Sprawozdanie z ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „(Re)kodyfikacja czy nowelizacja – działalność Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego i Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego” zorganizowanej w ramach Radomskich Spotkań Prawników (Radom, 17.10.2025 r.)
Pierwszy blok tematyczny zakończyło wystąpienie Sędziego Sądu Najwyższego prof. dr hab. Włodzimierza Wróbla, przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, którego wystąpienie nosiło tytuł „Kierunki zmian prawa karnego w pracach KKPK”. W pierwszej kolejności prof. W. Wróbel wskazał, iż obecnie trwają prace nad Kodeksem wykroczeń, albowiem dokonywanie zmian w zakresie prawa karnego, nowego postępowania przygotowawczego, w dobie istniejącego kryzysu ustrojowego w państwie, będzie możliwe dopiero po uregulowaniu kwestii dotyczących prokuratury i sądownictwa. Istniejący kryzys ustrojowy oznacza także funkcjonujący populizm systemowy, wyrażający się instytucjonalnie w sposób szczególny poprzez brak funkcjonującego Trybunału Konstytucyjnego oraz Sądu Najwyższego. Prelegent podkreślił dalej, że choć obecnie nie wzrasta przestępczość, to Polska jest na 2 miejscu w Europie, jeśli chodzi o ilość osób pozbawionych wolności. Wskazał także na fakt, że choć komisja kodyfikacyjna przygotowała ustawę naprawczą dotyczącą Kodeksu karnego oraz Kodeksu postępowania karnego, do prac rządowych skierowano wyłącznie regulacje dotyczące procesu karnego. Podobnie brak jest dalszych kroków legislacyjnych w zakresie przygotowanych regulacji dotyczących nowego środka w postaci aresztu elektronicznego. Komisja podejmowała także prace nad możliwościami powrotu do porozumień procesowych, wyjściem naprzeciw ograniczeniu zasady legalizmu, modelem wyroku łącznego i kary łącznej, a także zmianami penalizacji w obszarze wolności słowa, szczególnie mając na myśli internetowy hejt i naruszanie godności oraz podstawowych dóbr w przestrzeni informacyjnej.
Panel dyskusyjny, dotyczący nowego ustroju sądownictwa i prokuratury, poprowadzili wspólnie sędzia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Jarosław Łuczaj oraz Sędzia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Krzyków Piotr Mgłosiek. Tę część konferencji rozpoczęła dyskusja dotycząca wystąpień prelegentów z pierwszego panelu, Zabrali w niej głos: prof. dr hab. Katarzyna Dudka (UMCS), dr hab. Joanna Bodio, prof. UMCS oraz sędzia WSA Jarosław Łuczaj.
Pierwszym prelegentem w drugiej części konferencji był dr Michał Mistygacz (UW), członek zespołu ds. prokuratury powołanego przez przewodniczącego Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego, który podjął temat „Nowego ustroju prokuratury”. W swoim wystąpieniu przedstawił założenia projektu nowego Prawa o Prokuraturze, zgodnie z którym w pierwszej kolejności zapewniona zostanie zewnętrzna niezależność prokuratury, prokuratora, zostanie określony status prokuratora, jednolitość tego statusu i odpowiedzialność zawodowa. Niezależność zewnętrzną miałby gwarantować wybór Prokuratora Generalnego przez Sejm za zgodą Senatu, natomiast postępowanie konkursowe miałoby się toczyć przed Krajową Radą Prokuratury. W założeniach projektu uwzględniono także zapewnienie niezależności wewnętrznej, odnoszącej się do osoby prokuratora oraz zoptymalizowanie struktury organizacyjnej prokuratury, która powinna obejmować trzy szczeble. Uwzględniono także koncepcję jednolitego statusu prokuratora, który na stanowisko powoływany byłby tylko raz, a miejsce wykonywania obowiązków służbowych zostałoby oddzielone od samego aktu powołania. Status ekonomiczny prokuratora miałby wyznaczać zakres wykonywanych obowiązków oraz stałe osiąganie kolejnych stawek awansowych.
Następnie głos zabrał Sędzia Sądu Okręgowego w Krakowie dr Maciej Ferek, który przygotował wystąpienie pt. „Jednolity status sędziów”. W ocenie prelegenta, istniejący model awansowy sędziów sprzyja powstawaniu układów awansowych, w których o awansie nie decydują kwestie merytoryczne. Wskazał, że rozwiązaniem byłby jednolity status sędziów rozumiany w taki sposób, że sędzia miałby być powoływany na stanowisko przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej tylko raz, natomiast dalsze awanse dokonywane byłyby na mocy uchwały Krajowej Rady Sądownictwa. Zasada ta obejmowałaby nie tylko awanse pionowe, do sądu wyższego rzędu, lecz także poziome.
Prof. dr hab. Marek Kulik (UMCS) wygłosił referat pt. „Niezależność prokuratora”, który rozpoczął od odpowiedzi na pytanie, czy taka niezależność w ogóle jest potrzebna. W ocenie prelegenta, o ile niezależności wewnętrznej nie da się zagwarantować, albowiem jest ona ściśle związana z osobą prokuratora, o tyle dopuszczalne są odstępstwo od wartości „wewnętrzprawnych” na rzecz „zewnątrzprawnych”, takich jak dobro czy sprawiedliwość. Prokuratura jest organem powołanym do stania na straży praworządności, a zatem należy nadać jej takie cechy, które zagwarantują realizację tego celu. Mowa tu o niezależności zewnętrznej prokuratury i wewnętrznej prokuratora. O ile jednak nie jest możliwe zagwarantowanie niezależności wewnętrznej na poziomie ustrojowym, o tyle zewnętrzna jest możliwa do zrealizowania w przypadku rozdzielenia funkcji Prokuratora Generalnego od Ministra Sprawiedliwości.
Ostatnie wystąpienie w tej części konferencji przygotował dr Adam Tokarski (URad), który pochylił się nad tematem „Sędzia konstytucyjny czy ustawowy?”. W pierwszej kolejności zwrócił uwagę, że znaczenie pojęcia sędziego, jako osoby będącej uprawnioną do rozpoznania sprawy i wydawania wyroków w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej oraz do wydawania opinii, nie da się omówić bez określenia ogólnego znaczenia sądownictwa państwa, albowiem polski sędzia jest sędzią konstytucyjnym. Następnie zwrócił uwagę, że przygotowywane obecnie projekty ustaw, mające uzdrowić sytuację sędziów oraz przywrócić niezależne sądy, dotkną trzy grupy sędziów. Pierwsza z nich obejmuje tych, którzy nie mając wpływu na obecnie funkcjonującą Krajową Radę Sądownictwa, wnioskowali o nominację sędziowską, będąc np. po aplikacji w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury. Do drugiej należą sędziowie, którzy awansowali na wyższe stanowiska. Trzecia zaś dotyczy osób, które zostały sędziami na podstawie doświadczenia zawodowego zdobytego w ramach praktyki innego zawodu prawniczego. Na koniec prelegent wskazał, w jaki sposób sytuacja tych trzech grup sędziów miałaby zostać rozwiązana.
Podsumowania drugiego panelu konferencji dokonał sędzia Piotr Mgłosiek, wskazując, że Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej nie odnosi się bezpośrednio do sądów rejonowych, okręgowych, apelacyjnych, sędziów czy prokuratury. Podkreślił, że rozwiązanie problemów wymiaru sprawiedliwości nie będzie możliwe bez eliminacji kultury korporacyjnej, której elementem jest siatka awansowa.