Obrady MEDEL w Polsce

W dniu 9.12.2017 r. w Krakowie odbyły się obrady Stowarzyszenia Europejskich Sędziów i Prokuratorów na Rzecz Wolności i Demokracji ­MEDEL1, poprzedzone konferencją „Zarządzanie sądami a dostęp do wymiaru sprawiedliwości” zorganizowaną przez Uniwersytet Jagielloński, m.in. przy współudziale SSP „Iustitia” oraz ­MEDEL. Podczas obrad wybrany został nowy Zarząd MEDEL. Jednym z jego członków została przedstawicielka naszego Stowarzyszenia sędzia Monika Frąckowiak.

Jednocześnie zdecydowano, że ustępujący członkowie Zarządu MEDEL (Gualtiero Michelini, Thomas Guddat, Dragana Boljevic, Dana Girbovan, Álvaro García Ortiz, Marie-Blanche Régnier) będą dalej wspierać nowy zarząd jako członkowie afiliowani.

(IS)

1 Całość sprawozdania dostępna na : http://www.iustitia.pl/informacje/2000-sprawozdanie-z-obrad-medel-w-polsce-oraz-tresc-deklaracji-krakowskiej

Opublikowano IUSTITIA 4(30)/2017, Sprawy bieżące | Skomentuj

Nowa Krajowa Rada Sądownictwa

W grudniu 2017 r. parlament uchwalił wysoce wątpliwe konstytucyjnie nowelizacje ustaw o KRS i SN. Uczynił to po wcześniejszym „sprawnym” również nocnym – procedowaniu, w którym uczestniczyli, a raczej któremu bezpośrednio przyglądali się przedstawiciele SSP „Iustitia”. Prezydent Andrzej Duda podpisał ustawy nowelizujące 20.12.2018 r. Pierwsza z ustaw wygasiła m.in. określone w Konstytucji RP kadencje sędziów członków dotychczasowej Rady, wprowadziła procedurę wyboru sędziów do Rady przez zasiadających w parlamencie polityków. Dnia 12.1.2018 r. Przewodniczący KRS, sędzia SN Dariusz Zawistowski złożył oświadczenie, w którym zrzekł się funkcji Przewodniczącego KRS z 15.1.2018 r., a więc przed wejściem w życie przepisów ustawy z 8.12.2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw. Jednocześnie Krajowa Rada Sądownictwa zwróciła się do wszystkich sędziów o niewyrażanie zgody na kandydowanie w wyborach członków KRS. Funkcję Przewodniczącej Rady objęła tymczasowo I Prezes Sądu Najwyższego – prof. Małgorzata Gersdorf, która ustąpiła z funkcji Przewodniczącej na ostatnim posiedzeniu Rady 3.3.2018 r.

Stowarzyszenie „Iustitia” oraz inne stowarzyszenia sędziowskie, organy samorządu sędziowskiego, organizacje obywatelskie apelowały do sędziów o odmowę udziału w procedurze wyborów do nowej Rady. Na kandydowanie zdecydowało się zaledwie 18 spośród ponad 10 tys. polskich sędziów.

Zarząd SSP „Iustitia” zwrócił się do nich z następującym apelem:

 

Koledzy Sędziowie,

Każda władza polityczna tworzy dla siebie przestrzeń do rządzenia i sprawowania swojego mandatu jak najdłużej w przyszłości. Obowiązki sędziego, którymi są wymierzanie sprawiedliwości i trwanie na straży prawa, pochodzą od Państwa. Każda władza swoje uprawnienia musi realizować z poszanowaniem Konstytucji RP, czerpiąc legitymację z jej ponadświatopoglądowego przesłania.

Dziś, w opinii największych autorytetów prawa, władza polityczna wprowadzając nowy kształt ustawy o KRS pogwałciła normy konstytucyjne. Uczy­niła to w sposób, który w języku politologów przybrał miano „dyktatury większości”.

Decydując się na kandydowanie do tak formowanego organu jesteście winni społeczeństwu odpowiedź na najważniejsze pytanie, które każdego dnia, przy każdej decyzji otwiera się przed sędzią: Czemu chcecie służyć? W imię jakich wartości chcecie uczynić siebie częścią politycznej machiny, działającej bez respektu dla kultury polskiego parlamentaryzmu i dialogu, wprowadzającej w zakresie KRS rozwiązania, na które nie dał zgody w Konstytucji nasz Naród?

Każdy z nas sędziów, zarówno tych działających w stowarzyszeniach sędziowskich, jak i będących poza nimi, jest przede wszystkim obywatelem RP. Na każdym z nas ciąży powinność jej umacniania i najwyższej dbałości o dobro wspólne. W rocie sędziowskiego ślubowania nie znajdziecie fraz o politycznej uległości i osobistych ambicjach. Znajdziecie w nim uniwersalną rację służby sędziego. Sens ciężkiej, pełnej wyrzeczeń pracy polskich sędziów. Także motywację do wielu ważnych działań społecznych i edukacyjnych, umacniających państwo prawa, jakim jest i ma pozostać nasza Ojczyzna.

Dlatego prosimy Was o ponowne rozważenie swojej decyzji. Prosimy o solidarność z sędziami, którzy w zdecydowanej większości nie zgodzili się wziąć udziału w tej niekonstytucyjnej procedurze. Zważcie na wymowę swojego postępowania – wobec Rzeczpospolitej, społeczeństwa i wartości, których musi strzec prawo: sprawiedliwości, wolności i demokracji. Jeszcze nie jest za późno.

Opublikowano IUSTITIA 4(30)/2017, Sprawy bieżące | Skomentuj

XXIII Zwyczajne Zebranie Delegatów SSP „Iustitia”

Zarząd SSP „Iustitia” podjął 24.12.2017 r. uchwałę o zwołaniu XXIII Zwyczajnego Zebrania Delegatów w dniach 9–11.2.2018 r. Początkowo planowano przeprowadzenie zebrania w kwietniu 2018 r., jednak przygotowywany przez rząd projekt ustawy o jawności życia publicznego wymusił przyspieszenie terminu. Procedowany projekt, w wypadku jego wejścia w życie, doprowadziłby do pozbawienia sędziów możliwości zasiadania w Zarządzie oraz Komisji Rewizyjnej SSP „Iustitia”. Aby tego uniknąć, konieczna była zmiana Statutu Stowarzyszenia, wykluczająca – nigdy zresztą niewykorzystaną możliwość prowadzenia przez Stowarzyszenie działalności gospodarczej.

W dniu 9.2.2018 r., podczas pierwszego dnia zebrania delegaci udzielili absolutorium wszystkim członków Zarządu, którzy uzyskali poparcie 91% 95% delegatów.

Podczas drugiego dnia obrad ogłoszono, iż honorowym członkiem Iustitii został prof. Adam Strzembosz. Prezes Stowarzyszenia prof. Krystian Markiewicz podkreślił, że postawa profesora w trudnych czasach PRL, aktywne uczestnictwo w budowaniu nowego wymiaru sprawiedliwości w nowej wolnej Polsce oraz angażowanie się w obronę niezawisłości sędziowskiej i wolnych sądów w ostatnich latach sprawiają, że stał się on wielkim autorytetem prawniczym i moralnym dla sędziów.

Zebranie Delegatów rozpoznało też odwołanie podsekretarza stanu w MS – sędziego Łukasza Piebiaka od uchwały Warszawskiego Oddziału Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” z 21.9.2017 r. o wykluczeniu z grona członków Stowarzyszenia. Delegaci z całego kraju, po zapoznaniu się z odwołaniem oraz stanowiskiem władz Oddziału Warszawskiego podjęli decyzję o nieuwzględnieniu odwołania Wiceministra Łukasza Piebiaka. W tajnym głosowaniu, na 133 delegatów, za usunięciem Łukasza Piebiaka z grona członków Stowarzyszenia opowiedziało się 114 delegatów, 13 było przeciwnych tej decyzji, a 6 wstrzymało się od głosu. W ten sposób decyzja Oddziału Warszawskiego stała się ostateczna.

Zebranie obradowało nad sprawami bieżącymi, dokonało zmian w statucie, podjęło m.in. uchwały następującej ­treści:

 

Uchwała programowa

XXIII Zwyczajnego Zebrania
Delegatów SSP „Iustitia”

9–11.2.2018 r.

XXIII Zwyczajne Zebranie Delegatów SSP „Iustitia” zobowiązuje Zarząd Stowarzyszenia do podejmowania działań, które przyczynią się do przywrócenia ładu konstytucyjnego w RP, a zwłaszcza właściwej pozycji ustrojowej organów władzy sądowniczej.

Oprócz elementów ustroju sądownictwa wskazanych w uchwale Nr 9 XXII Zwyczajnego Zebrania Delegatów z 2.4.2017 r. za kluczowe Zebranie Delegatów uważa w szczególności:

–    przywrócenie zgodnego z Konstytucją trybu wyboru sędziów do Krajowej Rady Sądownictwa przez sędziów w wyborach powszechnych, równych, tajnych i bezpośrednich;

–    zwiększenie udziału obywateli w funkcjonowaniu sądownictwa, w szczególności przez wprowadzenie sędziów pokoju, obowiązkowego wysłuchania publicznego kandy­datów na członków Krajowej Rady Sądownictwa i powołanie Rady Społecznej przy tej Radzie;

–    ustanowienie kompetencji samorządu sędziowskiego do wyboru prezesa danego sądu lub przedstawiania kandydatów na prezesa, czy też wiążącego opiniowania tych kandydatów;

–    likwidację hierarchicznego podporządkowania administracyjnego pomiędzy sądami różnego szczebla;

–    stworzenie warunków (także finansowych) do realizacji modelu „zawód sędziego koroną zawodów prawniczych”;

–    zapewnienie wszystkim sędziom sądów powszechnych dostępu do wszystkich stawek awansowych na jednakowych zasadach;

–    wprowadzenie takich zasad awansowania sędziów, które będą przejawem jednakowej troski o wszystkie szczeble i piony sądownictwa, w tym zniesienie stałych delegacji do sądów wyższego rzędu;

–    wprowadzenie odrębności budżetowej sądów powszechnych;

–    istotną poprawę warunków pracy i płacy pracowników administracyjnych w sądach, a także zwiększenie nakładów na infrastrukturę techniczną sądów;

–    likwidację rozwiązań prowadzących do dyskryminacji sędziów ze względu na płeć, w szczególności przywrócenie zasady, iż dalsze pełnienie służby przez kobiety, która ukończyły wiek progowy (60 lat), stanowi ich uprawnienie i nie zależy od zgody Ministra Sprawiedliwości.

Zebranie Delegatów zobowiązuje Zarząd do monitorowania, ewidencjonowania i nagłaśniania nadużyć Ministra Sprawiedliwości oraz podporządkowanych mu organów administracji sądowej, związanych z funkcjonowaniem sądownictwa, w szczególności w zakresie nieuzasadnionego wszczynania postępowań dyscyplinarnych wobec sędziów, ograniczania możliwości udziału sędziów w dyskursie publicznym, odwoływania z pełnionych funkcji, przenoszenia do innych jednostek, braku zgody Ministra Sprawiedliwości na dalsze pełnienie urzędu przez sędziów, którzy ukończyli wiek progowy, bez podania merytorycznego uzasadnienia.

Zebranie Delegatów upoważnia Zarząd do podejmowania działań statutowych wobec członków nieprzestrzegających statutu i uchwał Zebrania Delegatów, dotyczących zasadniczych wartości i celów Stowarzyszenia.

Opublikowano IUSTITIA 4(30)/2017, Sprawy bieżące | Skomentuj

Minister Sprawiedliwości – Prokurator Generalny w nadzwyczajnym trybie odwołał z funkcji ponad 130 prezesów i wiceprezesów sądów

Minister Sprawiedliwości Zbigniew Ziobro, realizując nadzwyczajne uprawnienia nadane art. 17 ust. 1 ustawy z 12.7.2017 r. o zmianie ustawy Prawo o ustroju sądów powszechnych, odwołał przed upływem ustawowo określonych kadencji ponad 130 prezesów i wiceprezesów sądów. Uczynił to bez zasięgania jakichkolwiek opinii środowiska sędziowskiego.

Na stronie www.iustitia.pl na bieżąco informujemy o zmianach przeprowadzanych w poszczególnych sądach.

Wielu odwołań dokonano w skandalicznej formie: jednozdaniowym pismem wysyłanym z Ministerstwa Sprawiedliwości często w piątkowe popołudnie – faxem, mailem lub przy pomocy kuriera składającego korespondencję na biurze podawczym sądu. W wielu wypadkach o fakcie odwołania zainteresowani dowiadywali się z mediów.

Liczne zgromadzenia ogólne sądów wyraziły dezaprobatę dla formy, podawanych rzekomych powodów odwołania prezesów oraz trybu wskazania ich następców

Do tej pory, co najmniej 6 z nowopowołanych prezesów zrezygnowało z otrzymanych stanowisk.

Co ciekawe w odpowiedzi na wniosek z 23.2.2018 r. o wskazanie pełnej listy prezesów i wiceprezesów sądów powszechnych i sądów wojskowych odwołanych w okresie od 12.8.2017 r. do daty pytania, ze wskazaniem sądu, z którego ich odwołano, podstawy prawnej, powodu oraz daty odwołania, pismem BM-II-082-219/18 Ministerstwo Sprawiedliwości zawiadomiło, że z uwagi na „bardzo obszerny zakres wniosku” potrzebuje dodatkowego czasu na rozpatrzenie wniosku. Ministerstwo stwierdziło, że dołoży wszelkich starań, aby udzielić odpowiedzi w nadzwyczajnym terminie 2 miesięcy, o którym mowa w art. 13 ust. 2 ustawy z 6.9.2001 r. o dostępie do informacji publicznej.

(IS)

Opublikowano IUSTITIA 4(30)/2017, Sprawy bieżące | Skomentuj

Pomoc dla kobiet-sędziów przenoszonych w stan spoczynku

Zmiana art. 69 § 1 ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych, uchwalona 12.7.2017 r.1 w połączeniu ze zmianą dokonaną w ustawie z 16.11.2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw2, która weszła w życie 1.10.2017 r., powoduje „automatyczne” przeniesienie w stan spoczynku kobiet – sędziów z chwilą ukończenia przez nie 60 r.ż.

Ustawą z 12.7.2017 r. dodano również do art. 69 § 1 ppkt b. Przepis ten oddał w ręce Ministra Sprawiedliwości decyzję w sprawie dalszego zajmowania stanowiska sędziego po ukończeniu określonego przez ustawę wieku.

Przepis art. 69 § 1 PrUSP w wersji obowiązującej od 1.10.2017 r. budzi zasadnicze wątpliwości natury prawno-konstytucyjnej i wydaje się sprzeczny z art. 33 Konstytucji RP. Pozostaje również w kolizji z art. 113 KP oraz stanowi naruszenie prawa UE, w tym m.in. Dyrektywy Rady 2000/78/WE, stanowi bowiem przejaw dyskryminacji ze względu na płeć.

Kobiety, które zostały objęte dyspozycją znowelizowanego art. 69 § 1 PrUSP przed dniem jego wejścia w życie mogły liczyć na to, że pozostaną w służbie sędziowskiej do ukończenia 67 r.ż. Tak nagłe obniżenie granicy wieku, z uzyskaniem którego obligatoryjnie ustaje służba sędziowska, zmusza kobiety do ostatecznego zaprzestania pracy, bez możliwości wcześniejszego zabezpieczenia, przede wszystkim ekonomicznego.

Z tej przyczyny Zarząd SSP „Iustitia” wraz z adwokatami Kancelarii Adwokatów Stańko i Partnerzy w Katowicach opracował projekt postępowania, w celu zarówno zablokowania niekorzystnych zmian, jak i występowania przez osoby poszkodowane z indywidualnymi roszczeniami do sądu. Działania te wspierane będą również przez Helsińską Fundację Praw Człowieka oraz eksperta z zakresu prawa pracy dr Urszulę Torbus – pracownika WPiA Uniwersytetu Śląskiego.

(IS)

1 Dz.U. z 2017 r. poz. 1452.

2 Dz.U. z 2017 r. poz. 38.

Opublikowano IUSTITIA 4(30)/2017, Sprawy bieżące | Skomentuj

Edytorial

Szanowni Czytelnicy,

Niniejszym numerem zamykamy rok 2017.

To był rok pełen ważnych dla polskiego sądownictwa wydarzeń. Nasz Kwartalnik śledził z uwagą zachodzące zmiany szumnie nazywane przez rządzących „reformą”. Dlatego tak wiele miejsca poświęcaliśmy kwestiom ustrojowym.

Nie inaczej jest w najnowszym numerze. Jego tematem uczyniliśmy zmiany w KRS. Piotr Uziębło opisał jak „reformowano” ten konstytucyjny organ, mający stać na straży niezależności sądów i niezawisłości sędziów. W dniu 6.3.2018 r. „słowo stało się ciałem”: Sejm wybrał 15 sędziów do KRS. Ten dzień zostanie zapamiętany, jako jeden z najsmutniejszych dni w historii polskiego sądownictwa. Nie tylko z uwagi na naruszenie Konstytucji przez pozbawienie sędziów możliwości wyboru swoich przedstawicieli w Radzie, ale ze względu na „przyłożenie ręki” przez część naszego środowiska do wdrożenia tej fatalnej zmiany.

Spór o to, kto powinien wybierać sędziów do KRS, pokazuje jak istotna jest interpretacja Konstytucji. W toku dyskusji – także z udziałem sędziów – rodzą się pytania: czy wszystkie możliwe interpretacje są równorzędne? czy możemy wskazać te, które już na pierwszy rzut oka rażą wadliwością?; czy jest coś takiego jak powszechna opinia o niekonstytucyjności jakiegoś przepisu? Jerzy Zajadło w swoim tekście porusza problem „wykładni wrogiej wobec Konstytucji”. Wskazuje on cztery podstawowe cechy tego niebezpiecznego dla systemu prawnego fenomenu, który nie akceptuje powszechnie uznanych paradygmatów prawoznawstwa, tworzy nowe, własne i dotychczas nikomu nieznane.

Bez względu na zawirowania wokół sądownictwa spowodowane zmianami legislacyjnymi naruszającymi delikatną równowagę pomiędzy władzami oraz decyzjami kadrowymi zakłócającymi funkcjonowanie sądów, sędziowie robią swoje: dzień po dniu starają się wymierzać sprawiedliwość. W naszej codziennej pracy potrzebujemy wsparcia merytorycznego. Mogą je zapewnić teksty publikowane w tym numerze, poświęcone kuratorowi dla spółki pozbawionej zarządu (Dorota Bugajna-Sporczyk), oznaczeniu sumy ubezpieczenia w umowie ubezpieczenia na życie i na dożycie z elementem inwestycyjnym (Michał Romanowski) czy też mediacji, jako alternatywie dla procesu karnego (Maria Julita Hartuna).

Warto też sięgnąć po wywiady z Prezesami NRA i KRRP. Zarówno adwokaci, jak i radcowie prawni wspierają sędziów w walce o praworządność. Prezes KRRP Maciej Bobrowicz wskazuje, że bez niezależnych prawników i sądownictwa nie ma demokracji. Jest autorytaryzm. Z kolei Prezes Jacek Trela stojący na czele samorządu adwokackiego uważa, że niezależność sądów i niezawisłość sędziów powinny być dla wszystkich oczywiste.

W aktualnościach znajdziecie informacje o najważniejszych wydarzeniach dotyczących sądów, w tym o odpowiedzi Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” na dokument nazwany „Białą Księgą w sprawie reform polskiego wymiaru sprawiedliwości”, który biały jest tylko z nazwy.

Dziękujemy Wam za kolejny rok spędzony z Kwartalnikiem i zapraszamy do dalszej wspólnej podróży.

Tomasz Zawiślak
Zastępca Redaktora Naczelnego

Opublikowano Edytorial, IUSTITIA 4(30)/2017 | Skomentuj

Prezydent Andrzej Duda niszczy państwo, zamiast je naprawiać1

Wyobraźmy sobie, że prezydent pewnego kraju proponuje ustawy, które usuwają z Sądu Najwyższego prawie połowę jego sędziów, przerywają konstytucyjnie określoną kadencję Prezesa SN i prawo powołania nowego Prezesa dają Prezydentowi, wreszcie, przerywają konstytucyjnie określoną kadencję Rady Sądownictwa, odpowiedzialnej za powoływanie sędziów. Z całą pewnością tak rażąco niekonstytucyjne rozwiązania spowodowałyby wielki opór społeczny i oskarżenia o zamach stanu. Tymczasem w Polsce, w której dokładnie taka sytuacja miała właśnie miejsce, propozycje Prezydenta są przyjmowane ze zrozumieniem. Dlaczego? Bo są postrzegane jako lepsze niż jeszcze bardziej niekonstytucyjne propozycje przedstawione wcześniej przez rządzącą partię Prawo i Sprawiedliwość. Dla zachowania obiektywizmu, ocena propozycji Andrzeja Dudy musi być jednak dokonywana w oderwaniu od poprzednich propozycji PiS. I tak oceniana, jest skrajnie zła.

Pierwszym proponowanym aktem prawnym jest ustawa o Krajowej Radzie Sądownictwa. Rozwiązania zawarte w projekcie tej ustawy utrzymują niezgodne z Konstytucją RP rozwiązanie, wcześniej proponowane przez PiS. Zgodnie z tym rozwiązaniem to nie sędziowie, ale posłowie wybierają sędziów – członków KRS. Przepisy polskiej Konstytucji wyraźnie wskazują, których członków KRS – nie sędziów – może powołać władza wykonawcza, a których członków władza ustawodawcza. W przypadku sędziów – członków KRS – Konstytucja RP nie wskazuje, kto ich powołuje, ponieważ jest oczywiste, że trójpodział i równowaga władz, uregulowana w art. 10 Konstytucji RP, wymaga, aby dokonywali tego sami sędziowie. To samo wynika z analizy prac przygotowawczych nad Konstytucją RP z 1997 r. Niemniej Prezydent, podobnie jak PiS, uznaje, że możliwe jest domniemanie kompetencji Parlamentu niewskazanej wyraźnie w Konstytucji RP.

Pozornym ulepszeniem sposobu wyboru sędziów – członków KRS jest propozycja Prezydenta, aby byli oni wybierani przez Sejm nie zwykłą, ale kwalifikowaną większością 3/5 głosów. Ta propozycja, zgłaszana przez Prezydenta już w lipcu, została uzupełniona o dodatkowe rozwiązanie. Ponieważ większość kwalifikowana może prowadzić do pata, jeśli posłom nie uda się uzgodnić ponadpartyjnego kandydata, Prezydent zaproponował, aby w takiej sytuacji to on wybierał sędziów – członków KRS. W tym miejscu Prezydent RP przedstawił chyba najbardziej kuriozalne rozwiązanie: stwierdził, że ma świadomość, że przyznanie jemu tej kompetencji byłoby naruszeniem polskiej Konstytucji, dlatego zaproponował… jej zmianę.

Propozycja ta dobrze ukazuje stosunek Prezydenta do Konstytucji RP – jeśli nie da się jej pogodzić z jego działaniami, nie działania trzeba zmienić, ale Konstytucję. Prezydent zdaje się nie rozumieć, że postanowienia Konstytucji RP nie są ozdobnikami, które można punktowo zmienić, ale mają charakter systemowy. Zmiana Konstytucji RP, dająca Prezydentowi wpływ na skład Rady odpowiedzialnej za powoływanie wszystkich polskich sędziów, nie byłaby drobną zmianą, rozwiązującą techniczny problem (który Prezydent sam spowodował), ale zmianą systemową, zaprzeczającą idei podziału władz.

Ponieważ, co było oczywiste, opozycja parlamentarna wykluczyła zmianę Konstytucji RP, Prezydent zaproponował nowe rozwiązanie pozwalające na uniknięcie pata w wyborach sędziów – członków KRS. Obecnie, w przypadku ich niewybrania, głosowanie nad kandydatami będzie się odbywać według zasady „jeden poseł – jeden głos”. W efekcie, większość sędziów – członków KRS i tak mianuje PiS. Najbardziej oburzającym elementem ustawy o KRS jest fakt, że przewiduje ona przerwanie konstytucyjnej kadencji członków Rady i ponowny, hurtowy wybór wszystkich jej członków według nowych zasad. Takie rozwiązanie umożliwi Sejmowi całkowitą wymianę składu KRS w krótkim czasie.

Druga z proponowanych ustaw, ustawa o Sądzie Najwyższym, jest równie zła, szczególnie ze względu na liczne niekonstytucyjne postanowienia. Rozpatrywane w zestawieniu z wcześniejszymi propozycjami PiS, rozwiązania proponowane przez Prezydenta wydają się mniejszym złem. Zamiast natychmiastowej wymiany wszystkich sędziów SN, Prezydent ustalił wiek emerytalny na poziomie 65 lat. Po osiągnięciu tego wieku sędzia przechodzi w stan spoczynku, chyba że Prezydent wyrazi zgodę na dalsze orzekanie. W efekcie około 40% sędziów SN straci w krótkim czasie swoje stanowiska. Dodatkowo, ponieważ I Prezes SN, Małgorzata Gersdorf, wkrótce osiągnie 65. rok życia, zostanie ona pozbawiona swojej funkcji przed końcem kadencji, mimo że Konstytucja RP gwarantuje, że kadencja ta trwa 6 lat. Projekt wprost przewiduje procedurę na wypadek przejścia Prezes w stan spoczynku i daje prawo Prezydentowi do powołania następcy. Jak widać, rozwiązania proponowane przez Prezydenta są jawnie niekonstytucyjne i fakt, że są nieco mniej niekonstytucyjne niż wcześniejsze propozycje PiS, nie czyni ich dobrymi.

Opublikowano IUSTITIA 3(29)/2017, Temat numeru | Skomentuj

Nagroda Václava Havla dla Murata Arslana1

W dniu 9.10.2017 r. podczas sesji plenarnej Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy w Strasburgu ogłoszono, że tegorocznym laureatem Nagrody Václava Havla został turecki sędzia Murat Arslan. Nagroda przyznawana jest corocznie przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy we współpracy z Biblioteką Václava Havla i Fundacją Karty 77 w uznaniu działań podejmowanych w obronie praw człowieka. Z uwagi na to, że Murat Arslan jest aresztowany, nagrodę w jego imieniu odebrała reprezentująca go adwokat Öykü Didem Aydın.

Murat Arslan, turecki sędzia, prezes niezależnego Stowarzyszenia Sędziów YARSAV od 29.10.2016 r. przebywa w areszcie, a wkrótce rozpocznie się jego proces o rzekomy udział w organizacji terrorystycznej, która miała przeprowadzić w Turcji nieudany zamach stanu w lipcu 2015 r.

Murat Arslan (1974) był prezesem Stowarzyszenia YARSAV od marca 2011 r. Zawsze stawał w obronie rządów państwa prawa w Turcji, reagował na nadużycia ze strony władz tureckich, zagrożenia dla praw i wolności obywatelskich, jak też osłabianie niezależności sądów. Nigdy nie milczał, głośno wyrażał sprzeciw wobec postępującej ingerencji władz w niezawisłość sędziowską i ograniczanie praw jednostek. Działał na różnych forach, poprzez media społecznościowe, publikacje prasowe, udział w konferencjach, seminariach, był też obserwatorem w procesach, w których sądzono przeciwników politycznych prezydenta Erdogana. Angażował się w działania organizacji pozarządowych, których celem było promowanie demokratycznych rządów państwa prawa w Turcji.

Murat Arslan uczestniczył wielokrotnie w zjazdach europejskich i światowych organizacji sędziów i prokuratorów. Za każdym razem mówił o coraz trudniejszej sytuacji w Turcji, nasilających się represjach i atakach władzy wykonawczej wymierzonych we władzę sądowniczą. Wielokrotnie apelował o reakcję ze strony społeczności międzynarodowej, ostrzegając, że niedługo może być na nią za późno.

Po nieudanym zamachu stanu w lipcu 2016 r. jedną z pierwszych decyzji wydanych przez rząd turecki było rozwiązanie stowarzyszenia YARSAV. Z kolei 23.7.2016 r., Murat Arslan oraz tysiące sędziów i prokuratorów zostało odwołanych ze swoich stanowisk. Potem nastąpiła fala aresztowań w związku z zarzutami udziału w organizacji terrorystycznej, która miała stać za nieudanym zamachem stanu w Turcji.

Nagroda Praw Człowieka im. Václava Havla została ustanowiona w marcu 2013 r. przez Zgromadzenie Parlamentarne Rady Europy, Bibliotekę Václava Havla oraz Fundację Karta 77 w formie trofeum, dyplomu oraz nagrody pieniężnej w wysokości 60 000 euro i przyznawana corocznie za „wyjątkowy wkład w dziedzinie obrony praw człowieka”.

(IS)

1 Źródło: http://monitorkonstytucyjny.eu/ar­chi­wa/1619

Opublikowano IUSTITIA 3(29)/2017, Sprawy bieżące | Skomentuj

Wizyta w Polsce Specjalnego Sprawozdawcy ONZ

W dniach 23–27.10.2017 r. przebywał w Polsce z oficjalną wizytą Diego García-Sayán1, Specjalny Sprawozdawca ONZ, oceniający wpływ kryzysu konstytucyjnego na skład, funkcjonowanie Trybunału Konstytucyjnego oraz konsekwencje wielowymiarowej reformy systemu sądownictwa. Podczas wizyty, która odbyła się na zaproszenie władz Polski, Diego García-Sayán spotkał się z przedstawicielami rządu, parlamentu, sędziami, prawnikami, adwokatami i prokuratorami, a także przedstawicielami społeczeństwa obywatelskiego, świata nauki, agend ONZ, organizacji regionalnych i kręgów dyplomatycznych. W jednym ze spotkań uczestniczyli także przedstawiciele ­Stowarzyszenia Sędziów Polskich „­Iustitia”. Podczas konferencji prasowej, która odbyła się 27.10.2017 r. w Warszawie Specjalny Sprawozdawca ONZ podzielił się swoimi wstępnymi obserwacjami, natomiast w czerwcu 2018 r. przedstawi Radzie Praw Człowieka ONZ w Genewie całościowy raport zawierający ostateczne ustalenia i rekomendacje dla Polski.

Zdaniem Diego García-Sayán: „Niezależność systemu sądownictwa oraz innych kluczowych standardów demokracji, takich jak trójpodział władzy, są obecnie zagrożone”. Reforma i modernizacja instytucji wymiaru sprawiedliwości to zasadny cel każdego rządu w każdym państwie. Wszelkie reformy winny jednak prowadzić do wzmocnienia, a nie osłabienia niezależności systemu sądownictwa”. Trybunał Konstytucyjny to pierwsza ofiara reformy. Trybunał nadal istnieje, ale jego niezależność oraz legitymizacja zostały w sposób istotny osłabione”.

Specjalny Sprawozdawca ONZ zaapelował do wszystkich sił politycznych, by w dobrej wierze przystąpiły do konstruktywnego dialogu w celu przywrócenia autorytetu Trybunału Konstytucyjnego oraz jego roli jako gwaranta nadrzędności Konstytucji.

„Zagrożone jest również funkcjonowanie Sądu Najwyższego. Podejmowane obecnie reformy mogą potencjalnie osłabić niezależność Sądu Najwyższego, jego zdolności do przestrzegania zasad trójpodziału władzy oraz obrony i promowania praw człowieka” – stwierdził w swoim oświadczeniu wydanym na zakończenie misji.

„Poważne obawy wzbudzają same rozmowy o tak istotnym akcie prawnym prowadzone za zamkniętymi drzwiami. Wszelkie działania ustawodawcze dotyczące nadrzędnego organu wymiaru sprawiedliwości powinny być przedmiotem otwartej i transparentnej debaty”.

Diego García-Sayán wyraził szczególne zaniepokojenie proponowanym obniżeniem obowiązkowego wieku emerytalnego sędziów SN: „Jeśli przepis ten wejdzie w życie, dojdzie do jawnego złamania zasady nieusuwalności sędziów. Około 40% sędziów zostanie zmuszonych do przejścia w stan spoczynku, wraz z Pierwszą Prezes Sądu Najwyższego” dodał.

(IS)

1 Nota prasowa dostępna na: http://www.unic.un.org.pl/specjalny-sprawozdawca/nota-prasowa:-polski-wymiar-sprawiedliwosci-zagrozony-twierdzi-ekspert-onz/3103; http://www.unic.un.org.pl/unic-activities/konferencja-prasowa-specjalnego-sprawozdawcy-onz-ds-niezaleznosci-sedziow-prawnikow-i-adwokatow/3100

Opublikowano IUSTITIA 3(29)/2017, Sprawy bieżące | Skomentuj

Perturbacje z dopuszczeniem do orzekania asesorów

W dniu 30.10.2017 r. Krajowa Rada Sądownictwa opublikowała komunikat1 o skutecznym złożeniu sprzeciwu wobec powierzenia obowiązków sędziego 265 asesorom, którzy 21.9.2017 r. złożyli ślubowanie przed Ministrem Sprawiedliwości.

W tej sytuacji zarząd SSP „Iustitia” 4.11.2017 r. wydał oświadczenie2 następującej treści:

„Stowarzyszenie Sędziów Polskich »Iustitia« wyraża zaniepokojenie losem 265 asesorów sądowych, którzy wskutek sprzeciwu Krajowej Rady Sądownictwa zostali, chociażby czasowo, pozbawieni możliwości wykonywania zawodu, do którego przez wiele lat się kształcili. To jednak nie decyzja Krajowej Rady Sądownictwa doprowadziła do krytycznej sytuacji w wymiarze sprawiedliwości, lecz wstrzymywanie przez Ministerstwo Sprawiedliwości od około dwóch lat konkursów na kilkaset stanowisk sędziowskich.

Decyzja Krajowej Rady Sądownictwa co do sprzeciwu wobec zajmowania przez konkretną osobę stanowiska asesora powinna być gruntownie przemyślana i tak też uzasadniona. Najwyższe organy odpowiedzialne za funkcjonowanie sądów: Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej, Krajowa Rada Sądownictwa oraz Minister Sprawiedliwości mają konstytucyjny obowiązek współpracy. Forum, na którym powinna się ona odbywać jest Krajowa Rada Sądownictwa, członkami której są m.in. Minister Sprawiedliwości i przedstawiciel Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Organy te powinny mieć na uwadze, że ich działania lub zaniechania wpływają na karierę zawodową asesorów, a przede wszystkim na prawo każdego obywatela do sprawnego i rzetelnego procesu.

Przepisy regulujące status aplikantów Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury były wielokrotnie nowelizowane, a niejasna treść kolejnych zmian jest jedną z przyczyn obecnej sytuacji. Za ten stan odpowiada władza polityczna.

Zwracamy się do Pana Ministra Sprawiedliwości i Krajowej Rady Sądownictwa o rozpoczęcie ­ przy udziale przedstawiciela Pana Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej i innych zainteresowanych ­ rozmów zmierzających do znalezienia rozwiązania, które zagwarantuje obywatelom pełnienie urzędu przez osoby przygotowane do tego należycie pod każdym względem, posiadające gwarancje niezawisłości i właściwości niezbędne do wykonywania służby asesora. Jeżeli jedyną przyczyną sprzeciwu był brak zaświadczeń, którymi asesorzy dysponowali, a jedynie ich nie złożyli wobec zapewnień swych przełożonych, że nie jest to konieczne, należy rozważyć możliwość ponownego rozpatrzenia sprawy na podstawie art. 45 ust. 1 ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa”.

W dniu 8.11.2017 r. odbyło się spotkanie Przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa SSN Dariusza Zawistowskiego z przedstawicielem Prezydenta RP w Radzie – Wiesławem Johannem, przedstawicielami asesorów oraz przedstawicielami Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia”. Na spotkanie zaproszono także Ministra Sprawiedliwości, który jednak nie skorzystał z zaproszenia.

Przedmiotem spotkania była sytuacja związana z podjętymi 30.10.2017 r. uchwałami Rady o wyrażeniu sprzeciwu wobec powierzenia asesorom, z listy przesłanej przez Ministra Sprawiedliwości, obowiązków sędziego.

Podjęte rozmowy zakończyły się sukcesem. Na posiedzeniu plenarnym 16.11.2017 r. członkowie Krajowej Rady Sądownictwa w tajnym głosowaniu podjęli decyzję w sprawie możliwości wykorzystania art. 45 ustawy o KRS w stosunku do 265 asesorów sądowych z listy przesłanej przez Ministra Sprawiedliwości, wobec których Rada wyraziła skuteczny sprzeciw. Artykuł ten mówi, że w przypadku ujawnienia nowych okoliczności dotyczących osoby wskazanej we wniosku o powołanie do pełnienia urzędu sędziego albo asesora sądowego, Rada może z urzędu lub na wniosek uczestnika postępowania ponownie rozpatrzyć sprawę. Wobec 255 asesorów Rada podjęła decyzję o możliwości wykorzystania art. 45 ustawy. Było to związane z faktem przedstawienia przez asesorów dokumentów, które powinny być podstawą podjęcia decyzji o mianowaniu na stanowisko asesora przez Ministra Sprawiedliwości. Dzięki temu pojawiła się możliwość oceny kandydatur zgodnie z kryteriami ustawowymi. Co do 252 asesorów Rada uchyliła pierwotne uchwały o sprzeciwie.

W dniu 23.11.2017 r. członkowie Stowarzyszenia Aplikantów i Absolwentów KSSiP złożyli sędziom – członkom Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” podziękowania za wyrazy wsparcia i solidarności wobec asesorów sądowych. W szczególności podziękowali za czynny udział zarządu SSP „Iustitia” w organizacji tzw. okrągłego stołu w sprawie asesorów sądowych w dniu 8.11.2017 r. Zauważyli, że postawa sędziów pozostanie w ich pamięci jako budujący przykład koleżeństwa i troski o dobro wymiaru sprawiedliwości.

(IS)

1 Sprzeciw dostępny na: http://www.krs.gov.pl

2 Treść oświadczenia dostępna na: http://www.iustitia.pl

Opublikowano IUSTITIA 3(29)/2017, Sprawy bieżące | Skomentuj