Inspiracje genealogiczne

W praktyce spraw cywilnych i rodzinnych zdarza się, że sąd musi lub powinien uszczegółowić relacje genealogiczne pomiędzy uczestnikami postępowań lub pomiędzy uczestnikami a właścicielami, których dane widnieją w księgach wieczystych. Choć kluczowym punktem wyjścia do rozstrzygnięcia – w szczególności spraw cywilnych – będą dowody przedłożone przez uczestników, czasem istnieje możliwość szybkiego zweryfikowania – przynajmniej częściowo – relacji rodzinnych na podstawie otwartych zasobów.

Z inicjatywy sędziów Zespołu ds. Prawa Cywilnego SSP IUSTITIA – SSR Anny Wypych-Knieć oraz SSR Anny Begier – 2.4.2025 r. został zrealizowany webinar dla sędziów, poświęcony cyfrowym źródłom w badaniach genealogicznych. Warsztat przeprowadził Ł. Małecki-Tepicht, współautor (wraz z ASR P. Jadłowskim) artykułu „Sprawy o uznanie za zmarłych ofiar II wojny światowej” w Kwartalniku oraz innych tekstów upamiętniających ofiary tego okresu m.in. w Warszawie czy Otwocku. W ślad za tym webinarem zostały opracowane poniższe wskazówki, które udostępniamy szerokiemu gronu Czytelników.

Poniżej przedstawiamy wskazówki w głównym źródle polskiej genealogii, jakim jest zbiór Geneteka Polskiego Towarzystwa Genealogicznego. W kolejnych krokach – mniej szczegółowo – opisane są inne zasoby, które mogą pomóc w znalezieniu danych osób. Przewodnik ma charakter inspiracyjny i wskazane w nim narzędzia pozwoliły znaleźć dokumenty konieczne do wydania kilku rozstrzygnięć. Nie wyczerpuje on w całości źródeł danych i narzędzi wspierających badania genelogiczne. Wraz z postępującą cyfryzacją archiwów, w kolejnych latach należy się spodziewać większej ilości narzędzi, w tym większej ich zawartości i wiarygodności. Liczymy jednak, że skoro udało się pomóc w kilku dotychczasowych sprawach – to zaprezentowany schemat postępowania pozwoli większemu gronu sędziów znaleźć dokumenty, do których dostęp jest coraz łatwiejszy. W genealogii przez wieki obowiązywała zasada, że czas działał na niekorzyść szukającego. Obecnie mamy do czynienia z procesem odwrotnym – czas, w ramach którego tworzone są archiwa cyfrowe, a liczne grono polskich genealogów podejmuje się indeksowania kolejnych zasobów – daje coraz większe możliwości. Wraz z rozwojem aplikacji opartych o sztuczną inteligencję obserwujemy wzrost wykorzystania automatycznego rozpoznawania tekstów pisanych pruskim gotykiem, łaciną, albo cyrylicą w badaniach genelogicznych (np. Chat GPT).

https://geneteka.genealodzy.pl

64,14 mln rekordów

• Wyszukujemy po wyborze aktualnego województwa, miasta (Warszawa jest osobno) lub współczesnego państwa, w granicach którego znajdują się dawne tereny Kresów na dawnych Kresach.
• Osoby z jednego regionu lub miasta (np. z Warszawy) mogą mieć przodków i krewnych w regionach ościennych (np. na Mazowszu), stąd ewentualne niepowodzenie w jednym województwie nie wyklucza sukcesu obok.
• Jeżeli nie wybierzemy opcji , to system wyszuka nam podobne brzmienie. Jest to bardzo przydatne, ponieważ bywają zmiany w zapisie między pokoleniami, które dotyczą danej rodziny czy osoby (np. przodkami Małeckich bywali po mieczu Mateccy).
• Wyszukanie par pozwala znaleźć dzieci (niekoniecznie wszystkie – ale czasem te, których szukamy).
• Przodkowie urodzeni przed 1921 r., których dzieci i wnuki mają dwuczłonowe nazwisko raczej będą pod drugim członem (np. przodków Brochwicz-Lewińskiego szukamy pod Lewiński). Wynika to z faktu, że w wielu dokumentach nie była odzwierciedlana odzwierciedlony przydomek herbowy. Pierwszy człon zwykle dotyczył przydomka rodowego, a drugi – nazwiska, które zwykle jest tą informacją, według której prowadzimy poszukiwania.

Pod ikonką „I” mogą być dodatkowe informacje. Z podanego przykładu – autorka indeksu dodała do informacji o urodzeniu – wskazówkę dotyczącą ślubu.

Z kolei pod ikonką „Z” będzie zasób archiwalny gdzie znajduje się dokument i z którego można otrzymać potwierdzony odpis.

Skan oznacza istnienie skanu danego aktu w zbiorze Geneteki. Choć nie ma on waloru dokumentu urzędowego, to może pozwolić ustalić szczegóły – np. informacje, których nie ma w indeksie (drugie imię, nazwisko panieńskie matki itp.).