W dniach 15–16.3.2013 r. w Gdańsku zebrali się przedstawiciele europejskich stowarzyszeń sędziowskich i prokuratorskich zrzeszonych w ­MEDEL (Magistrats Européens pour la Démocratie et les ­Libertés, Europejscy Sędziowie i Prokuratorzy na rzecz Demokracji i Wolności) z Czech, Francji, Grecji, Hiszpanii, Niemiec, Polski, Portugalii, Rumunii, Serbii, Włoch i Turcji. Ponadto, w spotkaniu wzięli udział goście – przedstawiciele stowarzyszeń niezrzeszonych w MEDEL, tj. Bułgarii, Chorwacji, Gruzji i Mołdawii. Gospodarzami ze strony polskiej były Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” oraz Stowarzyszenie Prokuratorów Rzeczypospolitej Polskiej.

W czasie konferencji, przedstawiciele wszystkich stowarzyszeń w niej uczestniczących zaprezentowali raporty na temat aktualnej sytuacji wymiaru sprawiedliwości w ich krajach. Uczestnicy przekonali się, jak podobne mają doświadczenia, ile wspólnych problemów w relacjach nie tylko z władzą wykonawczą, ale i również w relacjach wewnętrznych w ramach wymiaru sprawiedliwości i instytucji z nim powiązanych (rady sądownicze, akademie sędziowskie itp.) występuje. Choćby na przykładzie Gruzji można przekonać się, jak szybko sytuacja może się zmienić w wyniku np. normalnego efektu demokracji, czyli aktu wyborczego. Tamtejsi sędziowie na konferencji zorganizowanej przez Stowarzyszenie Sędziów Polskich „Iustitia” w Warszawie w grudniu 2011 r. z optymizmem patrzyli w przyszłość dostrzegając szybką poprawę sytuacji wymiaru sprawiedliwości, będącego po latach sowieckich w opłakanym stanie. Dziś walczą np. przeciwko wprowadzeniu przepisów, które pozwolą specjalnym komisjom o bliżej niesprecyzowanym statusie dokonywać oceny wyroków w prawomocnie zakończonych sprawach i wznawiać w nich postępowania. Raporty zostaną udostępnione w postaci książki lub na stronie internetowej ­MEDEL i stowarzyszeń członkowskich.

W drugi dzień obrad uczestnicy przyjęli Deklarację Gdańską oraz Memorandum wzywające instytucje europejskie do opracowania i wdrożenia w całej Unii Europejskiej minimalnych standardów w odniesieniu do istotnych dla wymiaru sprawiedliwości kwestii, ograniczających swobodę polityków państw członkowskich do w zasadzie swobodnego ustalania reguł funkcjonowania sądów i prokuratur. Przyjęte dokumenty zostaną wkrótce opublikowane. (ISI)

W związku z rozbieżną interpretacją przepisów w sytuacji prowadzenia przez sędziego zajęć szkoleniowych, Zarząd SSP „Iustitia” zwrócił się do Krajowej Rady Sądownictwa w przedmiocie warunków wykonywania przez sędziów zajęć dydaktycznych. W wystąpieniu wskazano, że sytuacja taka, jak w Warszawie, gdzie Prezes SO nie poinformowała sędziów o stanowisku Ministerstwa Sprawiedliwości odmiennym od prezentowanego przez kierownictwo sądu, powinna zostać rozstrzygnięta przez KRS1. (BP)

¹ Pełen tekst stanowiska Zarządu dostępny na: www.iustitia.pl (skrócony link: bit.ly/ZlKeeD).

W 2012 r. do sądów powszechnych wpłynęło ponad 14 milionów spraw. Było to ponad 450 tys. więcej niż w 2011 r. i 4 miliony więcej niż w 2006 r. Sędziów obecnie jest mniej więcej tylu samo, co w 2006 r. Według Ministerstwa Sprawiedliwości, poprawie uległ za to tzw. wskaźnik opanowania wpływu, który w 2012 r. wyniósł 100,5, a więc załatwiono więcej spraw niż wpłynęło. Nie wiemy jednak, na ile „sztuczki ze statystyką”, polegające na ciągłych zmianach zasad jej prowadzenia (niedawno np. nakazy zapłaty zakreślano po prawomocności, od jakiegoś czasu już z chwilą wydania, ponadto zakreślono wszystkie spraw w likwidowanych sądach) zaciemniają rzeczywisty obraz sytuacji w sądach, bo powszechne odczucie jest dalekie od optymizmu. (BP)

Krajowa Rada Sądownictwa zorganizowała 21.2.2013 r. kolejne spotkanie robocze na temat upowszechniania wyroków ETPCz oraz uwzględniania tej problematyki w szkoleniach dla pracowników wymiaru sprawiedliwości.

Do udziału w spotkaniu zostali zaproszeni przedstawiciele Trybunału Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego, Naczelnego Sądu Administracyjnego, prezesi wybranych sądów apelacyjnych, okręgowych i rejonowych, przedstawiciele Ministerstwa Spraw Zagranicznych, Ministerstwa Sprawiedliwości, Krajowej Szkoły Sądownictwa i Prokuratury, Biura Rady Europy w Warszawie i stowarzyszeń sędziowskich. W imieniu SSP „Iustitia” wiceprezes Jolanta Korwin-Piotrowska wskazała, że organy administracji publicznej, w tym Ministerstwo Sprawiedliwości i Ministerstwo Spraw Zagranicznych, w swoich budżetach powinny planować środki na dotacje na rzecz organizacji pozarządowych w celu przeznaczenia ich na szkolenia dla sędziów z zakresu praw człowieka. W ponad dwudziestoletniej działalności SSP „­Iustitia” nie zdarzyło się, aby środki publiczne trafiły do naszego Stowarzyszenia i stanowiły źródło sfinansowania choćby jednego z licznych szkoleń, w tym obejmujących problematykę praw człowieka. W ocenie zarządu SSP „Iustitia”, istnieje ogromna potrzeba objęcia wszystkich sędziów sądów powszechnych gruntownym, rzetelnym i systematycznym szkoleniem z zakresu praw człowieka, takim, w które będą zaangażowane podmioty reprezentujące sferę publiczną i pozarządową. Dotychczasowe programy szkoleń są niewystarczające, zaś samo kierowanie do sędziów publikacji zawierających orzeczenia ­ETPCz w celu zapoznania się z nimi, nie prowadzi do przyswojenia problematyki praw człowieka w sposób sprzyjający stosowaniu EKPC w codziennej praktyce orzeczniczej. (BP)

Zarząd SSP „Iustitia” zwrócił się do Ministra Sprawiedliwości o podjęcie działań w sprawie sposobu realizowania przez niektórych dyrektorów sądów powszechnych uprawnień sędziów wynikających z art. 95 § 3 PrUSP, który przewiduje, że w razie uzyskania zgody na zamieszkiwanie poza siedzibą sądu, sędziemu przysługuje zwrot kosztów przejazdu z miejsca zamieszkania do siedziby sądu, na zasadach obowiązujących przy ustalaniu kosztów podróży służbowej (tzw. delegacji). Zarząd wywiódł, że różnicowanie przez dyrektorów sądów wysokości uznawanych kosztów przejazdów (w różnych sądach obowiązują różne stawki) powoduje dodatkowe obciążenie ekonomiczne niektórych sędziów, co ma bezpośredni wpływ na wysokość realnego wynagrodzenia za pracę1. (BP)

¹ Pełen tekst wystąpienia dostępny na: www.ius­titia.pl (skrócony link: bit.ly/X68Duo).

W dniu 5.2.2013 r. odbyło się trzecie już szkolenie dla dziennikarzy, organizowane przez SSP „Iustitia” we współpracy z Wydawnictwerm C.H. Beck. Sędziowie Ewa Stępień, Piotr Gensikowski, Wojciech Buchajczuk, Tomasz Posłuszny i prokurator Justyna Plechowska-Łukowska wyjaśniali w przystępny sposób, czy kara w zawieszeniu to jeszcze kara, co to jest okres próby i czy ktoś kontroluje skazanego w tym czasie, jakie zmiany kary mogą zajść w tzw. postępowaniu wykonawczym, jak sąd orzeka, jeżeli oskarżony uzgodnił karę z prokuratorem i kiedy sąd ma obowiązek zarządzić wykonanie zawieszonej kary, a kiedy nie może tego zrobić. (BP)

Pomimo negatywnej opinii Zgromadzenia Przedstawicieli Sędziów Okręgu Sądu Okręgowego w Gdańsku, Minister Sprawiedliwości w marcu 2013 r. powołał na Prezesa Sądu Okręgowego w Gdańsku sędziego Jarosława ­Banasika. Było to możliwe dzięki pozytywnej opinii Krajowej Rady Sądownictwa, przyjętej stosunkiem głosów 19 za, 1 wstrzymujący się. (BP)

W dniu 8.3.2012 r. na portalu informacyjnym „Wirtualna Polska” (wp.pl) pojawił się artykuł pt. „Wyższa grzywna za wyższy podatek”. Rozpoczynał się on od słów: „Rostowski zawarł układ z sędziami. Efekt? Za byle przewinienie przysolą nam teraz grzywnę”. W treści znalazł się zapis: „sędziowie mają skazywać Polaków na kary finansowe. To dlatego w budżecie zapisano, że w 2013 r. wpływy do budżetu z kar, grzywien, mandatów wzrosną aż o 1/4”. Dopiero z dalszej części tekstu można było wywnioskować, że owi „sędziowie” to w rzeczywistości… Komisja Kodyfikacyjna Prawa Karnego, a więc organ, który ani z sędziów się nie składa, ani ich nie reprezentuje.

Na powyższe enuncjacje zareagowała „Iustitia”, w imieniu której do wydawcy portalu wystąpił rzecznik prasowy Bartłomiej Przymusiński. W wyniku tej interwencji w dniu 12.3.2013 r. w treści artykułu pojawiło się oświadczenie:

„Wirtualna Polska S.A. wyraża ubolewanie w związku z użyciem w artykule »Wyższa grzywna za wyższy podatek« sformułowań, które mogły zostać zrozumiane niezgodnie z naszymi intencjami. Nie było naszym celem sugerowanie jakichkolwiek nacisków ze strony Ministra Finansów na sędziów w związku z orzekaniem kary grzywny. Zgodnie z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej, sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom”1. (BP)

¹ Poprzednia treść artykułu nie jest już dostępna w internecie. Natomiast obecna treść i oświadczenie „Wirtualnej Polski” dostępne są na: www.bit.ly/YOmLD0.

W toku prac Sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka opinię dla komisji sporządził prof. Bogusław Banaszak, uznany ekspert konstytucyjny. W opinii tej wyraźnie wskazano, że Konstytucja wymusza ustawową regulację struktury organizacyjnej i właściwości rzeczowej, miejscowej oraz instancyjnej sądów powszechnych i dopuszcza jedynie powierzanie do regulacji w drodze rozporządzenia organom władzy wykonawczej spraw szczegółowych. W razie jakichkolwiek wątpliwości co do zaliczenia danej sprawy do kategorii spraw szczegółowych obowiązuje zasada wyłączności
ustawy1. (BP)

¹ Pełen tekst opinii zamieszczony jest na: www.ius­titia.pl (skrócony link: www.bit.ly/YOfIdp).

Szeroko komentowanym w mediach wydarzeniem ostatnich dni była tzw. sprawa Państwa Bajkowskich, wobec których Sąd Rejonowy dla Krakowa-Podgórza w Krakowie orzekł o ograniczeniu władzy rodzicielskiej poprzez umieszczenie ich dzieci w domu dziecka. Postanowienie o ograniczeniu władzy rodzicielskiej nie jest jeszcze prawomocne, nadano mu rygor natychmiastowej wykonalności. Część polityków i dziennikarzy, jak zwykle to bywa, bez znajomości materiału dowodowego w sprawie, sformułowała wobec sądu oskarżenia o to, że jest to decyzja nieprzemyślana i błędna.

Gdy wyszło na jaw, że sąd opierał się na negatywnej dla rodziców opinii Rodzinnego Ośrodka Konsultacyjno–Diagnostycznego, postawiono w mediach zarzut, iż sąd oparł się tylko na jednej opinii. Wreszcie głos zabrał także Minister Sprawiedliwości Jarosław Gowin, który wypowiedział się, że odebranie dziecka rodzicom powinno być ostatecznością, jego biuro poselskie udziela pomocy rodzinie, a sprawę będzie obserwował skierowany przez niego wizytator. Wypowiedzi Ministra spowodowały reakcję Zarządu SSP „Iustitia”, który w stanowisku z 7.3.2013 r. wskazał, że międzynarodowe standardy ochrony praw człowieka wymagają, aby sąd rozstrzygający sprawę był niezawisły i bezstronny. Interwencje Ministra Sprawiedliwości w toczących się postępowaniach podważają wyżej wymienione zasady i w podobnych sprawach niejednokrotnie spotykały się z krytyką Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (np. orzeczenie ETPCz z 9.2.2012 r.1. Dalej w stanowisku Zarządu czytamy:

„W omawianej sprawie Minister Sprawiedliwości wyraził swój jednoznacznie negatywny pogląd o treści rozstrzygnięcia sądu, a ponadto – nie mając ku temu wyraźnej podstawy prawnej – zapowiedział, iż sprawa będzie toczyła się pod obserwacją sędziego wizytatora. Podkreślić należy, że sędzia wizytator nie jest sądem i jest obowiązany wykonywać polecenia z zakresu nadzoru administracyjnego, a zatem zlecenie mu przez Ministra Sprawiedliwości nadzoru nad konkretną sprawą jest formą ingerencji Ministra w tok postępowania. Zapowiadając te działania Minister Sprawiedliwości sprawia wrażenie, że usiłuje w ten sposób uzyskać rozstrzygnięcie zgodne z jego poglądem w tej sprawie, co stanowi formę nacisku na sąd, który będzie rozpoznawał odwołanie od orzeczenia sądu I instancji. Podejmowanie takich działań przez Ministra Sprawiedliwości pod wpływem mediów nie służy umacnianiu zaufania do sądów, lecz jedynie budowaniu własnej politycznej popularności.

Jednocześnie chcielibyśmy wskazać, nie odnosząc się do opisywanej sprawy, gdyż postępowanie sądowe w niej trwa, że rozstrzygnięcia sądów rodzinnych dotyczące m.in. sytuacji nazywanych w mediach »odebraniem dziecka rodzicom«, czy »umieszczeniem dziecka w domu dziecka«, zawsze wymagają wyważenia dobra dziecka w kontekście konkretnych okoliczności. Rozstrzygnięcia te są trudne i dlatego przed ich wydaniem sąd zasięga opinii kuratora oraz psychologów i pedagogów ze specjalistycznych placówek diagnostycznych. Nie jest zatem tak, jak sugeruje wypowiedź Ministra Sprawiedliwości, że następuje to w niejasnych okolicznościach. Należy mieć świadomość, że zarówno umieszczenie dziecka w domu dziecka lub rodzinie zastępczej, jak też pozostawienie go w niewłaściwym środowisku, mogą mieć wpływ na psychikę i bezpieczeństwo dziecka, zaś rolą sądu jest wybór takiego rozstrzygnięcia, które w jak największym stopniu posłuży dobru dziecka”.

Stanowisko SSP „Iustitia” spotkało się z krytyką tabloidowych publicystów, zarzucających, że środowisko sędziowskie broni przegranej sprawy i toczy wojnę z ministrem. Minister Sprawiedliwości zapowiedział natomiast zmiany w prawie, zmierzające do wpisania do Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zasady, że dziecko można odebrać rodzicom dopiero w ostateczności.

Służby prasowe Sądu Okręgowego w Krakowie starały się wyjaśnić dziennikarzom motywy orzeczenia i stopień trudności orzekania w tego typu sprawach. Krajowa Rada Sądownictwa nie zabrała głosu w sprawie. (BP)

¹ Sprawa Kinský przeciwko Czechom, skarga nr 42856/06, dostępne na: www.echr.coe.int.