dz.U. z 2007 r. Nr 43, poz. 227 ze zm.; art. 60 ust. 2 ustawy z 11.9.2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, t. jedn.: Dz.U. z 2010 r. Nr 90, poz. 593 ze zm.; art. 37 ust. 2 ustawy z 12.10.1990 r. o Straży Granicznej, t. jedn.: Dz.U. z 2005 r. Nr 234, poz. 1997 ze zm.
8 Dz.Urz. L Nr 299 z 18.11.2003 r., s. 9; dalej jako: dyrektywa 2003/88.
9 Artykuł 6 lit. B dyrektywy 2003/88.
10 Zob. pkt 108–110 wyroku TS z 4.7.2006 r., C-212/04, niepubl. i wyrok TK z 2.7.2007 r., K 41/05, OTK Nr 7/2007, poz. 72. Por. także J. Skoczyński, Przegląd orzecznictwa w sprawach z zakresu prawa pracy za rok 2006 (praca na czas określony), PiZS Nr 7/2007, s. 32 i n.; M. Wandzel, Równe traktowanie mężczyzn i kobiet, Kraków 2003, s. 18; J. Litowski, Konstytucyjność zakresu ochrony pracowników przed wypowiedzeniem umowy o pracę na czas określony, MoPr Nr 8/2009, s. 402 i n.
[/hidepost]