W czasie kampanii wyborczej do Sejmu i Senatu SSP „Iustitia” wraz z innymi organizacjami zaapelowała do komitetów wyborczych o debatę również na temat wymiaru sprawiedliwości¹. Jak wiemy, żadna znacząca debata nt. wymiaru sprawiedliwości w kampanii wyborczej się nie odbyła. (BP)

Szef Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Tomasz Arabski w piśmie z września 2011 r. skierowanym do wszystkich ministrów zwrócił się z prośbą w związku z wejściem w życie od dnia 1.1.2012 r. ustawy z 15.7.2011 r. o kontroli w administracji rządowej¹ o udzielenie wsparcia urzędom podległym i nadzorowanym. W wykonaniu powyższego Zastępca Dyrektora Biura Ministra Sprawiedliwości Anna Suska-Baranowska, zwróciła się w dniu 6.10.2011 r. do wszystkich Prezesów i Dyrektorów Sądów Apelacyjnych z pismem o treści:

„W załączeniu przekazuję pismo z dnia 27 września 2011 r. Szefa Kancelarii Prezesa Rady Ministrów Pana Tomasza Arabskiego, dotyczące wchodzącej w życie w dniu 01.01.2012 r. ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej, która określa m.in. zasady i tryb przeprowadzania kontroli działalności organów administracji rządowej, urzędów je obsługujących lub stanowiących ich aparat pomocniczy oraz jednostek organizacyjnych podległych tym organom lub przez nie nadzorowanych. Jednocześnie proszę o podjęcie działań mających na celu właściwe przygotowanie Państwa jednostek do wdrożenia przepisów ww. ustawy, jak również o poinformowanie w tym zakresie jednostek organizacyjnych Państwu podległych i przez Państwa nadzorowanych”.

Próba zaliczenia sądów powszechnych do administracji rządowej, wbrew konstytucyjnemu podziałowi władzy, spowodowała reakcję Zarządu „Iustitii” w postaci uchwały². (BP)

Nowym ministrem sprawiedliwości został Jarosław Gowin, filozof. Jak wiadomo nie wypowiadał się on praktycznie wcale na temat sądownictwa. Wypowiedział się natomiast Premier, który w expose zapowiedział zmianę uprawnień sędziów i prokuratorów wynikających ze stanu spoczynku. Szczegóły rządowych planów nie są na razie znane, jednak przeciwko ograniczeniu uprawnień związanych ze stanem spoczynku jako jedno z pierwszych zaprotestowało SSP „Iustitia” w uchwale zarządu z 21.11.2011 r.¹ Protestują również zgromadzenia sędziów – do dnia zamknięcia wydania uchwały podjęły Zgromadzenia Sędziów Apelacji w Gdańsku i Szczecinie oraz Sędziów Okręgu SO w Poznaniu i Bydgoszczy. (BP)

Jak wiadomo, prawnicy od kilkunastu miesięcy chcieli Okrągłego Stołu Wymiaru Sprawiedliwości, ale Minister Sprawiedliwości nie chciał. Nie chcieli politycy, dla których ustawy uchwalone z ich inicjatywy są bezbłędne i znakomite, a jedynym „problemem” są sędziowie i prokuratorzy, których trzeba poddać nadzorowi i ścisłej kontroli. Pozostało nam szukać rozmówców wśród tych, którzy chcą dostrzec prawdziwe problemy wymiaru sprawiedliwości i nie kierują się w swoim postępowaniu chęcią zyskania poklasku wyborców.

W tej sytuacji, nie oglądając się na polityków, zasiedliśmy do obrad Okrągłego Stołu Środowisk Prawniczych, który odbył się 22.10.2011 r. we Wrocławiu, w gościnnych progach Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii, który dla jego obrad udostępnił salę Rady Wydziału. W imieniu gospodarza otwierał obrady prof. Konrad Nowacki. Przedstawicielami uczelni, zabierającym aktywnie głos, byli też prof. Ryszard Jaworski i prof. Jacek Giezek, jednocześnie adwokat. Krajową Radę Sądownictwa reprezentowała prezes tamtejszego Sądu Okręgowego Ewa Barnaszewska, od lat zajmująca się w Radzie sprawą ustroju sądów.

Minister Sprawiedliwości odmówił udziału w obradach, odmówił też przysłania jakiegokolwiek przedstawiciela. Natomiast poważnie potraktował inicjatywę Prokurator Generalny, delegując prokuratora Andrzeja Stankowskiego, zajmującego się w Prokuraturze Generalnej sprawami legislacyjnymi i konstytucyjnymi.

W imieniu Naczelnej Rady Adwokackiej wypowiedziała się mec. Jagoda Danaszewska, Stowarzyszenie Sędziów Sądów Rodzinnych reprezentowała Ewa Litowińska-Kutera, w imieniu Stowarzyszenia „Komitet Obrony Prokuratorów” wystąpił prokurator Janusz Niziołek. Główni organizatorzy – Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” oraz Związek Zawodowy Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP – także mieli oczywiście swoich przedstawicieli przy stole: „Iustitia” – Prezesa Macieja Strączyńskiego, Wiceprezes Jolantę Korwin-Piotrowską i członka Zarządu Annę Adamską-Gallant, ZZPiPRP – przewodniczącego Mariusza Gózda i wiceprzewodniczącego Jacka Skałę.

Zgodność obecnych była niemal pełna. Wymiar sprawiedliwości w Polsce jest od lat w permenentnym kryzysie, spowodowanym złymi ustawami, uchwalanymi bez uwzględnienia opinii fachowców. Niski poziom zaufania do sądów i prokuratury wynika głównie z negatywnego obrazu tych instytucji, przedstawianego w mediach i ukazywanego przez polityków. Dowodzi tego fakt, że wśród osób, które z sądownictwem się nie zetknęły, poziom tego zaufania wynosi około 50%, a wśród tych, którzy z sądem się zetknęli, a więc znają go nie z relacji prasowych, ale z własnego doświadczenia, jest o wiele wyższy. Ponadto, nabór kadr sędziowskich nie sprzyja budowaniu zaufania, gdyż zawód sędziego nie jest „koroną zawodów prawniczych”, lecz obsadzany jest prawnikami o małym doświadczeniu. Władza sądownicza jest w Polsce lekceważona przez władze polityczne i nie jest traktowana jak równorzędna. Zmiany PrUSP nie przyniosą niczego dobrego, nie poprawią sytuacji. Ustawa o prokuraturze pochodzi z czasów socjalizmu, dawno już powinna być opracowana na nowo, prokuraturę należy osadzić w Konstytucji, nadać jej samodzielność budżetową, a Prokuratorowi Generalnemu nadać prawo inicjatywy ustawodawczej, albowiem proces rozdzielania Prokuratury i Ministerstwa Sprawiedliwości nie został do końca przeprowadzony. Specjalnością polską jest zaś psucie prawa i uchwalanie ustaw błędnych, poprawianych wielokrotnie od chwili uchwalenia, co nie znaczy, że na lepsze.

Obecni po postawieniu diagnozy stwierdzili, że konieczne jest kontynuowanie prac w zakresie bardziej konkretnym, prowadzącym już wprost do zmiany obecnie stosowanych rozwiązań. Nawet podawane były wprost przykłady zmian, jakie należałoby wprowadzić. Najczęściej były to propozycje nie nowe, znane wszystkim obecnym.

Najtrudniejsze jest oczywiście znalezienie sposobu na to, aby „ci, którzy Rzecząpospolitą władają”, zechcieli z prawnikami rozmawiać i chcieli wprowadzić reformy. Takie, które usprawnią wymiar sprawiedliwości, a nie takie, których głównym celem będzie jego podporządkowanie władzy wykonawczej. Aby zechcieli słuchać głosu fachowców. Aby uznali, że władza sądownicza jest władzą, i to równorzędną, a nie podrzędną. Aby przeczytali Konstytucję. Jeden sposób został zaproponowany i przyjęty entuzjastycznie. Był to wniosek Wiceprezes „Iustitii” Jolanty Korwin-Piotrowskiej, aby założyć federację polskich organizacji prawniczych, która byłaby wyrazicielem poglądów całego środowiska. Działania w tym celu już zostały podjęte¹. (ISI)

W listopadzie 2011 r. na stronach internetowych Ministerstwa Finansów ogłoszono projekt ustawy „okołobudżetowej”. Jego treść była, jeśli chodzi o sędziów i prokuratorów, zaskakująca: precz ze średnią krajową! Na zawsze. Wracamy do kwoty bazowej.

Projekt zakładał rezygnację ze średniej krajowej jako podstawy wynagrodzeń sędziów (przez zmianę PrUSP). Nie jednorazową: na stałe. W 2012 r. podstawą wynagrodzeń sędziów miała być nie średnia z II kwartału 2011 r. (wynosząca 3366,11 zł), ale wpisana do ustawy kwota 3197,85 zł. Jest to średnie wynagrodzenie z II kwartału 2010 r. Oznacza to, że w 2012 r. wynagrodzenia sędziów i prokuratorów w stosunku do średniej krajowej obniżone zostałyby o ponad 5%. Obniżenie nie miało mieć charakteru „jednorazowego i wyjątkowego”. W 2013 r. bowiem sędziowie nie mieli otrzymać na powrót normalnych wynagrodzeń, na podstawie średniej z 2012 r., tylko obliczone w oparciu o nową kwotę bazową (choć tej skompromitowanej nazwy projekt oczywiście nie używał). Ową kwotą bazową miała być zapisana w ustawie kwota 3197,85 zł „zwaloryzowana o wskaźnik waloryzacji”. Ów wskaźnik miał wynosić tyle, o ile wynagrodzenie w II kwartale 2012 r. (nieznane jeszcze) wzrośnie w stosunku do wynagrodzenia z 2011 r. (3366,11 zł). Obecnie jest to 5,26%. Zatem wynagrodzenia sędziów w 2013 r. byłyby wypłacane na podstawie kwoty 3197,85 zł przemnożonej przez nieustalony wskaźnik.

W latach 2008–2011 średnie wynagrodzenie w kraju rosło kolejno o 4,4%, 3,7% i 5,3% (dokładnie 5,26%) rocznie (2951,36 zł – 3081,48 zł – 3197,85 zł – 3366,11 zł). Cofnięcie o rok waloryzacji to obniżenie wynagrodzeń sędziów na stałe o owe 5,3% zwyżki w latach 2011–2012, niewątpliwie dlatego, że wzrost średniego wynagrodzenia między rokiem 2010 a 2011 był większy niż w poprzednich latach i bardzo „kłuje w oczy” rządzących. Waloryzacja wynagrodzeń sędziów w 2012 r. wynieść powinna od 360 do 650 zł miesięcznie (bez dodatku funkcyjnego). Minister Finansów chciał więc o tę kwotę obniżyć wynagrodzenia sędziów na zawsze, nie tylko na 2012 r. Taki sam efekt by osiągnięto, obniżając po prostu współczynniki wynagrodzeń. Oto, w jaki sposób faktycznie współczynniki wynagrodzeń zostałyby obniżone przez wprowadzenie tego mechanizmu:

Drugim ważnym powodem tego skomplikowanego zapisu był zapewne fakt, że używając zamiast średniej sprzed dwóch lat nowej „kwoty bazowej”, która będzie „waloryzowana”, rząd miał możliwość łatwiejszego manipulowania nią w kolejnych „wyjątkowych, jednorazowych” ustawach okołobudżetowych. Ta zmiana, zastosowana wobec sędziów i prokuratorów (w identycznej formie), ma dać budżetowi w 2012 r. „imponującą” kwotę 140 mln zł. Jest to tyle samo, ile rocznie Rzeczpospolita wypłaca, częściowo w formie nieopodatkowanej, „przedstawicielom Narodu”, a mianowicie posłom. Każdy z nich otrzymuje około 25 000 zł miesięcznie, częściowo wolnych od podatku. Tyle, że posłów jest zaledwie 460, a sędziów i prokuratorów razem około 15 000. Kwota ta to mniej niż 1% procent corocznej dopłaty z budżetu do KRUS¹.

Ostatecznie, Rada Ministrów przyjęła projekt pozostawiający mechanizm w dotychczasowej formie, jednak z zamrożeniem wynagrodzeń na 2012 r., w którym to roku podstawą ustalenia ma być średnia z II kwartału 2010 r., a nie z II kwartału 2011 r. Nie jest to jednak żaden powód do radości sędziów, wszak to, czego nie wdrożono w tym roku można zawsze uchwalić w roku następnym2.

W związku z wypowiedzią Pani Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Finansów Hanny Majszczyk, wygłoszoną w Sejmie w dniu 1.12.2011 r., a twierdzącą, że zamrożenie wynagrodzeń sędziów, które forsuje w Sejmie obecny rząd, będzie miało miejsce po raz pierwszy, Prezes „Iustitii” wydał oświadczenie stwierdzające, że jest to wypowiedź nieprawdziwa, mająca na celu wprowadzenie w błąd posłów i społeczeństwa³. Jeżeli tego rodzaju ustawa wejdzie w życie, SSP „Iustitia” podejmie działania, aby już w dniu 1.2.2012 r. każdy sędzia mógł wnieść do sądu pozew o wyrównanie wynagrodzenia za styczeń 2012 r., obniżonego wbrew art. 178 Konstytucji RP. I jeśli będzie trzeba, to tak co miesiąc. (ISI, BP)

„Iustitia” uzyskała po długich staraniach pokaźny grant z Komisji Europejskiej, określany jako grant „Criminal Justice”. Pierwotnie grant miał ruszyć już na początku roku, ale trafił do nas dopiero we wrześniu, z przyczyn nieleżących po stronie „Iustitii”. Warunki grantu są takie, że możemy z niego pokryć 80% wydatków na działalność, której grant dotyczy, a 20% pochodzić powinno z naszych środków. Grant ma szeroki zakres, bo umożliwia nam zrefinansowanie części wydatków już w tym roku dokonanych i pokrytych w całości przez „Iustitię” – spotkań, konferencji, niektórych kosztów organizacyjnych, kosztów wydawania Kwartalnika. Informacja o wydarzeniach związanych z grantem znajduje się na: http://www.iustitia.pl/content/view/740/257/. Z uwagi na to, że warunki grantu przewidują wydatkowanie środków w 2011 r. wszystkie wydarzenia finansowane z grantu musiały odbyć się do końca grudnia 2011 r. (BP)

W dniu 18.8.2011 r. Sejm uchwalił ustawę o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych¹, która wprowadza m.in. oceny sędziów, niezależnego od prezesa dyrektora sądu i likwiduje wymóg utworzenia w sądzie wydziałów innych niż cywilny i karny. Prezydent ustawę podpisał dzień po opublikowaniu w „Rzeczpospolitej” apelu sędziów o zawetowanie ustawy. (BP)

Oddział SSP „Iustitia” w Katowicach oraz Oddział SSP „Iustitia” w Suwałkach realizują projekty edukacyjne skierowane do uczniów szkół gimnazjalnych oraz ponadgimnazjalnych, których przedmiotem jest zapoznanie młodzieży z podstawowymi zasadami uczestnictwa w obrocie prawnym oraz funkcjonowaniem wymiaru sprawiedliwości w Rzeczypospolitej Polskiej. Mamy nadzieję, że w najbliższym czasie akcja ta zostanie podjęta także w innych oddziałach. (BP)