Sądy zakupiły 60 egzemplarzy 14 tytułów prasowych, które nie wiązały się bezpośrednio z funkcjonowaniem sądów. Wśród nich były m.in. „Świerszczyk”, „Kubuś i Przyjaciele” oraz „Bravo Sport” – Ministerstwo Sprawiedliwości na prośbę „Iustitii” udostępniło szczegółowy wykaz prasy zamawianej przez wszystkie 373 sądy powszechne w 2015 r. Ministerstwo przyznało, że nie prowadzono ustaleń, w jakim celu kupowane były te czasopisma. To ważne, bo można domniemywać, że pisma te nabywano na potrzeby specjalnych pokoi do przesłuchiwania dzieci i młodzieży. Stowarzyszenie wystąpiło do ministerstwa o wykaz po bulwersującej wypowiedzi Wiceministra Patryka Jakiego, który w studiu telewizyjnym Polsat News kpił, że „do tej pory sędziowie kupowali za publiczne pieniądze »Bravo Sport«, świerszczyki i Kot i Pies”. Ciekawe, że tego ostatniego tytułu w wykazie nie było. Co więcej, takie pismo nie istnieje. Sędziowie zaapelowali na przyszłość do Wiceministra Jakiego o większą odpowiedzialność za słowo. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

Zarząd „Iustitii” przyjął, w trybie uchwały, oświadczenie związane z wypowiedziami polityków najwyższego szczebla w tzw, „sprawie CBA”. Jak pamiętamy, m.in. prezydent i minister sprawiedliwości przy okazji decyzji o ułaskawieniu czterech oskarżonych w tej sprawie wygłosili wypowiedzi zarzucające sądowi kierowanie się motywacją polityczną, a przewodniczącemu składu orzekającego nieetyczne zachowania. Zarząd Stowarzyszenia wyraził „głębokie zaniepokojenie wypowiedziami najwyższych przedstawicieli władzy wykonawczej, dotyczącymi wymiaru sprawiedliwości i jej poszczególnych przedstawicieli”.

„– Podkreślić należy, że przedmiotowe orzeczenie wydał niezawisły sąd, którego decyzja zawsze podlega kontroli instancyjnej – nota bene zainicjowanej i nadal trwającej w tej sprawie. Nie ma żadnych przesłanek, by uznawać, że decyzja trzyosobowego składu orzekającego była motywowana politycznie. Postępowanie karne biegnie według terminarza regulowanego ustawami, nie zaś kalendarza wyborczego. (…) Nie jest możliwe, aby sądy powszechne w okresie wyborczym zawieszały swoją działalność, nie przeprowadzały rozpraw, nie wydawały wyroków i powstrzymywały się od ich uzasadniania. Ogłaszanie wyroków, czy też ich uzasadnień, musi odbywać się zgodnie z regułami kodeksowymi” – napisali sędziowie.

„– Sądy nie są wolne od krytyki i jak wszystkie instytucje publiczne podlegają ocenie obywateli. Ale ton wypowiedzi najwyższych osób w państwie i stosowanie wobec sędziego argumentów ad personam to już ingerencja w wymiar sprawiedliwości, od czego władza wykonawcza zobowiązana jest się powstrzymać” – głosi oświadczenie. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

Łukasz Piebiak, sędzia Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy, został powołany na stanowisko podsekretarza stanu 23.11.2015 r. Z chwilą powołania na stanowisko złożył rezygnację z członkostwa w Zarządzie Stowarzyszenia oraz z funkcji kierowniczych we wszystkich zespołach problemowych.

Z kolei sędzia Sądu Okręgowego w Suwałkach i prezes lokalnego Oddziału „Iustitii” Jacek Przygucki objął funkcję zastępcy dyrektora Departamentu Sądów, Organizacji i Analiz Wymiaru Sprawiedliwości. W związku z delegacją do ministerstwa dnia 2.2. br. Jacek Przygucki złożył rezygnację z członkostwa w Komisji Rewizyjnej Stowarzyszenia.

(IS)

Zgodnie z prawem ustawę, którą Trybunał Konstytucyjny uzna za częściowo niezgodną z Konstytucją, Prezydent RP może podpisać i skierować do promulgacji albo całą ustawę odesłać Sejmowi w celu wprowadzenia w niej zmian. Właśnie o skierowanie całej ustawy ponownie do Sejmu wystąpił do Prezydenta RP Andrzeja Dudy Zarząd Stowarzyszenia „Iustitia”. Chodzi o ustawę zmieniającą Prawo o ustroju sądów powszechnych znaną powszechnie jako „Lex Biernacki”¹.

Forsowana przez ministerstwo sprawiedliwości ustawa została zaskarżona do TK w trybie prewencyjnym przez Prezydenta RP Bronisława Komorowskiego. Wcześniej wzbudziła powszechny protest środowiska sędziowskiego i organizacji zajmujących się prawami obywatelskimi. Trybunał uznał za niezgodne z Konstytucją prawo ministra do żądania przedstawienia mu akt sprawy sądowej. Podobnie było z przepisami dotyczącymi prawa ministra do przetwarzania danych osobowych w ramach nadzoru nad sądami. Według orzeczenia minister ma prawo administrować danymi w ramach systemów teleinformatycznych, ale bez dostępu do danych wrażliwych.

Sędziowie wystąpili z wnioskiem do Prezydenta o odesłanie całej ustawy do Sejmu, bo poza przepisami zakwestionowanymi przez TK także kilka innych rozwiązań tej nowelizacji budziło sprzeciw środowiska, w tym: zmniejszenie udziału sędziów rejonowych w zgromadzeniach, zmniejszenie uprawnień kolegiów sądów okręgowych, likwidacja „kilometrówek” dla sędziów rejonowych i wprowadzenie kary dyscyplinarnej w postaci obniżenia wynagrodzenia.

Na wniosek marszałka sejmowa Komisja Sprawiedliwości i Praw Człowieka rekomendowała zwrócenie Sejmowi ustawy z 20.2.2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych. O opinię w tej sprawie zwrócił się do marszałka Sejmu prezydent RP Andrzej Duda. Rekomendacja ta jest zgodna ze stanowiskiem Stowarzyszenia „Iustitia”. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

¹ Ustawa z 20.2.2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych oraz niektórych innych ustaw, druki sejmowe nr 2544 i 2680; dostępne na: www.sejm.gov.pl

Porozumienie Samorządów Zawodowych i Stowarzyszeń Prawniczych w drodze konsensusu przyjęło na styczniowym posiedzeniu dwa stanowiska, w tym jedno wspólnie z Rzecznikiem Praw Obywatelskich. Gospodarzem czwartego już spotkania był prezes Krajowej Rady Radców Prawnych Dariusz Sałajewski.

Pierwsze ze stanowisk dotyczy zasad tworzenia prawa w Rzeczypospolitej Polskiej. Wskazuje się w nim sześć podstawowych zasad, które w zgodnej opinii środowisk prawniczych powinny być zachowane przy tworzeniu prawa w państwie demokratycznym. Uczestniczący w spotkaniu sygnatariuszy Porozumienia Rzecznik Praw Obywatelskich dr Adam Bodnar podpisał się pod drugim przyjętym na spotkaniu stanowiskiem dotyczącym gwarancji demokratycznego państwa prawnego. Zwraca się w nim uwagę na konieczność stosowania się przez wszystkie organy władzy publicznej do fundamentalnych zasad ustroju politycznego Rzeczypospolitej zapisanych w rozdziale pierwszym Konstytucji RP. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

Na kolejnym posiedzeniu, w trakcie którego „Iustitia” była reprezentowana przez wiceprezes Barbarę Zawiszę i członka zarządu Hannę Kaflak-Januszko, przyjęto stanowisko dotyczące konieczności zwiększenia wynagrodzeń zasadniczych oraz liczby etatów asystentów sędziów i asystentów prokuratorów. Zwrócono w nim uwagę na potrzebę ustawowej regulacji, zwiększenia poziomu oraz stałej waloryzacji wynagrodzeń asystentów sędziów i asystentów prokuratorów.

Porozumienie przyjęło również stanowisko dotyczące zakresu zadań i budżetu Rzecznika Praw Obywatelskich.

(IS)

„– Władza sądownicza ma oparcie w Konstytucji RP, w której zapisane są gwarancje jej niezależności i równorzędnej pozycji wobec innych władz. Wszelkie zmiany, które mają zmierzać do uzależnienia władzy sądowniczej od władzy wykonawczej w jakiejkolwiek płaszczyźnie, będą naruszeniem Konstytucji” – napisał Zarząd Stowarzyszenia „Iustitia” w uchwale komentującej pojawiające się w mediach pomysły zmian ustawowych dotyczących wymiaru sprawiedliwości. Największe zaniepokojenie wywołały propozycje rozszerzenia nadzoru ministra nad sądami, powołania pozakonstytucyjnego organu mającego uprawnienia do karania sędziów oraz pomysł stworzenia pozakonstytucyjnego „super sądu”, który miałby rozpoznawać sprawy już osądzone przez sądy powszechne. Zarząd pozytywnie ocenił natomiast propozycję, aby wprowadzić zasadę, że na stanowiska sędziowskie powoływani są wyłącznie prawnicy z odpowiednim doświadczeniem zawodowym, uzyskanym w innych profesjach prawniczych. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

„– Pewnemu bogactwu rozwiązań normatywnych nie bardzo odpowiada praktyka” – mówiła prof. Ewa Łętowska. Według niej problemem jest już sam język prawniczy, bo prawnikom trudno jest oceniać coś, co jest płynne, co jest trwającym, zmieniającym się procesem. „– Prawo nie umie opisywać tego, co się staje, zmienia” – mówiła. Negatywny wpływ na orzekanie w sprawach o mobbing ma, zdaniem prof. Łętowskiej, także generalny zwrot w procedurze sądowej ku kontradyktoryjności.

Przepisy dotyczące mobbingu pojawiły się w Kodeksie pracy w 2004 r. Zgodnie z nim, mobbingiem jest działanie lub zachowanie dotyczące pracownika lub skierowane przeciwko pracownikowi, polegające na uporczywym i długotrwałym nękaniu lub zastraszaniu pracownika, wywołujące u niego zaniżoną ocenę przydatności zawodowej, powodujące lub mające na celu poniżenie lub ośmieszenie pracownika, izolowanie go lub wyeliminowanie z zespołu współpracowników.

„W ciągu dziewięciu miesięcy tego roku do Państwowej Inspekcji Pracy wpłynęło ok. 1200 skarg na mobbing” – poinformowała Anna Jaworska z PIP. Jak dodała, skargi były kierowane głównie przez osoby, które czuły się pokrzywdzone, rzadziej przez postronnych. Katarzyna Kędziora z Polskiego Towarzystwa Prawa Antydyskryminacyjnego mówiła natomiast, że obserwuje duży deficyt wiedzy na temat mobbingu czy dyskryminacji wśród prawników. Mówiła również o niejednolitym orzecznictwie dotyczącym roszczeń. Według niej sądy liczą szkody materialne, zaś bardzo niechętnie szacują rekompensatę za krzywdę moralną. Dodała, że takie oszacowanie miałoby charakter odstraszający, np. dla osób, które działają w warunkach recydywy. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

„– Sędziemu sądu powszechnego, który uzyskał zgodę prezesa sądu na zamieszkiwanie w innej miejscowości niż siedziba tego sądu oraz na korzystanie z prywatnego samochodu osobowego na przejazdy z miejsca zamieszkania do siedziby sądu, nie przysługuje zwrot kosztów przejazdów ponad kwotę ustaloną przez pracodawcę w wysokości niższej od stawek maksymalnych ryczałtów obowiązujących przy ustalaniu wysokości należności przysługujących z tytułu podróży służbowych, chyba że ustalona stawka ryczałtu nie gwarantuje zwrotu kosztów przejazdu w wysokości obejmującej cenę biletu na określone środki transportu” – orzekł 7-osobowy skład sędziów Sądu Najwyższego.

Sprawa dotyczy poprzedniego stanu prawnego (sprzed 1.1.2015 r.), kiedy to w każdym z okręgów wysokość stawki za kilometr dojazdu była określana odrębnie przez prezesa danego Sądu Okręgowego. Sędziowie z okręgu radomskiego uznali, że ówczesna wycena stawki kilometrowej na 41 groszy jest niewspółmierna do rzeczywistych kosztów eksploatacji pojazdów i nie zapewnia im warunków pracy i wynagrodzenia odpowiadającego godności urzędu zgodnie z art. 178 Konstytucji. Więcej na stronie internetowej Stowarzyszenia.

(IS)

Sędzia Łukasz Piebiak wziął udział w zagranicznym szkoleniu, chociaż jego przełożeni nie wyrazili na to zgody. Powodem odmowy miało być to, że wyjazd kolidował z wyznaczoną na dany dzień sesją. Sędzia jednak przed wylotem na szkolenie sesję odbył. Sprawa dotyczyła natomiast bardziej ogólnego zagadnienia niż sama zgoda na udział w szkoleniu. Chodziło bowiem o objęcie ochroną wynikającą z niezawisłości wszelkich czynności podejmowanych przez sędziów.

Sąd Najwyższy uniewinnił sędziego Łukasza Piebiaka od zarzutu wzięcia udziału w szkoleniach wbrew decyzjom odmownym Prezesa, uznając, że sąd I instancji nie ustalił, jakie przepisy sędzia naruszył. „– Odmowa wzięcia udziału w szkoleniu powinna być umotywowana. Prezes powinien konkretnie wskazać, dlaczego sędzia nie może wyjechać” – mówił sędzia SN Krzysztof Cesarz, przewodniczący składu orzekającego. Sąd Najwyższy podkreślił też, że sędzia nie musi pozostawać w gotowości do pracy, jak to jest w przypadku zwykłych pracowników. „– Sędzia musi się wywiązywać z obowiązków, jakie nakłada na niego ustawodawca” – tłumaczył sędzia Krzysztof Cesarz.

Z uzasadnienia pisemnego: „Taki zakaz nie tworzy powinności podporządkowania się mu przez sędziego, skoro zakaz nie odwołuje się do kolidujących ze szkoleniem obowiązków służbowych”¹. „Polecenie uprawnionego organu, mogące przybrać formę zarządzenia administracyjnego określającego liczbę spraw wyznaczanych miesięcznie na wokandy nie może mieć charakteru bezwzględnie obowiązującego, a jedynie zalecenia z pozostawieniem sędziom koniecznego marginesu swobody (za S. Dąbrowskim, Komentarz do art. 79 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych)”.

(IS)

¹ Wyrok SN z 26.2.2015 r., SNO 3/15, Legalis

„– Sędziów i sądy wciąga się dziś do samego epicentrum sporu, stawia pod pręgierzem, jako rzekomo przewodzących opozycji, utrudniających rządy, uzależnionych od partii czy skorumpowanych. Obawiałabym się instrumentalnego wykorzystania żywej w społeczeństwie niechęci do gwarancji niezawisłości sędziowskiej postrzeganej jako przywilej” – mówiła Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego Małgorzata Gersdorf na konferencji „Granice niezawisłości sędziów i niezależności sądów?” zorganizowanej przez Krajową Radę Sądownictwa w Warszawie.

„– Jeśli władza polityczna zdoła »uziemić« Trybunał Konstytucyjny, to będzie wtedy miała 10 tys. sędziów konstytucyjnych w tym kraju. Mam nadzieję, że tego pożałuje” – powiedział prezes Stowarzyszenia „Iustitia” Maciej Strączyński, odnosząc się do powszechnie komentowanej na konferencji sprawy prób sparaliżowania działalności Trybunału przez polityków.

W konferencji, oprócz polskich sędziów, udział wzięli także sędziowie zagraniczni, w tym m.in.: prof. Gerhard Holzinger, prezes Trybunału Konstytucyjnego Austrii, lord Geoffrey Vos, przewodniczący Europejskiej Sieci Rad Sądownictwa (ENCJ) oraz prof. Vigintas Visinskis, sędzia SA Litwy, członek Rady Sądownictwa.

(IS)