• Z trybunałów europejskich
  • Artykuł pochodzi z numeru IUSTITIA 1(15)/2014, dodano 8 maja 2014.

Trybunał Sprawiedliwości UE jako strażnik prawa do ochrony zdrowia

dr hab. prof. UŚ Jacek Barcik

(inne teksty tego autora)

Artykuł omawia podstawy prawne prawa do ochrony zdrowia w Unii Europejskiej oraz działania ­Trybunału Sprawiedliwości UE zmierzające do zapewnienia przestrzegania tego prawa.

Wprowadzenie

Traktat Lizboński podpisany 13.12.2007 r., który wszedł w życie 1.12.2009 r.1 zmodyfikował kompetencje legislacyjne UE w zakresie zdrowia publicznego. Towarzyszyło temu wejście w życie, jako aktu prawnie obowiązującego, Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej z 26.10.2012 r.2, która proklamuje prawo
do ochrony zdrowia. Wobec dynamicznego rozwoju regulacji prawnych w tym obszarze integracji, zasadne jest zbadanie działalności orzeczniczej TS.

[hidepost=1]

Podstawy prawne i definicja prawa do ochrony zdrowia w Unii Europejskiej

Podstawy prawne prawa do ochrony zdrowia w Unii Europejskiej stwarza Karta Praw Podstawowych UE. Dokument ten, który wraz z wejściem w życie Traktatu Lizbońskiego, nabrał mocy prawnie obowiązującej i ma rangę równą traktatom europejskim, stanowi katalog fundamentalnych praw i wolności, jakimi kierować się powinny przede wszystkim same instytucje europejskie, ale też państwa członkowskie UE w zakresie, w jakim wykonują prawo Unii Europejskiej. Prawo do ochrony zdrowia proklamuje art. 35 KPP zatytułowany „ochrona zdrowia”. Zgodnie z jego brzmieniem „każdy ma prawo dostępu do profilaktycznej opieki zdrowotnej i prawo do korzystania z leczenia na warunkach ustanowionych w ustawodawstwach i praktykach krajowych. Przy określaniu i realizowaniu wszystkich polityk i działań Unii zapewnia się wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego”. W literaturze zwrócono uwagę, że odniesienie do „profilaktycznej opieki zdrowotnej” może oznaczać przyjęcie bardzo szerokiego rozumienia prawa do zdrowia, obejmującego także zapewnianie warunków koniecznych do zachowania zdrowia3. Niemniej prawo
to doznaje podwójnego ograniczenia. Po pierwsze, granicę wyznacza prawo każdego państwa członkowskiego UE; po drugie, zgodnie z ogólnymi zasadami stosowania Karty, wyrażonymi w jej art. 51, postanowienia KPP mają zastosowanie jedynie do instytucji, organów i jednostek organizacyjnych UE, a do państw członkowskich wyłącznie w zakresie, w jakim stosują one prawo Unii. Artykuł 35 KPP ma zatem charakter jedynie normy programowej wskazującej cele dla pochodnej legislacji europejskiej oraz istotnie wpływającej normatywnie na standardy prawa w państwach członkowskich. Konkluzje te potwierdza drugie zdanie art. 35 nakazujące przy określaniu i realizowaniu wszystkich polityk i działań Unii zapewnianie wysokiego poziomu ochrony zdrowia ludzkiego. Pomimo, że art. 35 KPP nie stanowi normy samowykonalnej, J.V. McHale4 twierdzi, że w przyszłości może być powoływany przez jednostki przebywające w innym państwie Unii niż macierzyste do otrzymania opieki medycznej i następnie żądania zwrotu kosztów tych świadczeń. W tym kontekście J. Rothmar Herrmann i B. Toebes5 przywołują interesującą opinię Rzecznika Generalnego TS Ruiz-Jarabo Colomera6 w sprawie Stamatelaki przeciwko NPDD Organismos Asfaliseos Eleftheron Epangelmation (OAEE)7. Sprawa dotyczyła pytania, czy władze greckie mogły odmówić zwrotu kosztów leczenia w prywatnym szpitalu położonym w innym państwie członkowskim UE. Rzecznik odwołał się
do art. 35 KPP, znacząco stwierdzając, że: „choć głównym punktem odniesienia dla orzecznictwa są podstawowe swobody traktatowe, to istnieje również inny, coraz istotniejszy aspekt wspólnotowy, którym jest prawo obywateli do leczenia, zapisane w art. 35 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej, gdyż »zdrowia, z uwagi
na to, że jest ono dobrem wyższego rzędu, nie można rozpatrywać wyłącznie pod kątem wydatków socjalnych i utajonych trudności ekonomicznych«. Prawo to ma charakter osobistego uprawnienia i sytuuje się poza obszarem stosunków pomiędzy osobą a systemem ubezpieczenia społecznego, a Trybunał nie może pominąć tego aspektu”8. Choć powyższa opinia nie była wiążąca dla TS, to jednak świadczy ona o kształtującej się powoli świadomości istnienia ogólnoeuropejskiego prawa
do ochrony zdrowia, także w wymiarze transgranicznego przepływu usług zdrowotnych i ich finansowania. Konkluzje tę wspiera dotychczasowe orzecznictwo TS9 oraz postanowienia dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE z 9.3.2011 r. w sprawie stosowania praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej10. Ponadto, z faktu, że prawo do ochrony zdrowia zawarte jest w konstytucjach państw członkowskich UE, można wnosić o uznaniu go za wynikające
z tradycji konstytucyjnych wspólnych tym państwom, i co za tym idzie, stanowiące część prawa Unii jako zasady ogólne prawa. Przeciwko wykształceniu się takiego prawa na szczeblu UE świadczą m.in. trudności związane ze swobodą przepływu farmaceutyków, krwi, komórek i tkanek pomiędzy państwami europejskimi.

[/hidepost]