Wybory samorządowe odbyły się, a zatem skompletowano wszystkie komisje wyborcze. Wbrew temu, co zarzuca się „Iustitii”, naszym celem nie było uniemożliwienie przeprowadzenia wyborów, a jedynie zwrócenie uwagi na nasze problemy poprzez tę – symboliczną – akcję. W istocie tak też się stało – pojawiło się szereg publikacji prasowych przedstawiających przyczyny naszego protestu.

W wielu okręgach wyborczych były problemy ze skompletowaniem składu komisji z powodu masowych odmów sędziów, co również jest czytelnym sygnałem narastającego wzburzenia środowiska. Akcja ta ukazała także, jak daleko idące są środki nacisku na sędziów w ramach nadzoru administracyjnego. W związku z powyższym Zarząd „­Iustitii” podjął w dniu 26.9.2010 r. uchwałę następującej treści:

Zarząd Stowarzyszenia Sędziów Polskich „Iustitia” wyraża swoje głębokie zaniepokojenie docierającymi do niego informacjami, że sędziowie są nakłaniani do wyrażania zgody na udział w komisjach wyborczych poprzez naciski i tzw. „polecenia służbowe” przełożonych.

Zarząd przypomina, że po ogłoszeniu akcji protestacyjnej „Iustitii” Minister Sprawiedliwości publicznie wyrażał stanowisko, iż z pewnością nie utrudni ona wyborów, a wśród sędziów znajdą się chętni, aby wszystkie stanowiska w komisjach obsadzić. Stosowanie wobec sędziów nacisków i wydawanie im poleceń dowodzi nieprawdziwości tej tezy. Jest przyznaniem się władzy wykonawczej do moralnej porażki i potrzeby sięgnięcia po argumenty siłowe. Gdyby chętnych sędziów było dosyć, naciski nie byłyby potrzebne. Stosowanie tego typu metod przypomina czasy PRL, kiedy to sędziowie byli przez przełożonych zmuszani do wstępowania do PZPR, udziału w wiecach i pochodach, a także udziału w komunistycznych pseudowyborach, aby stwarzać pozory poparcia społecznego dla totalitarnej władzy. Osoby odmawiające podporządkowania się tego typu „poleceniom” karano konsekwencjami w postaci co najmniej pozbawienia awansu służbowego za „niewłaściwą postawę społeczno-polityczną”.

Udział w komisjach wyborczych jest uprawnieniem sędziego. Ordynacja wyborcza zapewnia każdemu członkowi komisji, w tym sędziemu, prawo do ustąpienia z niej. Żaden przepis ordynacji wyborczej ani prawa o ustroju sądów powszechnych nie stanowi, że udział w komisji wyborczej jest służbowym obowiązkiem sędziego. Wydawanie sędziom w tym zakresie jakichkolwiek poleceń jest niedopuszczalne.

Państwowa Komisja Wyborcza wyraziła pogląd, że przewodniczącym komisji wyborczej może być sędzia z dowolnej miejscowości, niekoniecznie z okręgu wyborczego. Pogląd ten budzi nasze wątpliwości w świetle art. 19 ust. 1 ordynacji wyborczej. Skoro jednak został wypowiedziany, domagamy się powoływania do komisji wyłącznie tych sędziów, którzy wolę udziału w nich wyrażą bez jakichkolwiek nacisków, z własnego przekonania.

Oczekujemy zajęcia w powyższej kwestii stanowiska przez kierownictwo Ministerstwa Sprawiedliwości i jasnej deklaracji, czy stosowanie nacisków wobec sędziów w celu zmuszenia ich do udziału w komisjach jest zgodne z intencjami władzy wykonawczej. Oczekujemy też niezwłocznego zaprzestania nacisków i uszanowania decyzji wszystkich sędziów odmawiających udziału w komisjach, jak też nierepresjonowania tych, którzy odmówili już udziału w komisjach lub złożą rezygnację z udziału w nich.

Sędziom, którzy naciskom się oparli i pokierowali wyłącznie własnym przekonaniem, wyrażamy nasze najwyższe uznanie.

W całym kraju podczas zgromadzeń ogólnych sędziów trwa debata na temat znajdującego się już w Sejmie projektu zmian w PrUSP. W debacie tej biorą udział także członkowie „Iustitii” i okazuje się, że wszyscy sędziowie, nie tylko należący do Stowarzyszenia, podobnie oceniają rządowy projekt.

Jako pierwsze głos w sprawie zabrało Zgromadzenie Ogólne Sędziów Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp., które podjęło uchwałę o następującej treści:

My, sędziowie członkowie Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Okręgowego w Gorzowie Wlkp. popieramy inicjatywę zwołania Okrąg­łego Stołu Sądownictwa. Uważamy, że tak daleko idące zmiany ustawy ustrojowej, jakie proponuje się w projekcie przygotowywanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości, a w szczególności nieznana dotąd instytucja okresowej oceny pracy sędziów, nie mogą być wprowadzone wbrew stanowisku przedstawicieli władzy sądowniczej. Rozwiązania te będą przedwczesne, ponieważ w pierwszej kolejności Ministerstwo Sprawiedliwości powinno uporać się z problemami nierównomiernego obciążenia sędziów pracą i znacznego zróżnicowania warunków jej wykonywania. Wyrażamy też uzasadnioną obawę, że dalsze forsowanie systemu ocen okresowych i wprowadzenie go w obecnym kształcie stworzy możliwość niedopuszczalnego wpływania na niezawisłość sędziowską.

Zwracamy się do Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, Krajowej Rady Sądownictwa oraz Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, aby wspólnie podjęli wysiłek celem utworzenia kompetentnego zespołu, który wypracuje właściwy kształt Konstytucji dla sądów.

Podobne uchwały podjęło także już 15 innych zgromadzeń ogólnych sędziów (przedstawicieli sędziów) sądów okręgowych, t.j. w Poznaniu, Wrocławiu, Zamościu, Toruniu, Bydgoszczy, Olsztynie, Gliwicach, Słupsku, Legnicy, Krakowie, Warszawie, Katowicach, Lublinie i Piotr-
kowie Tryb. W uchwałach sprzeciwiano się również zmianom krzywdzącym aplikantów „starej” aplikacji sądowej (o ww. zmianach mowa powyżej).

Uchwały zgromadzeń zamieszczone są na stronie internetowej „Iustitii”. Czekamy na stanowisko kolejnych zgromadzeń.

W październiku 2010 r. okazało się, że w ostatniej chwili do projektu zmian w PrUSP, skierowanym pod obrady Rady Ministrów, wprowadzono niekorzystne zmiany dostępu do urzędu sędziego dla aplikantów sędziowskich „starej” aplikacji (tj. tych, którzy nie odbywali aplikacji w Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury).

Ministerstwo Sprawiedliwości zaproponowało, aby uchylić art. 65 ust. 3 ustawy z 23.1.2009 r. o Krajowej Szkole Sądownictwa i Prokuratury (Dz.U. Nr 26, poz. 157 ze zm.). W tej sytuacji egzaminowani aplikanci „starej” aplikacji sądowej mogliby starać się o powołanie na tych samych prawach, co osoby, które aplikacji sądowej nie odbyły, tj. po sześciu latach zatrudnienia w charakterze referendarza sądowego lub asystenta (obecnie muszą legitymować się dwuletnim stażem). Wymagany okres stażu na tych stanowiskach byłby dłuższy niż obowiązujący aplikantów rocznej aplikacji ogólnej w KSSiP, która zpewnością jest mniej wymagająca od trzyletniej „starej” aplikacji sędziowskiej (aplikanci aplikacji ogólnej w ­KSSiP muszą legitymować się pięcioletnim stażem). Z kolei aplikanci aplikacji sędziowskiej w KSSiP odbywają zajęcia teoretyczne przez dwa i pół roku, a następnie dwuletni staż na stanowisku asystenta i referendarza, więc wydłużenie okresów wymaganego stażu aplikantom „starej” aplikacji stawiałoby aplikantów sędziowskich z KSSiP w uprzywilejowanej pozycji. W dniu 7.10.2010 r. Zarząd „Iustitii” podjął uchwałę sprzeciwiającą się tym zmianom (dostępna na: http://www.iustitia.pl/content/view/629/74). Ostatecznie Ministerstwo Sprawiedliwości wycofało się ztej poprawki i do Sejmu trafił projekt pozostawiający ww. przepis bez zmian, trudno jednak przewidzieć, czy nie zmieni się to w toku prac
sejmowych.

W sierpniu 2010 r. faktycznie zakończyły się konsultacje projektu zmian w PrUSP zakładającego m.in. wprowadzenie ocen okresowych i zmiany w samorządzie sędziowskim.

Od tego czasu przedstawiciele „Iustitii” nie byli już zapraszani na jakiekolwiek rozmowy w tej sprawie. Projekt w dniu 26.11.2010 r. wpłynął do Sejmu i niewiele się różni od wersji przedstawionej nam na początku rozmów, stąd Zarząd „Iustitii” ocenił odbyte konsultacje jako pozorne. Z treścią projektu można zapoznać się na stronie internetowej Sejmu – numer druku 3655 (http://www.sejm.gov.pl). Warte zauważenia jest, że dołączono do niego projekt rozporządzenia wykonawczego w sprawie oceny pracy prokuratorów, a nie dołączono takiego rozporządzenia dotyczącego sędziów.

W dniu 14.12.2010 r. odbyło się pierwsze czytanie projektu w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka. Do przyjęcia wniosku o odrzucenie projektu zabrakło tylko jednego głosu. Komisja zarządziła wysłuchanie publiczne w dniu 11.1.2011 r. o godz. 12.00. Szersza relacja w następnym numerze Kwartalnika.

Do Prezesa Rady Ministrów – według szacunków „Iustitii” – trafiło ok. 1500–2000 czerwonych kartek od sędziów. Z uwagi na brak informacji z niektórych oddziałów są to dane szacunkowe. O przyczynach akcji pisaliśmy w poprzednim numerze Kwartalnika. Akcja była szeroko komentowana w mediach, w przychylnym tonie. Jej „happeningowy” charakter sprawił, że znalazła się nawet na czołówkach niektórych gazet.

Ukazała się publikacja „Sąd dla obywatela – alternatywne metody rozwiązywania sporów i rola sądów karnych” pod redakcją sędziów Anny Adamaskiej-Gallant i Jacka Przyguckiego. Książka zawiera materiały pokonferencyjne ze zorganizowanych w kwietniu i maju 2010 r. konferencji „Iustitii” w Lublinie i Białymstoku, które dotyczyły propozycji zmian w prawie karnym zaproponowanych na konferencji „Sąd dla obywatela” w listopadzie 2009 r. Jest to pierwsza pozycja z serii wydawniczej „Iustitia – Biblioteka”, której patronuje Kwartalnik „Iustitia”. Książkę mogli otrzymać ­uczestnicy XX-lecia Iustitii, trafi ona także do osób mających wpływ na proces legislacyjny.

Do Zarządu „Iustitii” docierają koleje sygnały w sprawie przeciążania sędziów nadmierną ilością spraw i próbami wyciągania konsekwencji dyscyplinarnych wobec tych, którzy wobec nadmiaru spraw nie są w stanie „podejmować bez zbędnej zwłoki” czynności w kilkuset sprawach jednocześnie.

Ponad rok temu zwróciliśmy się do Krajowej Rady Sądownictwa o wykładnię odpowiednich przepisów Kodeksu Etyki Sędziowskiej, i spotkaliśmy się z odmową i argumentacją, że problem jest „abstrakcyjny”. W listopadzie 2010 r. Zarząd zdecydował się wystąpić do KRS z kolejnym wnioskiem w tej sprawie, tym razem już odnosząc się do konkretnego stanu faktycznego, który był przedmiotem jednego z postępowań dyscyplinarnych. W postępowaniu tym obwinioną sędzię reprezentuje 3 obrońców z Zespołu ds. Monitorowania Postępowań Dyscyplinarnych i Immunitetowych.

Zebrania Członków oddziałów w Łodzi, Opolu i Płocku podjęły uchwały, w których krytycznie odnoszą się do ogłoszonej przez „Iustitię” akcji protestacyjnej – zarówno co do formy, jak i procedury ogłoszenia akcji.

Prezes „Iustitii” Maciej Strączyński w swoim komunikacie stwierdził m.in., że wszyscy członkowie „Iustitii”, którzy krytycznie oceniają stosowane obecnie formy protestu, mogą w każdej chwili zaproponować własne, być może lepsze sposoby zwrócenia uwagi na nasze postulaty, nie tylko płacowe, a decyzję o udziale w akcji każdy sędzia podejmuje samodzielnie. Dnia 11.12.2010 r. odbyło sie zebranie Zarządu z Prezesami Oddziałów, którego przedmiotem były m.in. te kontrowersje. Zebranie przebiegło w rzeczowej atmosferze. Zarząd uznał, że zebrania z zarządami oddziałów będą odbywać się dwa razy do roku, aby poprawić komunikację wewnątrz stowarzyszenia. Omówiono także przedstawiony przez Zarząd projekt zmian statutu.