Sprawozdanie z ogólnopolskiej konferencji naukowej pt. „(Re)kodyfikacja czy nowelizacja – działalność Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego i Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego” zorganizowanej w ramach Radomskich Spotkań Prawników (Radom, 17.10.2025 r.)
Idea Radomskich Spotkań Prawników narodziła się w 2018 r. i była swoistą reakcją radomskiego środowiska prawniczego na kryzys praworządności w Polsce. Istniejące w środowisku prawniczym poczucie obowiązku stania na straży wartości demokratycznego państwa prawnego dało impuls do zorganizowania cyklicznych konferencji, w trakcie których uczyniono przedmiotem dyskusji takie zagadnienia jak m.in. prawo do sądu, odpowiedzialność dyscyplinarną prawników lekarzy i dziennikarzy, odpowiedzialność dyscyplinarną czy dostęp do zawodów prawniczych. Radomskie Spotkania Prawników są wspólną inicjatywą Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Radomskiego im. Kazimierza Pułaskiego, Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, Oddział w Radomiu, Izby Adwokackiej w Radomiu oraz Okręgowej Izbę Radców Prawnych w Kielcach.
Piąta ogólnopolska konferencja naukowa organizowana w ramach Radomskich Spotkań Prawników odbyła się w dniu 17.10.2025 r., i nosiła tytuł „(Re)kodyfikacja czy nowelizacja – działalność Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sadownictwa i Prokuratury, Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Karnego i Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego”. Konferencja została objęta patronatem Prezydenta Miasta Radomia, Jego Magnificencji Rektora Uniwersytetu Radomskiego, Prezesa Krajowej Rady Radców Prawnych, Prezesa SSP „Iustitia”, Prezesa Naczelnej Rady Adwokackiej. Patronat medialny nad wydarzeniem objęły czasopisma: Palestra, Kwartalnik Sędziów Polskich IUSTITIA, Zeszyty Naukowe, Radca Prawny oraz Dziennik Gazeta Prawna i media lokalne.
Zgromadzonych gości oraz prelegentów powitał przewodniczący komitetu naukowego konferencji – dr hab. Sławomir Patyra, prof. URad, który przedstawił historię Radomskich Spotkań Prawników, a także idee przyświecające temu przedsięwzięciu. Podkreślił szczególne znaczenie tych konferencji oraz wkład w skupianiu uwagi tak teoretyków, jak i praktyków prawa na poszczególnych problemach. Następnie powitał gości konferencji, a także jej uczestników, wśród których byli przewodniczący i członkowie aktualnie funkcjonujących komisji kodyfikacyjnych, władze Uniwersytetu Radomskiego oraz przedstawiciele świata nauki z sześciu ośrodków akademickich.
Przemówienia okolicznościowe wygłosili: prof. dr hab. inż. Waldemar Nowakowski – prorektor Uniwersytetu Radomskiego ds. Nauki i Współpracy z Zagranicą, prof. Joanna Smarż – dziekan Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Radomskiego, sędzia Urszula Żółtak – wiceprezes Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”, r.pr. Marcin Cecot – dziekan Okręgowej Izby Radców Prawnych w Kielcach oraz adw. Michał Bieniak – członek Naczelnej Rady Adwokackiej. Przemawiający wskazali, że prawo powinno być dla nas drogowskazem. Wobec czego musi być ono czytelne, jasne i stabilne. Misję zapewnienia spójności tego prawa powierzono komisjom kodyfikacyjnym. Kodyfikacja to sztuka tworzenia prawa na lata. Podkreślono także, że prawo do sądu niezależnego, bezstronnego i ustanowionego ustawą jest jednym z najważniejszych praw.
Pierwszy wykład wygłosiła prof. dr hab. Hanna Suchocka, pierwsza kobieta-premier w Europie Środkowowschodniej, członkini Komisji Konstytucyjnej Zgromadzenia Narodowego, Ministra Sprawiedliwości, ambasador Rzeczypospolitej Polskiej przy Stolicy Apostolskiej, członkini Europejskiej Komisji na Rzecz Demokracji przez Prawo (Komisji Weneckiej), a także Honorowa Przewodnicząca tej Komisji od 2016 r. Były to refleksje dotyczące działalności Komisji Weneckiej w zakresie przywracania praworządności. Wskazała na ideę powstania Komisji Weneckiej, która została utworzona nie dla oceniania państw Europy Wschodniej i Środkowej, lecz z uwagi na potrzebę utworzenia w Radzie Europy forum nie tyle politycznego, co prawniczego. Komisja obecnie pochyla się przede wszystkim nad problemami z praworządnością. Pierwszy raport rule of law Komisji Weneckiej z 2011 r. przypominał, czym jest zasada praworządności. W następnym raporcie z 2016 r. wyszczególniono narzędzia, których należy używać do oceny praworządności w poszczególnych państwach, jak również zapisano w nim zasadę pewności prawa, której cechą jest stabilność prawa. Organy publiczne powinny nie tylko przestrzegać prawa, ale także dotrzymywać złożonych obietnic. Stabilność prawa gwarantuje także prawidłowość jego odczytania przez społeczeństwo. W najnowszym raporcie Komisja Wenecka zajęła się kwestią przywracania praworządności, a zatem problemami dotyczącymi diagnozy w zakresie rządów prawa, w szczególności w zakresie sądownictwa. O ile bowiem wypracowano już standardy oceniania prawa, o tyle nie istnieją jeszcze procedury przywracania praworządności. Stąd prowadzone są poszukiwania odpowiedzi na pytanie, czy można w sposób precyzyjny i akceptowalny sformułować zasady składające się na standardy przywracania praworządności.
Zasadnicza część konferencji została podzielona na cztery panele tematyczne.
Pierwszy z nich, moderowany przez prof. URad dr hab. Sławomira Patyrę, dotyczył głównych kierunków zmian w pracach komisji kodyfikacyjnych, Rozpoczął go prof. UAM dr hab., sędzia Marcin Walasik, będący członkiem Komisji Kodyfikacyjnej Ustroju Sądownictwa i Prokuratury, który wygłosił referat pt. „Przywrócenie prawa do sądu w pracach KKUSiP”. Swoje wystąpienie prelegent podzielił na części, w których zaprezentował kolejno kalendarium prac działalności komisji, standardy, którymi komisja postanowiła się kierować oceniając wadliwe powołania sędziowskie oraz zaprezentował zasadnicze rozwiązania przez nią zaproponowane. Głównym jej zadaniem jest przywrócenie prawa do sądu, a podstawowym celem wykonanie pilotażowego wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Wałęsa przeciwko Polsce dotyczącego mechanizmu skargi nadzwyczajnej oraz wadliwych powołań do Izby Kontroli Nadzwyczajnej i Spraw Publicznych Sądu Najwyższego. Komisja stworzyła listę 10 standardów stanowiących punkt odniesienia do dalszych prac, a obejmujących problematykę konieczności podjęcia odpowiednich środków nie tylko do wadliwie powołanych sędziów SN, ale także – na poziomie systemowym – do sędziów sądów powszechnych, wojskowych i administracyjnych, których powołania zostały dotknięte tą samą wadą. Podkreślono także konieczność przywrócenia tożsamości Krajowej Rady Sądownictwa. Wśród głównych rozwiązań zaproponowanych w projekcie ustawy przyjętym przez komisję znalazła się zasada przywrócenia stanu poprzedniego w dziedzinie wadliwych powołań sędziowskich, zapewnienia ciągłości prac sądów oraz zabezpieczenia praw socjalnych osób, w których sytuację projekt ingeruje.
Następnie prof. dr hab. Marek Safjan, przewodniczący Komisji Kodyfikacyjnej Prawa Cywilnego, były sędzia TSUE, były Prezes Trybunału Konstytucyjnego w stanie spoczynku, zaprezentował referat pt. „Kierunki zmian prawa cywilnego w pracach KKPC”. Swoje wystąpienie rozpoczął od podkreślenia elementu pewności prawa, rozumianego jako konieczny element rządów prawa, który jest jednym z punktów odniesienia dla prac komisji kodyfikacyjnej. Zajmuje się ona szeroko rozumianym prawem cywilnym, które znacząco wykracza poza Kodeks cywilny, a obejmuje m.in. zagadnienia związane z rozwojem nowoczesnych technologii. Prelegent uznał, że dzisiejsze podejście do prawa cywilnego nie może operować wyłączne jedną metodą, a powinno opierać się na ocenie poszczególnych zjawisk z różnych perspektyw, w tym także z punktu widzenia szeroko rozumianego prawa publicznego. Podstawowe pytanie, na które w swoich pracach musiała odpowiedzieć komisja, brzmiało: Czy obecnie istnieje potrzeba tworzenia nowej kodyfikacji, czy prace powinny być kierowane w stronę dekodyfikacji, bądź stopniowej nowelizacji prawa cywilnego. Choć dyskusja w tym temacie jeszcze nie została zakończona, niewątpliwie obecnie nie trwają prace nad budową nowego Kodeksu cywilnego. Prof. M. Safjan podkreślił także znaczenie wykładni prawa, która nie może opierać się wyłącznie na wąskim, literalnym interpretowaniu przepisów. Wyróżnił zaproponowane przez komisję zmiany, polegające m.in. na zmianie koncepcji ubezwłasnowolnienia, wprowadzeniu instrumentów ochronnych przed powództwami ograniczającymi istnienie debaty politycznej czy też reformie testamentów. W pracach komisji uwzględniono także nową kodyfikację postępowania cywilnego, mającą na celu przystosowanie obecnych regulacji do wysokiego standardu. Na zakończenie prelegent wyraził postulat, by prace będące wynikiem obrad komisji kodyfikacyjnej, były oznaczane jako projekty ustawodawcze podlegające szczególnemu trybowi, albowiem komisja nie jest ciałem podporządkowanym Ministerstwu Sprawiedliwości, a instytucją autonomiczną, której członkowie są nominowani przez Prezesa Rady Ministrów.