W dniu 28.1.2014 r. Sąd Najwyższy w pełnym składzie podjął następującą uchwałę (BSA-4110-4/13):

1. W wydaniu decyzji o przeniesieniu sędziego na inne miejsce służbowe na podstawie art. 75 § 3 w zw. z art. 75 § 2 pkt 1 ustawy
z 27.7.2001 r. – Prawo o ustroju sądów powszechnych (t. jedn.: Dz.U. z 2013 r. poz. 427 ze zm.) Minister Sprawiedliwości nie może być zastąpiony przez sekretarza ani podsekretarza stanu.

2. Wykładnia dokonana w uchwale wiąże od chwili jej podjęcia.

Na tę uchwałę czekało wiele osób. Dotyczyło to szczególnie sędziów ze zniesionych z dniem 1.1.2013 r. sądów. Oczekiwania z nią związane były bardzo duże,
z powodu niezwykłej wagi przedmiotowego zagadnienia, a także autorytetu Sądu Najwyższego.

Dotychczas nie zostało ogłoszone uzasadnienie uchwały. Sąd Najwyższy obradował przy drzwiach zamkniętych. Nie przewidziano też jawności ogłoszenia, podczas którego mogłyby zostać przedstawione główne powody rozstrzygnięcia. Spowodowało to rozbieżne interpretacje uchwały, a zwłaszcza jej punktu 2. Dotyczą one szczególnie zasadności dalszego powstrzymywania się od orzekania przez tych sędziów, którzy podjęli taką decyzję po ogłoszeniu uzasadnienia uchwały SN
z 17.7.2013 r. (III CZP 46/13).

Należy przypomnieć, że od chwili, gdy sędziowie zaczęli składać oświadczenia o powstrzymaniu się od orzekania, Ministerstwo Sprawiedliwości podjęło szereg działań mających na celu zdyskredytowanie tej uchwały. Minister Sprawiedliwości Marek Biernacki wspomniał nawet o „decyzjach orzeczniczych Sądu Najwyższego demolujących wymiar sprawiedliwości”¹. Środowisko sędziowskie odebrało te działania jako próbę przerzucenia przez Ministerstwo Sprawiedliwości na barki sędziów skutków własnej nieudolności. Wskazywano, że wyrażana publicznie przez urzędników Ministerstwa krytyka uchwały stanowi podważanie autorytetu najwyższego organu władzy sądowniczej w Polsce². Przewodniczący Krajowej Rady Sądownictwa SSN ­Antoni Górski, także jako członek składu podejmującego uchwałę, w oświadczeniu z 30.1.2014 r.³ stwierdził, że zgodnie z jej treścią od 29.1.2014 r. ustały przyczyny, które mogły usprawiedliwiać powstrzymywanie się od czynności orzeczniczych przez sędziów przeniesionych przed tą datą do nowych sądów na podstawie decyzji podpisanych przez sekretarza stanu bądź podsekretarza stanu w Ministerstwie Sprawiedliwości. Głos zabrał także rzecznik prasowy Sądu Najwyższego SSN Piotr Hofmański⁴. Stwierdził on, że Sąd Najwyższy sanował nie tylko orzeczenia wydane przez sędziów wadliwie przeniesionych na nowe miejsca służbowe, ale także wadliwie podpisane akty przeniesienia. Nie jest zatem uzasadnione domaganie się od Ministra Sprawiedliwości, aby po podjęciu uchwały przez Sąd Najwyższy podpisał osobiście akty przeniesienia sędziów na inne miejsca służbowe, wydane przed 28.1.2014 r. Zwracając się do sędziów wyraził nadzieję, że w sytuacjach takich, jak ta wytworzona w wyniku reformy z 2012 r., zawierzą nie autorytetowi siły, ale sile autorytetu Sądu Najwyższego.

W dniu 24.1.2014 r. Sejm przyjął ustawę obniżającą wynagrodzenia sędziów za czas choroby do 80%¹.

Ustawa przewiduje zarazem, że sędzia zachowuje prawo do 100% wynagrodzenia, jeżeli nieobecność w pracy nastąpiła z powodu:

1)  wypadku przy pracy albo w drodze do pracy lub z pracy,

2)  choroby przypadającej w okresie ciąży,

3)  choroby powstałej w związku ze szczególnymi właściwościami lub warunkami wykonywania czynności sędziego,

4)  choroby spowodowanej przez inną osobę w wyniku popełnienia przez nią umyślnego czynu zabronionego, w związku z wykonywaniem czynności sędziego, stwierdzonego orzeczeniem wydanym przez uprawniony organ,

5)  poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz poddania się zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Ustawa przewiduje, że w razie ujawnienia u sędziego choroby, co do której zachodzi podejrzenie, że powstała w związku ze szczególnymi właściwościami
lub warunkami wykonywania czynności sędziego, prezes danego sądu kieruje sędziego do lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z urzędu
lub na wniosek sędziego.

Ustawa w żaden sposób nie rozwiązuje problemu braku zastępstw sędziów w czasie ich choroby i związanej z tym konieczności „odrabiania” chorobowego
po powrocie do zdrowia przez sędziego. Posłowie nie zdecydowali się także na ograniczenie własnych uposażeń w analogiczny sposób.

Ustawa trafiła do Senatu. Vacatio legis określono na 30 dni od dnia jej publikacji. (BP)

¹ Druk nr 1502, dostępny na www.sejm.gov.pl

W dniu 24.1.2014 r. Sejm uchwalił ustawę zmieniającą procedurę nominacji sędziów¹. Założeniem ustawy było skrócenie procesu obsadzania zwolnionych stanowisk sędziowskich. Ustawa przewiduje m.in. powstanie elektronicznego systemu zgłoszeń. W celu uniknięcia zgłaszania się przez kandydatów równocześnie na wiele stanowisk, wprowadzono zakaz zgłaszania się na więcej niż jedno stanowisko, obowiązujący aż do zakończenia procedury konkursowej wobec kandydata.
Przepis ten był przedmiotem krytyki Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów, a także SSP „Iustitia” jako nadmiernie restrykcyjny. (BP)

¹ Druk nr 1639, dostępny na: www.sejm.gov.pl.

Od 1.1.2014 r. – na mocy wygranego przetargu, organizowanego przez Centrum Zakupów dla Sądownictwa przy Sądzie Apelacyjnym
w Krakowie, wszystkie przesyłki sądowe przez 2 lata dostarczać będzie Polska Grupa Pocztowa.

Centrum Zakupów powstało z inicjatywy Ministerstwa Sprawiedliwości i od czasu jego istnienia Ministerstwo ogranicza możliwość dokonywania przez poszczególne sądy samodzielnych zakupów, argumentując to możliwością uzyskania niższych cen w zakupach grupowych dla wszystkich sądów. Przetarg na dostarczanie przesyłek sądowych miał tylko jedno kryterium rozstrzygnięcia, tj. cenę – kto spełniał warunki przetargu i zaoferował najniższą cenę, ten wygrywał. Początkowo wydawało się, że przetarg może wygrać jednak tylko Poczta Polska, gdyż w specyfikacji istotnych warunków zamówienia (SIWZ) wskazano, że operator powinien zapewnić urzędowy dowód nadania przesyłki, co w praktyce oznaczało, że warunek ten spełniał tylko tzw. operator wyznaczony, czyli Poczta Polska. Po odwołaniu firmy InPost, Krajowa Izba Odwoławcza nakazała wykreślenie tego wymogu z SIWZ, wskazując, że zbiorcze książki wysłanej korespondencji w sądach są takim dowodem. Otworzyło to drogę do startu w przetargu innym podmiotom. Dziennikarze ustalili, że zwycięskie odwołanie złożyła kancelaria prawna, w której wspólnikiem jest Mirosław Barszcz, doradca Ministra Sprawiedliwości, zatrudniony za kadencji Jarosława Gowina. Mirosław Barszcz wydał oświadczenie, w którym wskazał,
że przetarg rozstrzygnięto po jego odejściu z Ministerstwa, nie nadzorował jego przebiegu i nie doradzał spółce PGP, a o doradztwie dla InPost nie wiedział.

Temat nowego doręczyciela gościł często w mediach, w których podkreślano, że lokalizacja punktów wydawania przesyłek w kioskach, sklepach rybnych itp. nie licuje z powagą sądu i wywołuje zamieszanie. W ocenie PGP, punkty te są placówkami pocztowymi w rozumieniu prawa i to kwestia zmiany mentalności. Na prośbę Ministra Sprawiedliwości kontrolę nowego doręczyciela w styczniu 2014 r. wszczął Urząd Komunikacji Elektronicznej. Bez wątpienia doręczanie przesyłek
to newralgiczny element pracy sądów i jeżeli okazałoby się, że nie będzie ono funkcjonowało prawidłowo, wydłuży to terminy rozpoznawania spraw. (BP)

W dniu 24.1.2014 r. Sejm uchwalił ustawę zmieniającą PrUSP, na mocy której powróci na mapę sądownictwa wiele ze zlikwidowanych
za ministerialnej kadencji Jarosława Gowina sądów¹.

Ustawa przewiduje, że sąd rejonowy tworzy się dla obszaru jednej lub większej liczby gmin, zamieszkałych przez co najmniej 60 000 mieszkańców, jeżeli łączna, ogólna liczba spraw cywilnych, karnych oraz rodzinnych i nieletnich wpływających do istniejącego sądu rejonowego z obszaru tej gminy lub kilku gmin, wynosi
co najmniej 7000 w ciągu roku kalendarzowego. Przy mniejszej liczbie mieszkańców sąd może być utworzony fakultatywnie, pod warunkiem, że wpływ ww. kategorii spraw wynosi co najmniej 7000 rocznie, a utworzenie kolejnego sądu nie spowoduje, że dotychczasowy sąd przestanie spełniać kryteria ustawowe.

Zgodnie z ustawą, obligatoryjnie będą musiały powrócić sądy w 41 miastach: Brzeziny, Chodzież, Choszczno, Dąbrowa Tarnowska, Działdowo, Gostyń, Grajewo, Kamienna Góra, Kościerzyna, Krasnystaw, Krotoszyn, Leżajsk, Lwówek Śląski, Łęczyca, Nakło nad Notecią, Nisko, Nowy Tomyśl, Oborniki, Olesno, Opatów, Opole Lubelskie, Pisz, Pleszew, Przeworsk, Pułtusk, Rawa Mazowiecka, Rawicz, Ryki, Sierpc, Słupca, Sokołów Podlaski, Staszów, Strzelce Krajeńskie, Sucha Beskidzka, Śrem, Tuchola, Wolsztyn, Września, Wysokie Mazowieckie, Złotów i Zwoleń. Z kolei w 17 miastach będzie możliwe fakultatywne, tj. zależne od decyzji Ministra Sprawiedliwości, przywrócenie sądów. Są to: Biskupiec, Bytów, Głubczyce, Golub-Dobrzyń, Jawor, Kamień Pomorski, Lidzbark Warmiński, Łobez, Miastko, Mogilno, Strzelin, Sulęcin, Wąbrzeźno, Włodawa, Wschowa, Wołów i Żnin. (BP)

Po ogłoszeniu uchwały pełnego składu Sądu Najwyższego z 28.1.2014 r. ws. ważności decyzji o przenoszeniu sędziów, były Minister Sprawiedliwości ­Jarosław Gowin opublikował listę sędziów, którzy powstrzymali się od orzekania. Jarosław Gowin nazwał swą listę „czarną listą wymiaru sprawiedliwości”, a do sędziów skierował słowa „oddajcie kasę”. Jednocześnie przedstawił interpretację, że to jemu Sąd Najwyższy przyznał rację w sprawie przenosin sędziów. W odpowiedzi na powyższe, Zarząd SSP „Iustitia” zwrócił uwagę, że SN w uchwale zakwestionował prawidłowość decyzji o przeniesieniach i sędziowie mieli pełne prawo powstrzymać się od orzekania, a opublikowana lista jest listą „złotą”. W stanowisko Zarządu wskazano, że „obywatele mogą mieć pewność, że jeśli kiedykolwiek staną przed którymkolwiek z sędziów z »listy Gowina«, sprawę ich będzie rozpoznawał sędzia odważny, niezawisły i niepodatny na jakiekolwiek naciski, w tym służbowe
i polityczne”. Na zakończenie stanowiska Zarządu skierowano apel do Jarosława Gowina oraz osób podpisujących decyzje o przeniesieniu sędziów, aby to oni zwrócili swoje wynagrodzenia. Kilkanaście dni później, za zgodą kolejnych sędziów, zamieszczono na stronie internetowej „Iustitii” aneks do „złotej listy” z nazwiskami sędziów, którzy też powstrzymali się od orzekania, a nie byli uwzględnieni na liście. (BP)

W dniu 14.1.2014 r. w siedzibie Sądu Najwyższego odbyło się zorganizowane przez SSP „Iustitia” spotkanie, podsumowujące dotychczasowe prace Okrągłego Stołu dla Sądownictwa.

Przygotowany dokument Porozumienia, zawierający podsumowanie wyników prac, podpisali (poza SSP „Iustitia”) przedstawiciele Stowarzyszenia Sędziów Sądów Rodzinnych w Polsce, Krajowej Rady Notarialnej, Stowarzyszenia Prokuratorów RP, Krajowej Rady Komorniczej, Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Referendarzy Sądowych, Naczelnej Rady Adwokackiej, Związku Zawodowego Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości RP, Niezależnego Samorządnego Związku Zawodowego Pracowników Wymiaru Sprawiedliwości RP, Stowarzyszenie Sędziów w Stanie Spoczynku i Związku Zawodowego Prokuratorów i Pracowników Prokuratury RP.

Nie podpisali dokumentu obecni na spotkaniu przedstawiciele Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka, Fundacji Court Watch, Stowarzyszenia Sędziów „Themis”, Krajowej Rady Sędziów Społecznych, Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Asystentów Sędziów, Międzyzakładowej Organizacji Związkowej NSZZ „Solidarność” Pracowników Sądownictwa, Sejmowej Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka, Ministerstwa Sprawiedliwości i Krajowej Rady Sądownictwa.

Ponadto, na spotkaniu skierowano do Prezesa Rady Ministrów apel o powołanie Komisji Kodyfikacyjnej ds. Wymiaru Sprawiedliwości. (BP)