„– Mandat od wyborców pozwala na rządzenie, nie na łamanie Konstytucji” – napisał w komentarzu do „Dziennika Gazety Prawnej”¹ prezes Stowarzyszenia „Iustitia” Maciej Strączyński.

Zanim Sejm poprzedniej kadencji przyjął ustawę z 25.6.2015 r., XX Zwyczajne Zebranie Delegatów Stowarzyszenia „Iustitia”, które zebrało się w Zegrzu, podjęło uchwałę wyrażającą głęboki sprzeciw wobec planów zmian ustawy z 25.6.2015 r. o Trybunale Konstytucyjnym². Zwrócono w niej uwagę, że przyjęte rozwiązania prowadzą do dalszego upolitycznienia tego ważnego organu władzy sądowniczej. Krytykowano brak możliwości zgłaszania i oceny kandydatów przy wyborze sędziów przez środowiska prawnicze oraz wprowadzane ustawą obniżenie wymagań wobec kandydatów.

Już w nowej kadencji parlamentu Stowarzyszenie apelowało do prezydenta RP Andrzeja Dudy, żeby powstrzymał się od przyjęcia ślubowania od osób wybranych przez Sejm 2.12.2015 r. na sędziów Trybunału, do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny skarg dotyczących zgodności z Konstytucją RP ustaw z 25.6.2015 r. i uchwalonej już przez nowy Sejm z 19.11.2015 r.³ Zarząd Stowarzyszenia argumentował, że Trybunał jest jedynym organem do rozstrzygania takich wątpliwości.

Najostrzej Stowarzyszenie protestowało przeciwko zmianom w TKU, które ostatecznie Sejm przegłosował 22.12.2015 r.⁴ Oceniając już sam pierwotny projekt wnioskowało o odrzucenie go w całości. Zastrzeżenie sędziów budziło przede wszystkim wprowadzenie przepisu, że, co do zasady, Trybunał rozpatrywać ma sprawy w pełnym składzie, który liczyć ma 13 sędziów, a orzeczenia miały zapadać większością kwalifikowaną 2/3 głosów. Protestowano także przeciwko ekspresowemu trybowi, w jakim odbywa się wprowadzanie zmian o charakterze ustrojowym.

Opinię na temat projektu i poselskich poprawek Stowarzyszenie przedstawiło 23.12.2015 r. Oprócz podnoszonych wcześniej zastrzeżeń sędziowie wskazali także na przepis przewidujący, że rozprawa nie może odbyć się wcześniej niż po upływie 3 miesięcy od dnia doręczenia uczestnikom postępowania zawiadomienia o jej terminie, a dla spraw orzekanych w pełnym składzie – po upływie 6 miesięcy. Wszystkie te zmiany miały na celu paraliż prac Trybunału. Zarząd Stowarzyszenia zgłosił także zastrzeżenia w stosunku do przepisów umożliwiających wszczęcie postępowania dyscyplinarnego wobec sędziego Trybunału na wniosek Prezydenta RP lub Ministra Sprawiedliwości. Zdecydowany sprzeciw wzbudził projekt dotyczący możliwości złożenia z urzędu sędziego Trybunału przez Sejm. Wreszcie kwestionowano brak vacatio legis.

Stowarzyszenie nie ograniczało się tylko do krytyki rozwiązań poselskich. W ramach dyskusji nad modelem powoływania sędziów Trybunału przedstawiło swoje propozycje zmierzające do odpolitycznienia tego procesu i doprecyzowania jego zasad. Stowarzyszenie zaproponowało m.in. podwyższenie wymagań stawianych kandydatowi w zakresie wiedzy prawniczej, wprowadzenie zakazu kandydowania posłów, senatorów i wyższych urzędników państwowych, wprowadzenie możliwości zgłaszania kandydatów przez środowiska prawnicze i naukowe, wprowadzenie obowiązku niezwłocznego przyjęcia ślubowania od wybranego sędziego i dopuszczenie do złożenia go w formie pisemnej, a także sprecyzowanie daty rozpoczęcia kadencji sędziego.

W apelu z 18.12.2015 r. Zarząd Stowarzyszenia napisał: „Urzeczywistnianie zasad demokratycznego państwa prawnego jest podstawowym celem SSP »Iustitia« określonym w jego statucie. W sytuacji, gdy zasady te, a przede wszystkim Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej są łamane, Stowarzyszenie nie ma prawa milczeć”.

Kryzys wokół Trybunału Konstytucyjnego oraz możliwości i zakres wspólnego działania były tematem spotkania przedstawicieli sędziowskich stowarzyszeń. Odbyło się ono z inicjatywy Krajowej Rady Sądownictwa. Gospodarzy reprezentowali przewodniczący Dariusz Zawistowski, wiceprzewodniczący Krzysztof Wojtaszek oraz członek KRS i jej rzecznik Waldemar Żurek. W spotkaniu wzięli udział przedstawiciele: Stowarzyszenia Sędziów „Themis”, Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych w Polsce i Stowarzyszenia Sędziów Rodzinnych „Pro Familia”. Stowarzyszenie „Iustitia” na spotkaniu reprezentowali prezes Maciej Strączyński oraz wiceprezesi Jolanta Korwin-Piotrowska i Barbara Zawisza.

W sprawie kryzysu konstytucyjnego wokół TK wypowiedziało się także Porozumienie Samorządów Zawodowych i Stowarzyszeń Prawniczych, którego członkiem jest także Stowarzyszenie „Iustitia”, obecnie przewodniczące pracom Porozumienia. Przedstawiciele wszystkich polskich zawodów prawniczych zaapelowali wówczas do prezydenta RP o powstrzymanie się od przyjmowania ślubowania od nowych sędziów, aż Trybunał rozpozna wszystkie skargi złożone przeciwko ustawom, które go dotyczą.

Porozumienie zabierało głos w sprawie Trybunału już wcześniej, na swoim inauguracyjnym spotkaniu, jeszcze zanim Sejm poprzedniej kadencji dokonał wyboru pięciu sędziów na podstawie ustawy z 25.6.2015 r. Zwracano wówczas uwagę na niebezpieczeństwo pospiesznego przeprowadzenia procedury zgłaszania i oceny kandydatów oraz zastosowania kryteriów politycznych w wyborze sędziów. Krytykowano uniemożliwienie środowiskom prawniczym zgłaszania kandydatów.

Krytycznie o zmianach dotyczących Trybunału Konstytucyjnego wypowiedziała się także Krajowa Rada Sądownictwa oraz organy samorządu sędziowskiego: Zgromadzenie Ogólne Sędziów Apelacji Rzeszowskiej, Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów Apelacji Łódzkiej, Zgromadzenie Ogólne Sędziów Apelacji Szczecińskiej, Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Apelacji Katowickiej. Zgromadzenie Przedstawicieli Sędziów Okręgu w Bydgoszczy, Zgromadzenie Ogólne Sędziów Okręgu Sądu Okręgowego w Opolu, Zgromadzenie Sędziów Sądu Okręgowego w Koninie, Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Okręgu Sądu Okręgowego w Szczecinie. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

¹ M. Strączyński, Wygranie wyborów pozwala rządzić, nie łamać konstytucję, „Dziennik Gazeta Prawna” z 14.12.2015 r.

² Dz.U. z 2015 r. poz. 1064 ze zm.; dalej jako: TKU.

³ Ustawa z 19.11.2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Dz.U. poz. 1928 ze zm.

³ Ustawa z 22.12.2015 r. o zmianie ustawy o Trybunale Konstytucyjnym, Dz.U. poz. 2217.

„Projekt reformy prawa karnego, przyjęty w dniu dzisiejszym przez Radę Ministrów, został opracowany w tajemnicy i nigdy nie ujawniono go przedstawicielom środowiska sędziowskiego. Wbrew długoletniej praktyce nie przedstawiono go sędziom do konsultacji ani drogą służbową, za pośrednictwem prezesów sądów, ani przez skierowanie go do organizacji pozarządowych, w szczególności SSP »Iustitia«” – napisali w oświadczeniu prezes Maciej Strączyński oraz wiceprezesi Barbara Zawisza i Mariusz Królikowski. Projekt udostępniono do zaopiniowania dopiero po przyjęciu go przez Radę Ministrów, co jest niezgodne z wieloletnią praktyką, zgodnie z którą takie konsultacje odbywały się na etapie prac w ministerstwie.

Pomimo to Stowarzyszenie zadeklarowało przedstawienie możliwie szybko swojej opinii na ten temat. Opinia została sporządzona przez członków Zespołu ds. karnych i – z uwagi na obecny etap prac legislacyjnych – przesłana marszałkowi Sejmu.

We wstępie do opinii zauważono, że kardynalne zmiany w procedurze karnej, wprowadzone z dniem 1.7.2015 r., nie zostały jeszcze dostatecznie przetestowane w ramach sądowego stosowania prawa. Z uwagi na przepisy intertemporalne i upływ dopiero 7 miesięcy od wprowadzenia nowelizacji, nie da się jednoznacznie i kompleksowo wypowiedzieć o skuteczności i przydatności wprowadzonych zmian. Z teoretycznego punktu widzenia Stowarzyszenie popiera ideę kontradyktoryjności procesu karnego, natomiast praktyczne aspekty tej formuły nie mogą być aktualnie rzetelnie ocenione, bowiem zbyt mało postępowań w tym trybie zostało przeprowadzonych przez wszystkie instancje.

Proces stanowienia prawa winien zaczynać się od analizy efektywności obecnych rozwiązań prawnych i usunięcia ich mankamentów, a nie polegać na wstrząsaniu wymiaru sprawiedliwości kolejnymi „przewrotami” procesualnymi, burząc zasadę stabilności prawa, wyjątkowo potrzebną praktykom jego stosowania. Proponowane zmiany – w zakresie rozwiązań dotyczących modelu procesu karnego – wynikają zaś nie z takiej analizy, a są wynikiem motywacji politycznej.

Dostrzegając tę motywację Stowarzyszenie nie odniosło się zatem do proponowanego modelu procesu, uznając ewentualne składanie propozycji z góry za bezskuteczne. Poprzestaliśmy na odniesieniu się do konkretnych instytucji i przepisów. W tym zakresie część proponowanych rozwiązań jest słuszna i Stowarzyszenie optuje za ich wprowadzeniem¹.

Opinia ta została skrytykowana przez zwykle przychylnego sędziom adw. Andrzeja Tobolewskiego, który m.in. napisał „Są w rządzie ludzie, którzy bez względu na przekonania polityczne starają się prawo poprawić. Wrzucanie wszystkich poczynań do jednego worka jest krzywdzące². Odpowiedział mu Maciej Strączyński w kolejnym numerze gazety³ pisząc m.in. „Pan mecenas nie widzi lub nie chce widzieć, że to tylko pomylone cyferki, i cieszy się, iż ma o czym pisać”.

(IS, BP)

¹ Treść opinii dostępna na: www.iustitia.pl

² A. Tobolewski, Co jest z tą zmianą, Rzeczp. z 24.2.2016 r.

³ M. Strączyński, Do nieuważnego czytelnika, Rzeczp. z 5.3.2016 r.

Wstępne wyniki badania „Monitoring  stresu zawodowego w sądach i jego skutki zdrowotne” zaprezentowano na seminarium „Stres zawodowy w sądach powszechnych i jego skutki”, zorganizowanym przez Stowarzyszenie Zdrowa Praca.

Potwierdzają one stresogenny charakter pracy w sądzie: 58% badanych choruje przewlekle, 88% świadczy pracę, gdy powinno skorzystać ze zwolnienia lekarskiego (zjawisko tzw. prezentyzmu), 100% badanych odpowiedziało, że „bardzo trudno zasypia”, 40% źle śpi. Dotychczas osiągnięte wyniki badania nie pozostawiają wątpliwości, poziom stresu pracy w sądach jest niepokojąco wysoki, a sytuacja wymaga pilnych zmian systemowych. Anonimowe ankiety wypełniło 1400 osób, w tym urzędników, asystentów, referendarzy, kuratorów i pracowników administracyjnych.

Badano także, czy organizacja pracy w sądach sprzyja mobbingowi. Pod uwagę brano takie kryteria jak: obciążenie pracą, kontrolę nad pracą, klimat społeczny, styl przywództwa, kulturę organizacyjną i wiedzę o mobbingu. Na podstawie badania w polskich sądach powszechnych ryzyko wystąpienia mobbingu oceniono na 66%.

Wniosek z badania: organizacja, w której odnotowuje się tego rodzaju wyniki badań psychologiczno-socjologicznych, wg ekspertów, nie jest zdolna do normalnego funkcjonowania. Raport z zakończonego badania ma szansę stać się podstawą do dalszych działań, w tym z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

Stowarzyszenie „Iustitia” przedstawiło, na prośbę podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości Łukasza Piebiaka, swoje propozycje zmian ustawy z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych¹.

Zadanie było o tyle prostsze, że na przestrzeni ostatnich lat Stowarzyszenie wielokrotnie przedstawiało już swoje stanowiska w tej sprawie. Wśród założeń podstawowych znalazły się: wprowadzenie jednolitego prawa ustrojowego dla sądów powszechnych, administracyjnych, wojskowych i Sądu Najwyższego, określenie w ustawie reprezentacji dla całej władzy sądowniczej, wprowadzenie odrębności budżetowej sądów powszechnych, powierzenie nadzoru administracyjnego nad sądami powszechnymi Pierwszemu Prezesowi Sądu Najwyższego, docelowe wprowadzenie stanowiska „sędziego sądu powszechnego” oraz wprowadzenie zasad wyboru do KRS sędziów sądów powszechnych bez podziału na apelacyjnych i pozostałych. Pozostałe propozycje to m.in.: zerwanie podległości służbowej między sądami okręgowymi i apelacyjnymi, większy udział samorządów sędziowskich w powoływaniu prezesów sądów, zmiany warunków powoływania do służby sędziowskiej oraz postulaty natury socjalnej i organizacyjnej. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

„– Panie Pośle, radzimy Panu dogłębnie zapoznać się z Konstytucją RP, w szczególności z jej rozdziałem VIII oraz poznać takie ustawy, jak prawo o ustroju sądów powszechnych czy ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa, włącznie z przeanalizowaniem, jakich zmian dokonali w nich politycy na przestrzeni ostatnich piętnastu lat” – napisali w liście do Pawła Kukiza prezes Stowarzyszenia „Iustitia” Maciej Strączyński i wiceprezes Barbara Zawisza. Ich list był reakcją na jego obraźliwe słowa, które padły pod adresem sędziów i prokuratorów w programie „Kropka nad i”. Poseł nazwał ich „mafią”. Jednocześnie nie potrafił podać żadnych przykładów na poparcie swoich oskarżeń. W odpowiedzi na ten list poseł na swoim profilu na Facebooku wytknął nieścisłości niektórych sformułowań w liście. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS, BP)