„Dokumenty procesowe – kiedy przestają być pomocne, a stają się przeszkodą?”1
Dyskusja na temat ograniczenia rozmiaru dokumentów proceduralnych z perspektywy prawa porównawczego „Mniej znaczy więcej”
* M.F.J.N. van Osch, były sędzia, obecnie zastępca sędziego w Sądzie Apelacyjnym Arnhem-Leeuwarden, przewodniczący Międzynarodowego Komitetu Holenderskiego Stowarzyszenia Sądownictwa (NVvR), wiceprzewodniczący Drugiej Komisji Badawczej Prawa Cywilnego Międzynarodowego Stowarzyszenia Sędziów (IAJ-UIM), obserwator z ramienia IAJ-UIM na konferencji haskiej w sprawie praw własności intelektualnej, zastępca przewodniczącego Sądu Dyscyplinarnego. Z podziękowaniami dla A.J. (Anique) van Osch za uwagi do wcześniejszej wersji.
1 This article was first published in Dutch in the Netherlands Law Journal (Nederlands Juristenblad), May 16, 2025.
2 F.J. de Vries, „Skracanie dokumentów procesowych”, NTBR 2019/29, t. 9/10; A.C. Van Schaick: „Scope and quality of procedural documents on appeal”, w t. NVP Scope and quality of procedural documents; more concise is better?, 2023, s. 14–15; C. Klaassen, „Wprowadzenie”, w: Scope and quality of procedural documents; more concise is better?, 2023.
3 Adnotacja R. Stijnena pod HR 3.6.2022 r., AB 2022/239, Nr 10, wyd. 31; F. Clarke, D. Kenny & Á. Ryall, Seminarium ACA Europe i Sądu Najwyższego Irlandii, How our Courts Decide, The Decision – making Processes of Supreme Administrative Courts, Dublin, 25–26.3.2018 r., sprawozdanie ogólne, s. 29–30; M.K.G. Tjepkema & L.A. van Heusden, „Inspiration through international cooperation in administrative law: on ACA-Europe”, NTB 2020/234, wyd. 9.
4 Zob. iaj-uim.org/iuw/2nd-study-commission/.
5 Wyraźne wskazane w raportach Angoli, Danii, Niemiec (często ponad 100 stron zamiast 10–20 stron), Panamy, Paragwaju, Polski, Tajwanu.
6 Nr 1, 4, 5 i 7.
7 Z pozostałych pytań, które same w sobie są również interesujące do dalszego rozważenia, ale wykraczają poza zakres tego wkładu, przedstawiam tylko pokrótce ogólne wyniki:
Pytanie 2: Czy istnieją terminy składania pisemnych uwag? 33 kraje odpowiedziały na to pytanie twierdząco, a pięć przecząco.
Pytanie 3: Czy istnieją ograniczenia dotyczące maksymalnej liczby dodatkowych zgłoszeń w danej sprawie? To pytanie okazało się trudne do jednoznacznej odpowiedzi. W sumie trzynaście krajów odpowiedziało na to pytanie twierdząco, a dwadzieścia pięć przecząco.
Pytanie 6: Jaki jest wpływ pisemnych oświadczeń na kolejne przesłuchanie? Odpowiedź na to pytanie również okazała się trudna. Podobnie jak w przypadku pytania 5, odpowiedzi były raczej rozproszone, z siedemnastoma wyraźnymi „tak” i pięcioma „nie”, ale także trzynaście z kategorii pośredniej. Ilustruje to reakcja Australijczyków: „Ogólnie rzecz biorąc sugeruje się, że ostateczny efekt pisemnych oświadczeń/proceduralnych oświadczeń na rozprawach jest zasadniczo determinowany przez dwa czynniki: jakość samych wniosków i umiejętności prawnika, który je przedkłada”.
8 M.J. Bosselaar & B. Kemp: „Dalsze zasady dotyczące dokumentów procesowych. Czego możemy nauczyć się od Stanów Zjednoczonych?”, NTBR 2020/13, wyd. 4.
9 Np. Angola, Kanada, Islandia, Irlandia, Włochy, Filipiny, Słowenia, USA.
10 Np. Irlandia, Łotwa, Maroko (gdzie najwyraźniej sądy same dyscyplinują prawników), Portugalia, Wielka Brytania.
11 Np. Australia, Bułgaria, Dania, Niemcy (z zastrzeżeniem, że nowy dokument podlega audi alteram partem, co spowalnia proces), Grecja, Islandia, Litwa, Liberia, Maroko, Meksyk, Norwegia, Portugalia, Słowenia, Tajwan.
12 Rumunia.
13 Angola.
14 Liberia.
15 Polska.
16 Austria.
17 Maroko (więcej ADR i arbitrażu, aby odciążyć sądy państwowe), Meksyk (to samo).
18 Angola (bardziej aktywna postawa sędziego), Maroko (idem), Panama (obecnie nowa procedura cywilna).
19 A. Hammerstein, „Please keep it short”, JBP 2021/904; F. Hammerstein, J. Vranken, „Limiting and improvong. The courts’ 25-page measure”, NJB 2022/2174, wyd. 31.
20 J. van Mourik, M. van de Ruitenbeek, „Scope and quality of procedural documents; more concise is better. Report of the spring 2022 meeting of the Dutch Association for Procedural Law”, TCR 2022, wyd. 4.
21 HR 3.6. 2022 r., ECLI:NL:HR:2022:824.
22 NJ 2024/71.
23 (Krytyczna) uwaga Fruytier w JBPr 2022/53. Uwaga R. Steinena w AB 2022/239; A. Hammerstein, „Roma locuta! Causa finita? The limitation of procedural documents”, BER 2022/97; M. de Boer & J.W. Meijer, „Chronicle of civil procedural law”, NJB 2022/2364, wyd. 33; F. Mebius, „Cause list judges, don’t be stingy about some extra reading time – Limitation of procedural documents”, Advocatenblad 2022, wyd. 7; A.J.A.M. Ahsman, „Efficient litigation. An exploration of what regional judges, lawyers and legislators could contribute to an improved arrangement of procedural documents”, TvPP 2023, wyd. 4. Steinen uważa, że decyzja SN jest zarówno zgodna z EKPC, jak i z prawem Unii. Zob. uwaga 3. W późniejszym orzecznictwie zasada SN była stosowana elastycznie. Zob. wyrok Sądu Apelacyjnego w Hertogenbosch z 10.11.2022 r., ECLI:NL:GHSHE:2022:3904 oraz Sąd Apelacyjnego w Arnhem-Leeuwarden z 18.4.2023 r., ECLI:NL:GHARL:2023:3337, por. F.J. Fern-wood w JBPr 2023/44.
24 ECLI:NL:PHR:2021:1228, pkt 3.1 i 2.10–3.11.
25 „Ocena ograniczeń pism procesowych w wydziałach cywilnych sądów” znajduje się na stronie rechtspraak.nl/Organisatie-en-contact/Organisatie/Raad-voor-de-rechtspraak/News/Pages/Regeling-voor-kortere-processtukken-in-hoger-beroep-werkt-goed.aspx.
26 J.M. Veldhuis, „Evaluation of the limitation of procedural documents and the gut feeling of the Judiciary”, BER 2024/167; M. de Boer & J.W. Meijer, „Chronicle of Civil Procedure Law”, NJB 2024/2124, wyd. 32; A. Hammerstein, „Trust us, we recommend the 25-page measure”, Blog VSCC, 4.11.2024 r., vscc.nl/wij-van-de-wc-eend-en-de-25-bladzijden-maatregel/.
27 F. Huijting-Mebius, „Doświadczenia z krótszymi dokumentami procesowymi są w przeważającej mierze pozytywne”, Advocatenblad 2024, wyd. 8, s. 12–13; M. Ahsmann, „Efektywne postępowanie sądowe. Badanie tego, co może przyczynić się do poprawy organizacji postępowania w zakresie pism procesowych”, TvPP 2023, wyd. 4, s. 125–129.
28 Pilotaż w zakresie kontroli objętości dokumentów procesowych w postępowaniu kasacyjnym, załącznik do Regulaminu postępowania, obowiązujący od 1.9.2023 r. Skarga kasacyjna powinna zawierać maksymalnie 15 000 słów i 23 000 słów w przypadku skargi wzajemnej. Obrona musi mieć taki sam maksymalny rozmiar. Z pewnymi szczegółami: pierwsza strona się nie liczy, przypisy również się nie liczą, a jeśli potrzeba więcej tekstu, należy to uzasadnić.
29 Dokumenty procesowe mają format A-4, marginesy 2,5 cm i 11-punktową czcionkę z odstępami między wierszami co najmniej 1.
30 TvPP 2023, wyd. 4, s. 128.
31 W tamtym czasie znany jako kurs Raio, obecnie przemianowany na kurs Rio, ale także z co najmniej dwuletnim „doświadczeniem zewnętrznym”.