Wsparcie eksperckie sądownictwa w perspektywie koncepcji zarządzania wiedzą
Podsumowanie
Dotychczas upublicznione dokumenty na temat ustawy o biegłych mogą sugerować, że prace nad ustawą są prowadzone metodycznie zgodnie z modelem – od projektu założeń – do projektu końcowego. Jednak niepokój budzi spadająca dynamika prac nad projektem i wiele niewiadomych w tym obszarze. W zaktualizowanym wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów w lipcu 2025 r. została zawarta informacja, że projekt ustawy o biegłych sądowych oraz instytucjach opiniujących otrzymał numer UD265 oraz będzie procedowany od IV kwartału 2025 r., tj. półtora roku od prezentacji założeń do ustawy31. Projekt ustawy nie został upubliczniony do grudnia 2025 r.
Skoncentrowanie się na regulacji ustawowej może zawęzić perspektywę analizowanego obszaru do kilku problemów, pozostawiając pozostałe – dawno rozpoznane – nierozwiązanymi. Do tych ostatnich kwestii należy zaliczyć stworzenie dedykowanego do współpracy z biegłymi systemu informatycznego (np. jako komponentu Cyfrowego Sądu), kształtowanie motywujących finansowych i pozafinansowych warunków współpracy z sądami oraz efektywność komunikacyjna sądów z biegłymi i biegłych z sądami. Projekt nie wskazuje, czy, a jeśli tak, to w jaki sposób biegli sądowi w Polsce będą mogli wykorzystywać sztuczną inteligencję oraz czy, a jeśli tak, to w jaki sposób opinie biegłych będą agregowane i przetwarzane w celu tworzenia model treningowego dla sztucznej inteligencji wykorzystywanej w sądownictwie. W tym aspekcie docelowy model współpracy z biegłymi powinien odpowiadać zarówno na istniejące dobre praktyki krajowe np. „Dobre standardy w zarządzaniu systemami sztucznej inteligencji i automatycznego podejmowania decyzji w sektorze publicznym”32, jak i międzynarodowe np. wydane przez UNESCO wytyczne „Guidelines for the use of AI systems in courts and tribunals”33.
Analiza przedstawionego w projekcie założeń do ustawy o biegłych sądowych modelu w perspektywie rozpoznanych przez naukę wyzwań w tym obszarze, jak również w świetle powszechnie uznanych modeli zarządzania wiedzą – nie dają pewności, że zostanie osiągnięty modernizacyjny cel planowanej regulacji.
Expert Support for the Judiciary from the Perspective of Knowledge Management
The paper examines expert support for the judiciary in the context of the proposed assumptions of the Act on court experts, analysing them through the lens of knowledge management concepts. The aim of the study is to assess the extent to which the proposed regulatory solutions address contemporary challenges related to the quality of expert opinions, cooperation between courts and experts, and the effective use of expert knowledge in judicial decision-making. The research is based on a qualitative analysis of the draft assumptions and a comparative analysis with selected knowledge management models and best practices, including the classical framework developed by Davenport and Prusak and its later extensions. The article identifies regulatory and organisational gaps concerning, inter alia, the competency profile of court experts, communication standards, conflict of interest management, the use of digital technologies, and the retention and aggregation of knowledge derived from expert opinions. The findings indicate that the proposed assumptions focus primarily on procedural and formal aspects, while insufficiently addressing cultural, technological and systemic barriers, which may limit the reform’s modernisation potential. The author argues for complementing the proposed regulation with solutions supporting the full lifecycle of expert knowledge management within the judiciary.
Key words: court experts, judiciary, knowledge management, expert competencies, judicial digitalisation, artificial intelligence in courts
* Autor jest doktorantem w Szkole Głównej Handlowej w Warszawie, audytorem wewnętrznym IT w instytucji finansowej, ekspertem zewnętrznym pro bono Zespołu ds. Prawa Cywilnego Stowarzyszenia Sędziów Polskich IUSTITIA, ORCID: 0000-0001-6587-4372.
1 § 1 ust. 1 rozporządzenia Prezesa Rady Ministrów z 20.6.2002 r. w sprawie „Zasad techniki prawodawczej” (t.j. Dz.U. z 2016 r. poz. 283).
2 Zob. https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/reforma-przepisow-o-bieglych-sadowych
3 Zob. https://www.gov.pl/web/sprawiedliwosc/12-marca-2025-r
4 Podsumowanie 1,5 roku prac Ministerstwa Sprawiedliwości 13.12.2023–13.6.2025 r., Warszawa 2025, s. 9. Pismo Zastępczyni Dyrektora Biura Komunikacji i Promocji do autora z 22.5.2025 r., BK-VII.0820.205.2025.
5 Biegli Sądowi – Założenia Ustawy, Ministerstwo Sprawiedliwości, Warszawa 2024, s. 9.
6 Tamże str. 13.
7 E. Gruza, Ustawa o biegłych a jakość ekspertyz, w: Cieśla R. (red.), Badania dokumentów. Teoria i praktyka, Wrocław 2023, s. 54–56.
8 G. Edmond, Is reliability sufficient? The Law Commission and expert evidence in international and interdisciplinary perspective, w: The International Journal Of Evidence & Proof, 2012, Nr 16, s. 303–36.
9 R. Horne, J. Mullen, The Expert Witness in Construction, Oxford 2013, s. 8–9.
10 G. Horsman & B. Shavers (2022). Who is the digital forensic expert and what is their expertise? WIREs Forensic Science, 4(5), e1453, s. 5.
11 G. Kopczyński, Przewlekłość postępowania a konieczność zasięgnięcia opinii biegłego w sprawach karnych – uwagi de lege lata i de lege ferenda, w: Nowa kodyfikacja prawa karnego, t. LXVIII, Acta Universitatis Wratislaviensis, No 4231, Wrocław 2023, s. 49–50.
12 C.T. Parrott, T.M.S. Neal, J.K. Wilson,
13 S.L. Brodsky, Differences in Expert Witness Knowledge: Do mock jurors notice and does it matter? Nebraska Public Policy Center Volume 43, Nr 1, 2015, s. 77.
14 Ch. Ferguson, D. Milward, The Art of Science in the Canadian Justice System, Taylor & Francis, Boca Raton 2017, s. 17.
15 L. Hackman, Communication, forensic science, and the law. WIREs Forensic Sci. 2020; e1396, s. 7.
16 Standard 11.2. Skuteczne komunikowanie informacji oraz Standard 15.1. Informacja ostateczna z zadania (audytowego), w: Globalne Standardy Audytu Wewnętrznego, Instytut Audytorów Wewnętrznych IIA Polska, Warszawa 2025, s. 81, 116.
17 Np. art. 31 ustawy z 6.12.2006 r. o zasadach prowadzenia polityki rozwoju (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 198).
18 Zob. https://lsi2021-ekspert.slaskie.pl/ – portal rekrutacyjny ekspertów Funduszy Europejskich na lata 2021–2027 Województwa Śląskiego.
19 V. Harsági, Framing the Structure of Court Systems from a Case Management Perspective, w: P.C.H. Chan (red.), C.H. van Rhee, Civil Case Management in the Twenty-First Century: Court Structures Still Matter, Seria: Ius Gentium: Comparative Perspectives on Law and Justice, Springer, Singapur 2021, s. 163.
20 Art. 8 oraz art. 24 ustawy z 14.6.1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572).
21 Art. 76 ustawy z 21.11.2008 r. o służbie cywilnej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 409).
22 § 4 oraz § 18 Zarządzenie Nr 70 Prezesa Rady Ministrów z 6.10.2011 r. w sprawie wytycznych w zakresie przestrzegania zasad służby cywilnej oraz w sprawie zasad etyki korpusu służby cywilnej (M.P. z 2011 r. Nr 93, poz. 953).
23 K. Heilbrun, A. NeMoyer, Ch. King, M. Galloway, Using Third-Party Information in Forensic Mental-Health Assessment: A Critical Review, Court Review: The Journal of the American Judges Association 541, 2015, s. 32.
24 Art 286 ustawy z 27.8.2009 r. o finansach publicznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1530, 1572, 1717, 1756, 1907, z 2025 r. poz. 39).
25 Rozporządzenie Ministra Cyfryzacji z 12.10.2018 r. w sprawie wykazu certyfikatów uprawniających do przeprowadzenia audytu (Dz.U. z 2018 r. poz. 1999).
26 F. Raitt, Emerging Science in Court, w: L Hackman, F. Raitt, S. Black, The Expert Witness, Forensic Science and the Criminal Justice Systems of the UK, Taylor & Francis, Boca Raton 2019.
27 Przykładowo w 2023 r. została wydana przez Międzynarodową Organizację Normalizacyjną – ISO – międzynarodowa norma ISO/IEC 42001 określająca wymagania dla systemu zarządzania sztuczną inteligencją (AI), a w 2025 r. został opracowany program certyfikacyjny przez Stowarzyszenie Audytu i Kontroli Systemów Informacyjnych (ISACA – Information System Audit and Control Association) audytorów AI: Advanced in AI Audit (AAIA).
28 T.H. Davenport, L. Prusak, Working Knowledge: How Organizations Manage What They Know, Harvard Business School Press 1998, s. 18–32.
29 S. Husain, J.-L. Ermine, Knowledge Management Systems: Concepts, Technologies and Practices, Emerald Publishing 2021, s. 37–38.
30 Tamże.
31 Zob. https://www.gov.pl/web/premier/projekt-ustawy-o-bieglych-sadowych-oraz-instytucjach-opiniujacych.
32 M. Siwanowicz-Suska, M. Kajalidis, D. Macyszyn, Dobre standardy w zarządzaniu systemami sztucznej inteligencji i automatycznego podejmowania decyzji w sektorze publicznym, Fundacja Moje Państwo, Warszawa 2022.
33 J.D. Gutiérrez, Guidelines for the use of AI systems in courts and tribunals, Organizacja Narodów Zjednoczonych do spraw Edukacji, Nauki i Kultury – UNESCO, Paryż 2025.