Główna nagroda w plebiscycie Fundacji Court Watch Polska oraz „Rzeczpospolitej” – „Obywatelski Sędzia Roku”, przypadła sędziemu Jarosławowi Gwizdakowi, prezesowi Sądu Rejonowego Katowice-Zachód za „innowacyjny pomysł na edukację prawną maluchów z przedszkoli i wyjście naprzeciw niepełnosprawnym”. Nagrodę wręczono podczas konferencji podsumowującej 5-lecie programu „Obywatelski Monitoring Sądów”.

Wyróżnienia w plebiscycie przyznano sędziom Marcie Szczocarz-Krysiak i Krystianowi Markiewiczowi, autorom Apteczki Prawnej „Lex bez łez” oraz sędziemu Arturowi Ozimkowi, rzecznikowi Sądu Okręgowego w Lublinie. Wszyscy nagrodzeni są członkami Stowarzyszenia „Iustitia”.

Plebiscyt miał wyłonić sędziego: „który skutecznie zmniejsza dystans między trzecią władzą a społeczeństwem oraz wyróżnia się reprezentowaniem punktu widzenia obywateli w sądownictwie”. W Kapitule zasiadali m.in.: wiceprezes „Iustitii” Barbara Zawisza i rzecznik KRS Waldemar Żurek oraz członkowie Zarządu Fundacji Court Watch.

(IS)

Kolejne rezolucje dotyczące pogarszającej się sytuacji sędziów w Turcji i na Ukrainie to najważniejsze postanowienia plenarnych posiedzeń Europejskiego Stowarzyszenia Sędziów i Światowej Unii Sędziów, które odbyły się w Barcelonie w dniach 4–8.10.2015 r

W Turcji władze zaostrzyły represje wobec sędziów, m.in. wtrącono do więzienia kolejnego sędziego, a prezes tureckiego stowarzyszenia YARSAV i sędzia sprawozdawca w Trybunale Konstytucyjnym został usunięty z urzędu. Na Ukrainie władze z kolei zaproponowały nowe zmiany w ustawodawstwie, zgodnie z którymi sędziowie ukraińscy zostaną wszyscy usunięci z urzędu i będą musieli ponownie się o niego starać. Wprowadzono także w życie przepisy dotyczące lustracji sędziów.

Z posiedzeniem IAJ wiąże się nierozerwalnie praca grup tematycznych zwanych Study Commissions. W Barcelonie na szczególną uwagę zasługują wnioski zespołu zajmującego się kwestiami związanymi z przydziałem spraw, zarządzaniem referatem i wpływem statystyki na jakość orzecznictwa. Są one bowiem zbieżne ze staraniami Stowarzyszenia „Iustitia” o sprawiedliwy przydział spraw, redukcję nadmiernego obciążenia oraz walkę o to, aby dążenie do załatwienia jak największej liczby spraw, co ma zadowolić prezesów sądów, nie wpływało na jakość orzecznictwa.

W opracowaniu końcowym zaznaczono, że dążenie do zwiększenia liczby załatwianych spraw nie może wpłynąć na jakość wydawanych orzeczeń. Pomimo istnienia różnych systemów przydziału spraw (np. komputerowego, według kolejności wpływu, losowania numerów spraw itp.), większość z nich, przynajmniej z pozoru, stanowi sprawiedliwe obciążenie wszystkich sędziów. Trzeba jednak mieć na uwadze złożoność sprawy i różną ich wagę, co powinno prowadzić do uczciwej i dogłębnej analizy obciążenia poszczególnego sędziego. W przypadku stwierdzenia dużej liczby skomplikowanych spraw w referacie, należy podjąć decyzję o odciążeniu takiego sędziego. Taka sytuacja nie powinna natomiast prowadzić do próby wszczęcia postępowania dyscyplinarnego wobec takiego nadmiernie obciążonego sędziego. Ustalono także, że presja związana z załatwianiem jak największej liczby spraw w jak najkrótszym czasie nie może prowadzić do naruszenia niezawisłości sędziego i jego obowiązku rzetelnego rozpoznania sprawy.

(IS)

Zaczęło się od „Rzeczypospolitej”, która opublikowała statystyki dotyczące wykroczeń drogowych¹. Dane, z których miało wynikać, że spośród osób objętych immunitetem najwięcej wykroczeń drogowych popełniają sędziowie i prokuratorzy, podchwyciły media elektroniczne. Nikt jednak nie zadał sobie trudu porównania liczby wykroczeń do liczebności poszczególnych grup zawodowych. Tutaj sensacji już nie było – sędziowie popełniają wykroczenia drogowe trzykrotnie rzadziej niż parlamentarzyści.

– Fakt popełnienia wykroczenia drogowego jest w każdym wypadku naganny i w żaden sposób nie można go usprawiedliwiać – napisano w specjalnym oświadczeniu Zespołu Informacyjnego Stowarzyszenia „Iustitia”². Równocześnie podważono rewelacje mediów, stawiające sędziów w negatywnym świetle.

Jako osobny problem trzeba natomiast wskazać konstytucyjność ustawy z 10.7.2015 r. o zmianie ustawy o prokuraturze, ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora, ustawy o ochronie danych osobowych, ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, ustawy o Rzeczniku Praw Dziecka oraz ustawy – Prawo o ustroju sądów powszechnych³, która wprowadza m.in. możliwość zrzeczenia się immunitetu w zakresie wykroczeń drogowych przez posłów, senatorów, prokuratorów oraz sędziów. Ustawodawca nie wziął bowiem pod uwagę, że zgodnie z art. 181 Konstytucji RP sędziowie nie mogą zrzec się immunitetu zarówno w sprawach o przestępstwa, jak i o wykroczenia. Zarząd Stowarzyszenia „Iustitia” wcześniej opowiedział się za zmianą umożliwiającą sędziemu przyjęcie mandatu karnego, jednak w uchwale podkreślił, że bez zmiany Konstytucji RP nie można tego zrobić zwykłą
ustawą.

(IS)

¹ A. Łukaszewicz, Wykroczenia drogowe: sędziowie najczęściej łamią przepisy ruchu drogowego, Rzeczp. z 5.5.2014 r.

² Zob. Sędziowie jeżdżą gorzej niż politycy?, dostępne na: http://bit.ly/1OGl47l

³ Dz.U. poz. 1309.

Wyrok Sądu Najwyższego – Sądu Dyscyplinarnego z 26.10.2015 r.¹ nie pozostawia wątpliwości – jeżeli sędzia wywiązuje się ze swoich obowiązków służbowych, takich jak prowadzenie rozpraw czy pisanie w terminie uzasadnień, to nie ma podstaw, aby zakazać mu udziału w szkoleniu. Sąd Najwyższy rozpoznał sprawę dyscyplinarną Łukasza Piebiaka, sędziego Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy i członka Zarządu Stowarzyszenia „Iustitia”.

Sędzia Łukasz Piebiak wziął udział w zagranicznym szkoleniu, chociaż jego przełożeni nie wyrazili na to zgody. Powodem odmowy miało być to, że wyjazd kolidował z wyznaczoną na dany dzień sesją. Sędzia jednak przed wylotem na szkolenie sesję odbył.

Sprawa dotyczyła jednak bardziej ogólnego zagadnienia, niż sama zgoda prezesa na udział w szkoleniu – chodziło o objęcie ochroną wynikającą z niezawisłości czynności podejmowanych przez sędziów.

Sąd Najwyższy uniewinnił sędziego Łukasza Piebiaka od zarzutu uznając, że sąd I instancji nie ustalił, jakie przepisy naruszył. – Odmowa wzięcia udziału w szkoleniu powinna być umotywowana. Prezes powinien konkretnie wskazać, dlaczego sędzia nie może wyjechać – mówił sędzia SN Krzysztof Cesarz, przewodniczący składu orzekającego. Sąd Najwyższy podkreślił też, że sędzia nie musi pozostawać w gotowości do pracy, jak to jest w przypadku zwykłych pracowników. – Sędzia musi się wywiązywać z obowiązków, jakie nakłada na niego ustawodawca – tłumaczył sędzia Krzysztof Cesarz.

(IS)

¹ SNO 64/15, Legalis.

– Zapewnienie sądom i sędziom dostępu do pełnej informacji prawnej w naszej ocenie ma kluczowe znaczenie dla zagwarantowania obywatelom sprawnego i rzetelnego orzekania – napisał w liście do dyrektora Centrum Zakupów dla Sądownictwa prezes „Iustitii” Maciej Strączyński. Sędziowie poprosili Krajową Radę Sądownictwa oraz Ministerstwo Sprawiedliwości o monitorowanie przez te instytucje nowego przetargu już na etapie formułowania warunków zamówienia publicznego.

Działające w imieniu Ministra Sprawiedliwości krakowskie Centrum Zakupów dla Sądownictwa przez ostatnie 2 lata konsekwentnie ignorowało potrzeby środowiska sędziowskiego i zamawiało dla sądów oprogramowanie niezgodne z potrzebami. Chodzi o zubożone, ze względu na podyktowaną w przetargu cenę, oprogramowanie z systemem informacji prawnej (Lex ­Omega dla ­Sądów).

Dla sędziów jest to jedno z podstawowych narzędzi pracy. Nie powinno zatem dziwić, że „Iustitia” już po raz kolejny zaapelowała do dyrektora Centrum Zakupów o uwzględnienie rzeczywistych potrzeb wymiaru sprawiedliwości i zakup narzędzi informatycznych, które zapewnią sędziom możliwie pełen dostęp nie tylko do aktów prawnych, ale także do orzecznictwa i fachowej literatury prawniczej. Za najbardziej pożądaną można uznać sytuację, gdy sądy będą mogły korzystać z pełnych wersji obu funkcjonujących na rynku systemów informacji prawnej tj. Lexa (Wydawnictwo Wolters Kluwer) oraz Legalisa (Wydawnictwo C.H.Beck).

(IS)

Stowarzyszenie „Iustitia” negatywnie zaopiniowało projekt rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości zmieniającego rozporządzenie w sprawie stanowisk i szczegółowych zasad wynagradzania urzędników i innych pracowników sądów i prokuratury oraz odbywania stażu urzędniczego¹. Uznano, że nie rozwiązuje on problemu i przypomniano uchwały Stowarzyszenia oraz zgromadzeń sądów z całej Polski, popierające postulaty płacowe pracowników.

Projekt rozporządzenia proponuje podwyższenie o 25–70% górnych granic wynagrodzeń dla poszczególnych kategorii pracowników sądów oraz podwyższenia dolnych granic wynagrodzeń do wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę. Zdaniem sędziów, skutkiem takiego rozwiązania będzie: po pierwsze, zwiększenie dysproporcji płacowych pomiędzy pracownikami najlepiej i najgorzej zarabiającymi (w skrajnym przypadku – do 650%!); po drugie – zwiększenie i tak już znacznej dowolności w ustalaniu wynagrodzeń tych pracowników; a po trzecie i najważniejsze – brak realnych podwyżek wynagrodzeń dla pracowników najmniej zarabiających. Stowarzyszenie wezwało do „niezwłocznego, rzeczywistego i odczuwalnego podwyższenia wynagrodzeń wszystkich pracowników sądów, zwłaszcza w sądach, w których braki kadrowe są najbardziej dotkliwe”.

W przeddzień protestu pracowników sądów na ulicach Warszawy Zarząd Stowarzyszenia „Iustitia” podjął kolejną uchwałę, w której domagał się niezwłocznego uregulowania wynagrodzeń pracowników administracyjnych sądów i prokuratury na poziomie odpowiednim do ponoszonej przez nich odpowiedzialności oraz wymaganych od nich fachowości i zaufania publicznego.

Kolejne uchwały w tej sprawie podejmują także organy samorządu sędziowskiego. Najnowsze z nich to uchwały: Zebrania Sędziów Sądu Rejonowego w Zgorzelcu, Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Okręgu Siedleckiego, Zgromadzenia Ogólnego Sądu Okręgowego w Słupsku oraz Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Okręgu Sądu Okręgowego w Białymstoku².

(IS)

¹ Dostępny na: http://bit.ly/1NHJ2lN

² Uchwały dostępne są na: www.iustitia.pl.

W Suwałkach obecni byli m.in. sędzia Maria Teresa Romer, założycielka i wieloletnia prezes Stowarzyszenia, prof. Małgorzata Gersdorf, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego oraz dr Adam Bodnar, Rzecznik Praw Obywatelskich i oczywiście około 120 sędziów – członków „Iustitii”. Odczytano listy z życzeniami od przewodniczącego Krajowej Rady Sądownictwa i z Kancelarii Prezydenta. Z zaproszenia „Iustitii” nie skorzystał Minister Sprawiedliwości.

Obchody zaczęły się od uroczystej kolacji i balu. Następnego dnia odbyła się sesja jubileuszowa, po której nastąpił bardzo bogaty program kulturalny, w tym m.in. zwiedzanie Pokamedulskiego Zespołu Klasztornego w Wigrach i Dworu Miłosza w Krasnogrudzie, koncert Orkiestry Klezmerskiej Teatru Sejneńskiego, spektakl „Kroniki Sejneńskie” w wykonaniu aktorów tegoż Teatru oraz prezentacja lokalnej kuchni Suwalszczyzny. Dla chętnych przewidziano także wycieczkę do Wilna i Trok. Jubileusz został zorganizowany przez: Jacka Przyguckiego, prezesa Oddziału w Suwałkach oraz Beatę Faralisz, wiceprezes Oddziału w Olsztynie i Łukasza Piebiaka, który w zespole organizacyjnym reprezentował Zarząd Główny.

Na stronie internetowej Stowarzyszenia¹ dostępne są krótka historia „Iustitii”, relacja z obchodów jubileuszu, w tym także relacja wideo.

(IS)

¹ Zob. www.iustitia.pl.

Sąd Najwyższy na razie odroczył rozpoznanie sprawy i, mając poważne wątpliwości co do wykładni prawa, przedstawił zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu¹. To efekt pierwszej sprawy kasacyjnej o „kilometrówki” sędziów, czyli zwrot kosztów przejazdu do siedziby sądów na rzecz sędziów, którzy uzyskali zgodę na zamieszkiwanie poza miejscowością będącą siedzibą sądu i dojeżdżanie do miejsca orzekania własnym samochodem. „Iustitia” przygotowała wzory pozwów, które mogą być wnoszone przez sędziów pokrzywdzonych zaniżeniem wysokości stawek kilometrowych.

Sprawa dotyczy poprzedniego stanu prawnego (sprzed 1.1.2015 r.), kiedy to w każdym z okręgów wysokość stawki za kilometr dojazdu była określana odrębnie przez prezesa danego sądu okręgowego. Od 1.1.2015 r. stawki „kilometrówek” na terenie całego kraju zostały ujednolicone i obniżone do kwoty 30 groszy za kilometr, a zgodnie z nowelizacją PrUSP zwaną „Lex Biernacki”, prawa do zwrotu kosztów przejazdu mają zostać pozbawieni wszyscy sędziowie sądów rejonowych oraz sędziowie wyższych szczebli mieszkający w odległości do 20 km od siedziby sądu.

(IS)

¹ III PZP 5/15.

Dotychczas osiągnięte wyniki badania nie pozostawiają wątpliwości, że poziom stresu pracy w sądach jest niepokojąco wysoki, a sytuacja wymaga pilnych zmian systemowych. Anonimowe ankiety wypełniło 1400 osób, w tym urzędników, asystentów, referendarzy, kuratorów i pracowników administracyjnych. Niestety sędziów w tej grupie jest za mało, aby powstała reprezentatywna mapa i aby móc ukończyć badanie. Stąd apel „Iustitii” o wypełnianie ankiety.

Wstępne wyniki badania „Monitoring  stresu zawodowego w sądach i jego skutki zdrowotne” zaprezentowano na seminarium „Stres zawodowy w sądach powszechnych i jego skutki”, zorganizowanym przez Stowarzyszenie Zdrowa Praca. Potwierdzają one stresogenny charakter pracy w sądzie: 58% badanych choruje przewlekle, 88% świadczy pracę, gdy powinno skorzystać ze zwolnienia lekarskiego (zjawisko tzw. prezentyzmu), 100% badanych odpowiedziało, że „bardzo trudno zasypia”, 40% źle śpi.

Badano także, czy organizacja pracy w sądach sprzyja mobbingowi. Pod uwagę brano takie kryteria jak: obciążenie pracą, kontrolę nad pracą, klimat społeczny, styl przywództwa, kulturę organizacyjną i wiedzę o mobbingu. Na podstawie badania w polskich sądach powszechnych  ryzyko wystąpienia mobbingu oceniono na 66%.

Wniosek z badania: organizacja, w której odnotowuje się tego rodzaju wyniki badań psychologiczno-socjologicznych, według ekspertów, nie jest zdolna do normalnego funkcjonowania. Raport z zakończonego badania ma szansę stać się podstawą do dalszych działań, w tym z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy. Żeby tego dokonać potrzebni są jednak kolejni sędziowie, którzy zechcą wypełnić ankietę. Podajemy link do ankiety: https://www.badania.zdrowapraca.org/login.php?act=register&code=ae79c5.

(IS)

Do nabycia jest już publikacja „Ku lepszemu prawu – dyskurs nauki i praktyki. Uwagi na tle ostatnich zmian legislacyjnych w zakresie prawa cywilnego i procedury cywilnej” pod red. Ireneusza Kunickiego i Andrzeja Antkiewicza.

To wybrane wystąpienia i poszerzone referaty wygłoszone na konferencji „Aktualne projekty ustaw dotyczących zmian prawa spadkowego i procedury cywilnej”, która odbyła się w Toruniu w grudniu 2014 r. Jej organizatorem był toruński Oddział SSP „Iustitia”. Dyskutowano o rozwiązaniach legislacyjnych, które już wówczas weszły w życie lub niedługo później stały się obowiązującym prawem.

(IS)