Oświadczenie EAJ w sprawie kampanii oszczerstw przeciwko sędziom i prokuratorom oraz nowej ustawy zmieniającej emerytury służbowe sędziów i prokuratorów w Rumunii
Kontekst
Na posiedzeniu plenarnym w dniu 12.10.2025 r. w Baku Europejskie Stowarzyszenie Sędziów (EAJ) zostało poinformowane przez swojego członka, Rumuńskie Stowarzyszenie Magistratów1 (Asociatia Magistratilor din Romania), o ostatnich wydarzeniach w Rumunii, które budzą poważne obawy.
Nowy rząd rozpoczął niezwykle agresywną i bezprecedensową kampanię publiczną przeciwko sądownictwu. Wysocy rangą politycy i urzędnicy obwiniają sędziów i prokuratorów za wszystkie problemy finansowe kraju. Zachęcona tą agresywną kampanią, fala nienawiści wobec sędziów została wzniecona wśród ogółu społeczeństwa. Im bardziej Najwyższa Rada Sądownictwa i Rumuńskie Stowarzyszenie Sędziów i Prokuratorów starają się prostować dezinformacje i kłamstwa, które są rozpowszechniane, tym bardziej nasilają się nienawistne reakcje, a nikt z władzy wykonawczej lub ustawodawczej nie udziela odpowiedniej, opartej na faktach odpowiedzi.
Na tle tej kampanii mającej na celu zdyskredytowanie sądownictwa, rząd wprowadził szereg nowych zmian w statusie sędziów. W szczególności wprowadzono znaczące zmiany w warunkach przechodzenia na emeryturę.
Już w 2023 r. przepisy regulujące emerytury sędziowskie zostały zasadniczo zmienione. Zmiany obejmowały kilka istotnych zmian dotyczących wysokości emerytur służbowych i wieku emerytalnego. Dokonując przeglądu zmian, Trybunał Konstytucyjny stwierdził naruszenie instytucjonalnego elementu niezawisłości sędziowskiej, odnosząc się w szczególności do przepisów określających wysokość emerytury służbowej, a także stwierdzając, że przepisy dotyczące wprowadzenia w życie podwyższenia ustawowego wieku emerytalnego były wadliwe w sposób mogący naruszać pewność prawa związaną z niezawisłością sędziowską2. W następstwie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego przedmiotowe przepisy zostały znowelizowane w styczniu 2024 r.
Jednak w 2025 r. wprowadzono nową ustawę. Podniesiono w niej wiek emerytalny do 65 lat i wydłużono minimalny okres służby o 10 lat. Jednocześnie drastycznie obniżono wysokość emerytury (z 80% wynagrodzenia brutto do 70% kwoty netto). Ponadto zniesiono indeksację, co oznacza, że emerytury sędziowskie i prokuratorskie nigdy nie będą podwyższane ani aktualizowane niezależnie od podwyżek wynagrodzeń dla magistratów pełniących służbę, wzrostu cen lub wynagrodzeń o wskaźnik inflacji lub ustawowych podwyżek płacy minimalnej. Wszystkie te zmiany mają zastosowanie wyłącznie do sędziów i prokuratorów, a nie do innych członków służby cywilnej lub osób pełniących funkcje publiczne. Nie stanowią one środka tymczasowego, lecz mają charakter stały3.
Ocena
EAJ uważa, że opisana powyżej sytuacja narusza międzynarodowe i europejskie standardy i wzywa rząd i parlament Rumunii, jako dwie pozostałe władze państwowe, do przestrzegania tych standardów.
W sprawie ataków na sędziów
1. Chociaż obiektywna krytyka sądów i ich decyzji jest dopuszczalna, niedopuszczalne jest, aby inne władze w państwie krytykowały sądownictwo w sposób, który podważa jego niezależność, autorytet sądowy lub zaufanie publiczne do sądownictwa i zachęca do nieposłuszeństwa, a nawet przemocy wobec sędziów4.
2. Władza wykonawcza i ustawodawcza są zobowiązane do podjęcia wszelkich niezbędnych i odpowiednich środków ochronnych, gdy funkcje sądów są zagrożone przez fizyczne ataki lub zastraszanie członków wymiaru sprawiedliwości5.
3. Władza sądownicza musi zwrócić uwagę, że niewyważone krytyczne wypowiedzi i zastraszanie przez polityków i inne osoby stanowią poważny problem i stanowią atak na konstytucję demokratycznego państwa, a także atak na legitymację innej gałęzi władzy i zaufanie do niej. Takie zachowanie narusza również międzynarodowe standardy. Sędziowie i prokuratorzy, a zwłaszcza stowarzyszenia sędziowskie, mają obowiązek działać na rzecz niezależności sądownictwa, porządku konstytucyjnego i przywrócenia demokracji zarówno na szczeblu krajowym, jak i międzynarodowym6.
Odnośnie do zmian w systemie emerytalnym
1. Niezależność finansowa zależy nie tylko od wynagrodzenia, ale mają na nią wpływ także przepisy emerytalne, przy czym emerytura jest wynagrodzeniem odroczonym. Wynagrodzenie sędziów powinno być współmierne do godności ich zawodu i ciężaru ich obowiązków7.
2. Częste i znaczące zmiany przepisów regulujących status sędziów i prokuratorów mogą poważnie osłabić skuteczność i jakość wymiaru sprawiedliwości8.
3. Zmienione przepisy prawne są sprzeczne ze standardami europejskimi, ponieważ:
a) sędziom i prokuratorom należy zagwarantować emeryturę uzależnioną od ich statusu, której wysokość powinna być jak najbardziej zbliżona do ostatniego wynagrodzenia za pracę w wymiarze sprawiedliwości. Należy wprowadzić szczegółowe przepisy prawne zapobiegające celowym obniżkom wynagrodzeń sędziów i prokuratorów9;
b) sędziowie lub prokuratorzy nie mogą być wyodrębniani spośród innych osób wynagradzanych przez państwo jako wyłączny przedmiot środków obniżających lub w inny sposób negatywnie wpływających na ich uposażenie, w tym emerytury;
c) obniżenie uposażeń, w tym emerytur, należnych osobom sprawującym urzędy sądowe jest dopuszczalne tylko w skrajnych sytuacjach kryzysowych i tylko jako krok tymczasowy, a nie stały10.
4. Częste i znaczące zmiany przepisów regulujących status sędziów i prokuratorów mogą poważnie osłabić skuteczność i jakość wymiaru sprawiedliwości11.