• Prawo ustrojowe
  • Artykuł pochodzi z numeru IUSTITIA 4(38)/2019, dodano 26 marca 2020.

Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów i prokuratorów w Republice Bułgarii

Dr Peter Petrov

(inne teksty tego autora)

Uprawnienie odpowiedniej izby NRS do nałożenia surowszych sankcji w postępowaniu wiąże się z prawem osoby do powiadomienia o tym i jego/jej możliwości bycia wysłuchanym osobiście lub przedstawienia pisemnych wyjaśnień20.

Postępowanie kończy się przyjęciem decyzji wymagającej większości nie mniejszej niż 8 głosów, mającej zastosowanie do Izby Sędziowskiej i nie mniejszej niż 6 głosów, mającej zastosowanie do Izby Prokuratorskiej, a decyzja Plenum NRS powinna być przyjmowana co najmniej 17-ma głosami członków. Decyzja ta podlega uzasadnieniu. W niektórych przypadkach uzasadnienie propozycji komisji dyscyplinarnej, a także wszelkie uwagi wyrażone przez członków odpowiedniej izby NRS lub plenum NRS, powinny być również traktowane jako uzasadnienie decyzji, w przypadku przyjęcia propozycji komisji dyscyplinarnej. Decyzja jest niezwłocznie przekazywana osobie, której dotyczy i wnioskodawcy zgodnie z procedurą ustanowioną w Kodeksie postępowania administracyjnego21. Komunikat określa również datę, od której sankcję uważa się za nałożoną.

Od decyzji przysługuje odwołanie stron w postępowaniu przed NSA w terminie 14 dni od zawiadomienia lub doręczenia postanowienia22. Postępowanie przed NSA jest dwuinstancyjne. Odwołania są rozpoznawane przez trzyosobowy skład Najwyższego Sądu Administracyjnego w ciągu 2 miesięcy od daty złożenia odwołania. Od orzeczenia składu trzyosobowego przysługuje odwołanie kasacyjne do pięcioosobowego składu Najwyższego Sądu Administracyjnego w terminie 14 dni od jego ogłoszenia. Skład pięciu sędziów rozpatruje sprawę w ciągu 2 miesięcy; od otrzymania odwołania kasacyjnego23. Po wykonaniu decyzji jest ona publikowana na oficjalnej stronie internetowej NRS24.

Należy zauważyć, że NRS określa zasady usuwania nałożonej sankcji po określonym terminie25. Zwykle jest to rok od wydania decyzji, a w przypadku zwolnienia z funkcji Prezesa lub zastępcy – 3 lata. Przewidziana jest procedura wcześniejszego usuwania nałożonych sankcji26.

Podsumowując, odpowiedzialność dyscyplinarna jest realizowana za pomocą skomplikowanej procedury, która jest szczegółowo opisana w USWS. Jest inicjowana przez określone organy, najczęściej przechodzi przez komisję dyscyplinarną, która formułuje wstępną decyzję. W następnym etapie decyzja ta nie jest wiążąca dla składu orzekającego o sankcji – najczęściej jest to odpowiednia izba NRS, która zasadniczo egzekwuje prawo. Decyzja w sprawie odpowiedzialności dyscyplinarnej podlega dwustopniowej apelacji sądowej. Przez cały czas postępowania zapewnione jest prawo osoby do osobistego i bezpośredniego uczestnictwa oraz możliwość ustanowienia pełnomocnika. Postępowanie jest poufne do czasu jego zakończenia.

Przykładowe dane związane z postępowaniami dyscyplinarnymi

Odpowiedzialność dyscyplinarna sędziów istnieje jako instrument prawny od momentu powstania nowoczesnego państwa bułgarskiego, od czasu uchwalenia ustawy o strukturze sądów z 25.5.1880 r. W różnych wersjach dotyczących sankcji, organów i procedur karnych27. Po przyjęciu w 2007 r. obowiązującej USWS uregulowana tam kwestia odpowiedzialności dyscyplinarnej była mocno krytykowana, z uwagi na to, że pociąganie do odpowiedzialności dyscyplinarnej leżało w gestii całej NRS i prokuratorzy mogli brać udział w postępowaniach dyscyplinarnych prowadzonych przeciwko sędziom i odwrotnie. Zmiana Konstytucji, pociągnęła za sobą odpowiednią nowelizację USWS w 2016 r. Wyeliminowała ten stan, a krytyka ram regulacyjnych odpowiedzialności dyscyplinarnej stała się bezprzedmiotowa.

W okresie od 3.10.2012 r. do 14.4.2016 r. wszczęto 138 postępowań dyscyplinarnych, z czego 89 – na skutek wniosków o nałożenie sankcji dyscyplinarnych złożonych przez odpowiednich prezesów lub prezesów sądów wyższego ­stopnia. Na wniosek Inspektoratu wszczęto 23 postępowania dyscyplinarne, na wniosek członków NRS – 20, 4 zostało wszczęte przez Ministra Sprawiedliwości, a 2 przez Ministra Sprawiedliwości i Prezesa Najwyższego Sądu Kasacyjnego.

Osiemdziesiąt sześć postępowań dyscyplinarnych zostało zakończonych: 10 zakończyło się nałożeniem kary „nagany”, 16 – „zwróceniem uwagi”, 13 – obniżeniem podstawowego wynagrodzenia za pracę o 10–25% na okres od 6 miesięcy do 2 lat, 6 –obniżeniem rangi na okres od 1–3 lat, 5 – zwolnieniem z funkcji Prezesa lub zastępcy, 10 – złożeniem z urzędu z przyczyn dyscyplinarnych, a 3 postępowania zostały umorzone. Ukończone postępowania dyscyplinarne, w których NRS nie nałożyła sankcji dyscyplinarnych było 23. Z postępowań dyscyplinarnych zakończonych w tym okresie do NSA odwołano się od 43 decyzji NRS, z których 22 utrzymano w mocy, a 14 unieważniono.

W okresie od 14.4.2016 r. do 25.9.2017 r. Kolegium sędziów NRS zakończyło 22 sprawy dyscyplinarne, w tym 4 zakończone zostały karą „nagany”, 2 – zmniejszeniem podstawowego wynagrodzenia za pracę o 10–25% na okres 6 miesięcy do 2 lat, 2 – z obniżeniem rangi na okres od 6 miesięcy do roku, 2 postępowania dyscyplinarne zostały umorzone, a 9 zakończonych bez nałożenia sankcji dyscyplinarnych. Uchylono 9 decyzji kolegium sędziów do MSA, a 2 z nich się uprawomocniły. W 2018 r. wszczęto 10 postępowań dyscyplinarnych, z których 9 za przekroczenie terminów do podejmowania decyzji oraz ich uzasadnień, 7 zostało zamkniętych, z czego 4 zostały umorzone z powodu przekroczenia terminów (przedawnienia), a 2 są częściowo anulowane28. W ­sumie w okresie 2013–2017 r. wszczęto 93 postępowania przed NSA, z których 12 dotyczy odwołań od nałożonej kary „złożenia z urzędu”, a jedna dotyczy odmowy nałożenia takiej sankcji. Powody nałożenia takich sankcji są różne: systematyczne nieprzestrzeganie terminów rozstrzygania spraw, rażące naruszenia związane z zarządzaniem sprawami, brak pisania uzasadnień i wydawania orzeczeń w sprawach przekraczających rozsądny termin (opóźnienie o 3 lata); postępowanie niezgodnie z zasadami Kodeksu Etyki (stworzenie niedziałającego systemu sądowego w społeczeństwie z powodu okrutnych działań sędziego), przyjmowanie łapówek, nieuregulowane kontakty i rozmowy z politykami w celu awansu zawodowego, awantury między sędziami w pracy, publikowanie stronniczych informacji politycznych, wysyłanie listów osobiście do lidera partii, korzystanie z urlopu bezpłatnego bez zgody przełożonego. Należy zauważyć, że w większości przypadków sankcje te zostały anulowane przez NSA z różnych powodów29.

Kolegium sędziów w NRS podkreśla, że jednym z zagrożeń dla obiektywnej niezależności sędziego jest wszczynanie postępowań dyscyplinarnych jako forma nacisku – wzrost liczby bezpodstawnych postępowań dyscyplinarnych przeciwko sędziom (nieuzasadnione postępowanie dyscyplinarne mające na celu zniechęcenie sędziego do podejmowania niezależnych decyzji w wewnętrznym przekonaniu)30. Dlatego to nie na przepisach prawa, ale raczej na jego stosowaniu skupia się krytyka. Idzie ona w szczególności na obecnym etapie, w kierunku braku jednolitej praktyki31. Aby przeciwdziałać tym problemom, NRS utworzyła elektroniczny rejestr postępowań dyscyplinarnych (niejawny), a także wydała dwa rozporządzenia: „Zasady działalności dyscyplinarnej NRS32” i „Standardy prowadzenia postępowań dyscyplinarnych zgodnie z rozdziałem 16 USWS”.

Strona 3 z 512345